Күндердің күнінде түлкі мен қасқыр дос болыпты
Түлкі мен қасқырдың хикаясы
Бір заманда түлкі мен қасқыр дос болыпты. Екеуі бір-біріне жиі барып-келіп тұрады екен. Бір күні түлкі қыдырып жүріп, қасқырдың үйіне соғады. Қараса, қасқырдың жейтін ештеңесі жоқ, аштықтан әбден титықтап отыр.
Аш қасқырдың өтініші
Қасқыр түлкіні көргеніне қуанып: «Досым, келгенің қандай жақсы болды. Тіске басар ештеңем жоқ, қарным ашып отыр. Сен епті, айлаң көп қой — бір амалын тауып, мені тойдыршы», — деп жалынса керек.
Түлкі де досының хәліне жаны ашып: «Аштық адамға не істетпейді… Жарайды, бір амалын табайын», — деп сыртқа шығып кетеді.
Түлкі сай-сайды жағалап жүріп, етектегі адырда жайылып жатқан қой қорасына жетеді. Сол жерден бір тоқтыны ұстап алып, қасқырға әкеліп береді де, оңаша отырып қорықпай жесін дегендей, өзі алыстап кетеді.
Бірінші айла: «Күзге дейін күте тұр»
Тоқтыны көрген қасқырдың көзі оттай жанып, енді ұмтыла бергенде, тоқты тіл қатады: «Мені қазір жесең, етім тісіңнің арасында ғана қалады. Қоя бер — күзге дейін семірейін. Сонда өзім-ақ келемін».
Қасқыр жұдырықтай ғана тоқтыға қарап, «қазір жесем аузым толмас» деп ойлайды да, оның сөзіне сеніп, босатып жібереді. Сөйтіп, дайын жемнен айырылып қалады.
Екінші мүмкіндік
Аштық қысқанда қасқыр түлкіге қайта келеді: «Әкелген тоқтың тым арық екен. “Күзде семіріп келемін” деді, мен босатып жібердім. Енді өлейін деп тұрмын. Тағы бір семізін тауып берші», — дейді.
Түлкі тағы да әлгі адырдағы қойға барып, бұл жолы бір ірі тұсақты жетелеп әкеліп береді де, тағы кетіп қалады.
Екінші айла: «Жалғыз жей алмайсың»
Қасқыр ауыз сала бергенде, тұсақ маңырап: «Мені жалғыз өзің тауыса алмайсың. Артылған ет күн ыстықта бұзылады, обал болады. Серіктеріңді шақыр — бәрің бірге жеңдер», — дейді.
Қасқыр бұл сөзді дұрыс көріп: «Осы жерде күт. Қашсаң да бәрібір табамын», — деп серіктерін іздеп жүгіріп кетеді.
Қасқыр ұзай бергенде, тұсақ та жан сауғалап қораға қарай қашады. Қасқыр серіктерін ертіп келсе, уәделі жерінде тұсақ жоқ. Не іздесе де таппайды. Серіктері оны мазақтап, өз беттеріне тарайды.
Қасқырдың соңғы жалынышы
Намысы тапталып, аштықтан әбден әлсіреген қасқыр түлкіге тағы келеді. Болған жайды түгел айтып беріп: «Қайыр қылсаң, бүтін қыл деген. Енді мына істі аяғына дейін шығарып берші», — деп жабысады.
Түлкі бұл жолы да келісіп, қасқырды бір шұңқырда үйіліп жатқан аттың қасына ертіп апарады. «Міне, мынау ат шұңқырда жатыр, ешқайда қаша алмайды. Осыны жей ғой», — дейді де, өзі кетеді. Алайда алыстан бақылап тұрады.
Үшінші айла: «Әуелі шегені алып таста»
Қасқыр атқа жақындап, жейін деп оңтайлана бергенде, ат: «Табаныма шеге кіріп кетіп, мына шұңқырға құладым. Кетпей тұрып, сол шегені алып таста да, сосын жеші», — дейді.
Қасқыр: «Айтқаның болсын, обалыңа қалмайын», — деп келіседі. Ат артқы аяғын көтеріп: «Шеге осы аяғымда», — дейді.
Қасқыр аттың табанына үңіле бергенде, ат мүйіз тұяғымен шекеден теуіп жібереді. Қасқыр қаңқ етіп, аузы-мұрны қанға толып, шалқасынан түседі.
Ащы түйін
Сол сәтте түлкі жетіп келіп: «Сенен-ақ көрдім ғой көресіні. Ақымақтығың өзіңмен кетсін», — дейді де, серейіп жатқан қасқырдың ішек-қарнын ақтарып, өзі тойып алады.
Содан кейін түлкінің қасқырға жаны ашымайтын болыпты.