Теледидар және отбасы

Пікір

Франциялық балалар психологы профессор Марсель Руфоның теледидар туралы ескертуі

Профессор Марсель Руфо теледидарды «қылмыс мектебі» деп сипаттайды. Оның айтуынша, теледидар электрлік тыныштандырғыш іспетті әсер береді: үнемі экран алдында отыратын балаларда есірткіге және тыныштандырғыш дәрілерге тәуелділікке бейім механизмдер жеңіл іске қосылуы мүмкін.

Шамадан тыс теледидар көрудің байқалатын салдары

Тәбеттің төмендеуі, тамақтануды ұмыту.
Ұйқыға кетудің қиындауы, мазасыз ұйқы, жаман түс көру.
Сабаққа немқұрайлылық, назардың тұрақсыздануы.
Шынайы өмірден гөрі қиял әлеміне «ауып кету».
Экрандағы кейіпкерлерге еліктеу, мінез-құлықты соған бейімдеу.
Тұйықталу, әлеуметтік қарым-қатынастарда қиналу.

Ми «автопилотқа» қалай өтеді?

Соңғы жылдардағы зерттеулер теледидардың ми функцияларына зиянды ықпал етуі мүмкін екенін көрсетеді. Кейбір қорытындыларға сай, ми үшін теледидар көру мен қабырғаға қарап отырудың айырмашылығы аса үлкен емес деген пікір айтылады. Алғашында бұл қисынсыз көрінуі мүмкін, бірақ теледидар алдында ми «автопилот» режиміне ауысады.

Бұл құбылысты тағамды шайнамай жұтып жіберумен салыстыруға болады: ақпарат көп көлемде «келеді», бірақ талқыланбайды, өңделмейді, сүзгіден толық өтпей-ақ сананы толтыра береді.

Бақылау

Теледидар көре бастағаннан кейін шамамен 60 секунд өткен соң ми белсенділігі төмендеуі мүмкін.

Нәтиже

Оқиға желісі қызық болса да, сана ақпаратты терең өңдеуге үлгермей, қабылдау «жеңіл режимге» ауысады.

Жарнама неге ерекше әсер етеді?

Теледидардың осы ерекшелігін жарнамашылар жиі пайдаланады. Жарнамадағы кадрлар мен ескертулер өте жылдам ауысады — ми бұл өзгерістерді «жіберіп алмау» үшін зейінді толық экранға бағыттайды. Нәтижесінде ми гипнозға түскендей бәсеңдеп, жарнамаланған өнімге қажеттілік сезімі қалыптасуы ықтимал.

Көпшілігіміз байқаймыз: жарнама басталғанда балалар тып-тыныш отырып қалады. Бұл — «тыныштықтың» артында ми белсенділігінің төмендеуі, назардың экранға байлануы жатуы мүмкін.

Кейбір аналар баланы тыныштандыру үшін жарнамасы көп арналарды әдейі қосып қояды. Алайда осы арқылы баланың миын қажетсіз көріністермен толтырып, зейіннің жетілуіне кері әсер ету қаупін арттыратынын бәрі бірдей аңғара бермейді.

Теледидар — «тәрбиеші» емес

Кейбір ата-аналар баланы тыныштандыру үшін оны теледидар алдына отырғызады. Әлі толық сөйлеуді меңгермеген, көп уақытын экран алдында өткізуге дағдыланған баланың ми функцияларында ақау болмайтынына кім кепіл? Баламен көбірек уақыт өткізудің орнына, «мазасыздықтан құтылу» сияқты сылтаулармен жасалған қателіктің зардабын бала тартпауы керек.

Отбасы ішіндегі қашықтықты ұлғайту қаупі

Теледидарда әр жасқа арналған бағдарламалар көп болғандықтан, бір үйдің ішінде әркім әр арнаны көргісі келіп, талас-тартыс тууы мүмкін. Мұны кей отбасылар әр бөлмеге бір теледидар қою арқылы шешеді. Бірақ бұл тәсіл үй ішіндегі ортақ уақытты азайтып, әркімді өз «аралына» бөліп тастауы ықтимал.

Бір-бірінен бөлек бөлмелерде күн кешетін отбасында өскен бала махаббат пен қарым-қатынастың жылуын аз сезінуі мүмкін. Ал ата-ана «шаршадық» деген себеппен бүкіл кешті теледидар көріп өткізсе, үйдегі эмоционалдық байланыс әлсірей береді.

Үлгі көрсету: ең әсерлі тәрбие тәсілі

Бала бөлмесінде сабақ оқып отырғанда, өзге отбасы мүшелері теледидар қарап отырса, оның назарын толық жинақтауы қиын. Мұндай жағдайда баланың үлгерімі төмендесе, кінәні тек баладан іздемей, үй ішіндегі ортаға да қараған жөн.

Қарапайым, бірақ нәтижелі қадамдар

Қажет кезде теледидарды сөндіріп, баламен сапалы уақыт өткізу.
Сабақ оқу уақытына үй ішінде тыныштық ережесін енгізу.
Баланың көретін контентін талқылау, бірге қарап, сұрақ қою арқылы ойландыру.

Оқуға ұсынамыз