Ақтөбе әдемі, көрікті қала
Н.Байғанин атындағы облыстық балалар кітапханасы
Бұл мәтін Ақтөбе қаласының тарихы, мәдени-рухани кеңістігі, көрнекті орындары және қалаға деген азаматтық сүйіспеншілік туралы ойларды біріктіреді. Төменде мазмұн редакциялық өңдеуден өткізіліп, тілдік қателер түзетіліп, ой жүйесі айқындалды.
Ақтөбе: тарихы терең, тынысы кең қала
Ақтөбе — күн сайын көркейіп келе жатқан, экономикалық, мәдени және туристік әлеуеті жоғары өңір орталығы. Қаланың іргетасы 1869 жылы Ақтөбе төбесінің басындағы әскери бекініс негізінде қаланды. Бүгінде жасыл желекке бөленген заманауи қала сәулетімен, ескерткіштерімен және өлкенің арғы-бергі тарихын айқын танытатын нысандарымен ерекшеленеді.
Ескерткіштер — тарихи жадының тірегі
Ақтөбедегі ескерткіштер қаланың рухани кеңістігін байытып, тарихи тұлғаларды ұлықтауға қызмет етеді. Қалада Кіші жүз ханы Әбілқайыр ханға, батыр Тама Есет батыр Көкіұлына, Ұлы Отан соғысының қаһарман қызы Әлия Молдағұловаға, қазақтың билері Әйтеке би мен Мөңке биге, сондай-ақ 1930–1950 жылдардағы саяси қуғын-сүргін құрбандарына арналған ескерткіштер бар. Сонымен бірге А.Жұбанов, Ғ.Жұбанова, Т.Ахтанов, Қ.Шаңғытбаев секілді мәдениет қайраткерлеріне арналған нысандар да қала келбетіне айрықша мән береді.
Н.Байғанин ескерткіші және кітапханалық бастамалар
Өлкеміздің атақты ақыны Нұрпейіс Байғанинге арналған ескерткіш 1999 жылы Ақтөбе қаласындағы Әбілқайыр хан даңғылында арнайы тұғырға орнатылды. Бұл орын қала мәдениетінің маңызды нүктесіне айналып, түрлі ірі шаралардың тұрақты алаңы болып келеді. Атап айтқанда, Н.Байғанин атындағы облыстық балалар кітапханасы ұйымдастырған «Байғанин оқулары», «Ақтөбе жыр құшағында» секілді әдеби кездесулер өткізілді.
Қаланың жаңа келбеті: даңғылдар, бульварлар, саябақтар
Қаланың басты көшелерінің бірі — Әбілқайыр хан даңғылы. Бұл даңғыл бойында Нұрғасыр облыстық мешіті, Әулие Николь православ шіркеуі, мұражайлар, ескерткіштер, әкімшілік және жеке меншік мекемелер орналасқан. Қаланың тынысы — осы бағытта айқын сезіледі: тарихи жады мен қазіргі инфрақұрылым қатар дамып келеді.
Бірлік және Келісім бульвары
2009 жылы Ақтөбенің 140 жылдық мерейтойына орай Бірлік және Келісім бульвары ашылды. Мұнда «Шаңырақ» монументалды-көркем ансамблі, амфитеатр және музыкалық субұрқақ бар.
Н.Назарбаев атындағы саябақ
2010 жылы ашылған саябақтың жалпы аумағы 42 гектар. Көгалдандыру жұмыстары жүргізіліп, көпжылдық ағаштар мен гүлдер отырғызылған. Ортасында үлкен субұрқақ орнатылған. Сәл әріде биіктігі 91 метр тутұғырда Қазақстанның көк байрағы желбірейді. Оң жақ бөлігінде жасанды көл, оның үстінен тартылған әсем көпір және көлдің арғы бетінде орналасқан балалар қалашығы бар.
Өсу нүктелері: урбанистік даму және индустриялық жоспарлар
2014 жылы Ақтөбе үшін маңызды жаңалықтар кезеңі болды. Елбасы Н.Назарбаевтың Жолдауында Қазақстанның алғашқы заманауи урбанистік орталықтары ретінде Астана мен Алматыдан кейін Шымкент пен Ақтөбе аталып, бұл қалалар халық пен инвестицияның шоғырлану орталықтарына айналатыны, сапалы білім беру, медицина және әлеуметтік-мәдени қызмет көрсететіні айтылды.
Инвестициялық жобалар туралы қысқаша
- Ақтөбеде индустриялық аймақ құрылысы жоспарланып, базасында жалпы инвестиция көлемі 500 млн доллар болатын 15 өндіріс орны орналасуы көзделді.
- Индустрияландыру картасына жалпы құны 574,9 млрд теңге болатын 76 жоба енгізілгені айтылды.
- Республикалық картаға енгізілген ірі жобалар қатарында «Қазхром» жаңа ферроқорытпа зауыты және АРБЗ рельс арқалығы зауытының құрылысы аталды.
145 жылдық мерейтой және кітапхананың мәдени жұмыстары
2014 жылы 145 жылдық тарихы бар Ақтөбе қаласының мерейтойы кеңінен аталып өтті. Н.Байғанин атындағы облыстық балалар кітапханасы да мереке аясында мазмұнды жобалар ұйымдастырып, оқырманға өлке тарихын жүйелі түрде таныстыруға күш салды.
«Өсе бер, өркендей бер, құтты мекен — Ақтөбе!» кітап көрмесі
Тұрақты көрменің мақсаты — оқырмандарды қаланың тарихы, мәдениеті, ұлттық құндылықтары және жергілікті ақын-жазушылар мұрасымен терең таныстыру, Ақтөбе өңіріне деген сүйіспеншілікті күшейту. Көрме үш бөлімнен тұрады, әр бөлімде тақырыпқа сай мазмұнды деректер мен әдебиеттер ұсынылды.
1) «Мәңгілік елдің қаласы»
Ақтөбенің кешегі және бүгінгі тынысы, көрікті жерлері туралы ақпараттар қамтылды. Көрмеде «Жәдігер», М.Мырзағұлдың «Ақтөбем — алтын бесігім», сондай-ақ кітапхана әзірлеген «Ақтөбе туралы ән мен жырлар» әдістемелік құралы ұсынылды.
2) «Тарих толқынында»
Өлкенің тарихы, мәдени мұрасы, батырлары мен билері туралы деректер берілді. Р.Ілясованың «Далам тұнған шежіре», «Қазына» және басқа да өлкетану еңбектері, сондай-ақ Бөкенбай батыр, Әбілқайыр хан, Әйтеке би, Мөңке би, Жанқожа, Алтай батыр, Асау Барақ, Шығанақ туралы кітаптар қамтылды; қуғын-сүргін құрбандары жайындағы еңбектер де ұсынылды.
3) «Мәңгілік ел — мәңгілік әдебиет»
Ақтөбе топырағында туған ақын-жазушылар мұрасы таныстырылды. «Ақтөбе кітапханасы» сериясымен шыққан 12 томдық жинақтар: I том — «Адырна» (XV–XIX ғғ. ақындар), II том — Н.Байғанин шығармалары және өзге томдарда Ж.Тілепбергенұлы, Б.Күлеев, Ғ.Ахмедов, Т.Ахтанов, Ө.Қанахин, Қ.Шаңғытбаев, Б.Тәжібаев, І.Мәмбетов, М.Құрманалин, Т.Жармағамбетов сияқты қаламгерлер туралы мәліметтер берілді.
Библиографиялық көрсеткіш
Оқырманға кең көлемде ақпарат ұсыну мақсатында «Есімдері әрқашанда ардақты» атты библиографиялық көрсеткіш дайындалды. Онда облысымызға ғана емес, республикаға танымал талантты тұлғалар туралы деректер топтастырылған. Көрсеткішті дәстүрлі және виртуалды форматта қолдануға болады.
Ақтөбеге арналған жүрекжарды жыр
Арнау
Ақтөбе — ару қалам, мекен еткен,
Ақ төбенің басында орын тепкен.
Мөлдір тұнық суың тасып, дариядай,
Сұлулықта сенен асқан жер жоқ екен.
Ерекше ғой күн шуағы, таң самалы,
Өлкемізге сүйсіне қарайды барша халық.
Жасыл бау-бақшалы, гүлге оранған,
Бұлбұл құстар әсем әнге салады анық.
Ақтөбе — биік қалам, бар қаладан,
Табиғатың жүрекке нұр таралған.
Өлкеге қонақ болған әрбір жан,
Кең даладан күш-қуат алып, марқайған.
Қонақжайлы халқы бар құтты мекен,
Ақтөбеме нұрын төксін Алла әркез.
Татулық пен ынтымақ бірлігінде,
Талай ұлт тату ғұмыр кешкен өлкем.
Ақтөбем, өсе берші, өркендей бер,
Көркейе түс, ажарыңды кемітпей-ақ.
Сәл алыстап кетсем де сағынамын,
Көңілдегі ең қымбат, ең ыстық жақ.
Ақтөбе — Ұлы Жібек жолы бойындағы көркем мекен. Талай буын үшін ол Жерұйыққа бергісіз қоныс болып келеді.
Қала іргесінің қалануы: 1869 жылғы бастау
Кең даланың төсінде, көкорай шалғын мен өзен бойындағы табиғаты келісті өңірде алыстан мұнартып көрінетін екі биік төбе болған. Сол төбелердің бірінде Қарасай батырдың ақ бейіті орналасқаны айтылады. Географиялық тұрғыдан тиімді нүкте ретінде бұл аумаққа назар аударылып, жергілікті халықты бақылау мақсатында әскери бекініс салу ұйғарылды.
Сөйтіп, 1869 жылғы 14 мамырда бекініс құрылысы басталып, қала кейін Ақтөбе атауына ие болды. Алғашында көшелері реттелмеген шағын қоныс болғанымен, уақыт өте көші-қон артты, сауда дамыды. Теміржол бойындағы орналасуы да өсімге ықпал етіп, бір қабатты үйлер екі қабатты құрылыстарға ұласып, қала біртіндеп кеңейе берді.
Балалардың үні: «Менің қалам — менің тағдырым»
Төмендегі ой-толғамдар — оқушылардың туған қалаға деген сүйіспеншілігін, тарихқа құрметін және болашаққа деген сенімін білдіретін шағын эсселердің өңделген нұсқасы.
Аманғали Нұртуған (4 «Ә» сыныбы): Арман мен жауапкершілік
Менің қалам — Ақтөбе. Қаламыздың негізі 1869 жылы екі биік төбенің басына үй салудан басталған. Ақтөбе талай қиын кезеңдерді бастан өткерді: ашаршылық, қуғын-сүргін, соғыс жылдары. Ұлы Отан соғысы кезінде ер-азаматтар майданға аттанғанда, ауыр еңбектің көбін әйелдер мен балалар, қарттар атқарды. Олар машинист, металл балқытушы, трактор жүргізушісі болып еңбек етті, майданға көмектесу үшін барын берді.
Қазір заман өзгерді: технология дамыды, біз тегін білім алып оқып жүрміз. Менің түйгенім — жақсы оқып, қаламыздың болашағын дамытуға үлес қосу. Арманым — сәулетші болып, Ақтөбені көркейтуге атсалысу. Ақтөбенің ең қымбат қазынасы — ауызбірлігі берік адамдары. Мен туған қаламды жақсы көремін.
Қосназаров Айдос (4 «Ә» сыныбы): Ерлікке тағзым
Ақтөбе 1869 жылдан бастау алады. 1932 жылғы 10 наурызда облыс мәртебесін алды. Қаламыз ашаршылықты да, қуғын-сүргінді де, соғыс пен тың игеру кезеңдерін де көрді. Бірақ халық қиындықты еңсере білді. Соғыс жылдары аналарымыз ауыр жұмысты атқарып, Жеңіс үшін барын аямай еңбек етті: жылы киім тігіп, қолғап-шұлық тоқып, майданға жөнелтті.
Мен Әлия Молдағұлованың ерлігіне қызығамын, үлгі тұтамын. Соғыс аяқталғаннан кейін де батырлар мен еңбек адамдары бейбіт өмірде қаланы дамытуға күш салды. Ақтөбе қазір әсем: жаңа үйлер, сәулетті ғимараттар салынып жатыр. Өскенде мен де туған қалам үшін еңбек еткім келеді.
Айялита Оңғарова (4-сынып): Қала болашағы — өз болашағым
«Менің қалам — менің тағдырым» дегенім: қаламның болашағы қандай болса, менің де болашағым сондай болады. Менің қалам — Ақтөбе. Бұл қала көрікті әрі жайлы: жоғары оқу орындары, ауруханалар, саябақтар, театрлар бар. Мен туған қаламды дамыту үшін жақсы оқып, білім аламын, болашақта адал еңбек етемін. Көркейе бер, Ақтөбем!
Қуанышева Айкөркем: Тарихты білу — құрметтің бастауы
Мен Ақтөбе қаласында тұрамын. Қаламыздың қиыншылықтарды бастан өткергенін білемін: аштық, соғыс. Ұлы Отан соғысында ерлік көрсеткендердің бірі — Қобдада туған Әлия Молдағұлова. Біз Әлияның мұражайына барып, көп мәлімет алдық.
Ақтөбеде демалатын әдемі орындар көп: Н.Назарбаев атындағы саябақ, ойын-сауық орталықтары, Қобыланды батыр атындағы стадион және басқа да нысандар. Қала алғашында екі төбенің басындағы бекіністен басталып, уақыт өте өсіп-өркендеді. Мен өз қаламды сүйемін, өз ізімді қалдырғым келеді.
Садуақасова Аружан (5-сынып): Мақсат — ертеңгі сенім
Менің туған жерім — Ақтөбе. Қазақстан да, Ақтөбе де талай қиын күндерді өткерсе де, бәрін еңсере білді. Соғыс жылдары азық-түлік пен қаражат тапшылығына қарамастан, ақтөбеліктер майдан үшін барын берді. Бүгінде Ақтөбе — зәулім үйлері, кең көшелері, оқу орындары мен демалыс орындары бар гүлденген қала.
Менің мақсатым — мұғалім болу, балаларға білім мен тәрбие беру. Қазірден мақсат қойып, соған табанды ұмтылу маңызды деп ойлаймын. Өз қалама, елім мен жеріме ризамын.
Қорытынды ой
Туған қаласына шынайы ықыласпен қарайтын бала — ертең елінің еңсесін көтерер азамат. Ақтөбенің тарихын танып, бүгінін бағалап, ертеңіне жауапкершілікпен қарау — ортақ міндет.
Н.Байғанин атындағы облыстық балалар кітапханасы ұжымының атынан барлық ақтөбеліктерді сүйікті қаламыз — Ақтөбенің мерейтойымен шын жүректен құттықтаймыз. Ақтөбеміз жайнап, гүлдене берсін!