Өсімдік пен жануарлардың ыстыққа, суыққа, ауа қысымына, су тереңдігіне, хим
Абиотикалық факторлар ұғымы
Абиотикалық факторлар (грек. a — «жоқ, теріс» және biotikos — «тіршілікке қатысты») — бейорганикалық ортаның тірі организмдерге тікелей немесе жанама әсерлерінің жиынтығы. Бұл сыртқы ортаның бейорганикалық, физикалық және химиялық жағдайларын қамтиды.
Негізгі жіктелуі
-
Физикалық: температура, жарық, жел, ылғалдылық, атмосфералық қысым, ағыстар, радиациялық деңгей, радиоактивті сәуле шығару және т.б.
-
Химиялық: атмосфера, су, топырақ және шөгінділердің құрамы, олардың құрамындағы қоспалар және т.б.
-
Климаттық: күн радиациясы, атмосфералық жауын-шашын, гидросфералық қысым және т.б.
Организмдердің бейімделуі
Өсімдіктер мен жануарлардың ыстыққа, суыққа, ауа қысымына, су тереңдігіне және ортаның химиялық құрамына бейімделуі көбіне абиотикалық факторларға байланысты. Сондай-ақ кейбір жануарлардың қысқы немесе жазғы ұйқыға кетуі де осы әсерлермен түсіндіріледі.
Ортаның өзгеруі және салдары
Жер бетінің, ауаның және судың физикалық әрі химиялық құрамындағы өзгерістер тірі организмдерге міндетті түрде ықпал етеді.
Мысал: ХХ ғасырда Арал теңізінің тартылуына байланысты ауадағы тұз концентрациясы артты. Нәтижесінде миллиондаған тонна тұзды шаң таралып, аймақтың тірі организмдеріне елеулі әсер етті.
Экологиялық факторлар жүйесіндегі орны
Абиотикалық факторларды ірілендіріп химиялық (атмосфераның, теңіздің және тұщы судың құрамы және т.б.) және физикалық (климат, орография) деп те бөледі. Абиотикалық факторлар биотикалық және антропогендік факторлармен біріккенде, табиғи ортаға әсер ететін экологиялық факторлар жүйесін құрайды.