Қойма шаруашылығын ұйымдастыру
Қойма шаруашылығын ұйымдастыру
Кәсіпорындағы өндірісті материалдық-техникалық ресурстармен қамтамасыз ету, өнім өткізу жұмыстарын және қойма шаруашылығын ұйымдастыру міндеттеріне кәсіпорын қызметіне қажетті шикізат қорын, материалдарды, сатып алынатын жартылай фабрикаттарды, аяқталмаған өндіріс өнімдерін және сатуға шығарылатын дайын өнімді сақтау әрі тұтынушыларға жөнелту бойынша жұмыстар кешені жатады.
Қойма жұмысының сапасын айқындайтын факторлар
- материалдық құндылықтардың сақталуы;
- өндірісті ресурстармен үздіксіз қамтамасыз ету;
- айналым қаражатының айналым жылдамдығы;
- өнім сапасы мен өзіндік құны.
Қоймалардың жіктелуі
Кәсіпорын қоймалары бірнеше белгі бойынша жіктеледі. Қойма құрылымы сақталатын материалдардың физика-химиялық талаптарына сай болуы және қойма аумағы толық пайдаланылуы тиіс. Қойма жұмыстарын жүргізу барысында қауіпсіздік талаптарын сақтау — басты шарт.
Қызмет көрсету саласына қарай
- Цехаралық (орталық) — кәсіпорынның барлық бөлімшелеріне қызмет көрсетеді.
- Цехтық — белгілі бір цехқа қатысты, соның ішінде дайын өнім қоймалары.
Сақталатын құндылық атауына қарай
- Әмбебап — көп атаулы, әртүрлі материалдарға арналған.
- Арнаулы — біртекті материалдарды сақтауға арналған.
Қойма аумағына қарай
- Ашық
- Жабық
- Жартылай жабық
Қойма аумағын жоспарлау және есептеу
Қойманың аумағы сақталатын құндылықтардың максималды мөлшеріне қарай есептеледі. Жүк тұратын аймақта және жалпы аумақта есіктер, өту жолдары, сұрыптау аймақтары және басқа да өндірістік қажетті орындар қарастырылуы тиіс.
Пайдалы аумақты шамамен есептеу қағидасы
Қойманың пайдалы аумағын шамамен анықтау үшін қоймадағы қордың максималды мөлшерін 1 м² аумақта орналастырылатын жүктің тоннамен есептелетін салмағына бөледі.
Қойма операцияларын ұйымдастыру
Еңбекті көп қажет ететін жұмыс түрлерін азайту және қол еңбегін қысқарту үшін қоймалардағы негізгі тасымалдау-тиеу, ыдысқа салу және орау операцияларын заманауи техникалармен жабдықтау қажет.
Қабылдау тәртібі
- Сырттан келетін материалдық құндылықтар сапа және сан бойынша тексеріледі.
- Қабылданған материалдар қабылдау актілерімен рәсімделеді.
- Меншікті өндіріс өнімдері, әдетте, сандық тексеруден өтеді.
- Қабылданған құндылықтар алдын ала белгіленген орындарға маркасы мен өлшеміне қарай орналастырылады.
Босату және өндірістік тұтынуға дайындау
- Қоймадан шығарылатын материалдар өндірістік тұтынуға дайындықтан өткізіледі.
- Дайындау жұмыстары материалдың түріне қарай орындалады.
Есеп жүргізу және құжат айналымы
Материалдық құндылықтардың келіп түсуі мен әкетілуін есепке алу қоймаларда да, бухгалтерияда да жүргізіледі. Қойма есебі үшін картотека жасалады: әрбір номенклатуралық бапқа кіріс-шығыс карточкалары ашылады. Осы карточкалар негізінде бухгалтерлік ведомость толтырылады: алдымен жекелеген цехтар мен қоймалар бойынша, кейін жалпы кәсіпорын бойынша жинақталады.
Шахматтық ведомость және жүк ағымы
Кәсіпорында кең қолданылатын шахматтық ведомость жалпы жүк айналымын және жүк ағымының көлемін анықтауға мүмкіндік береді. Жүк ағымы туралы деректер жиі жүк ағымы сызбасы түрінде беріледі; мұндай сызбалар жобаланатын маршруттардың ұтымдылық деңгейін бағалауға көмектеседі.
| Жіберушілер | Жабдықтаушылар | Металл қоймасы | Отын қоймасы | 1-ші цех | 2-ші цех | Басқа цехтар | Дайын өнім қоймасы | Жіберілген жүктің соммасы |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Жабдықтаушылар | — | 340 | 60 | — | — | — | — | 400 |
| Металл қоймасы | — | — | — | 190 | — | 33 | 223 | 223 |
| 1-ші цех | — | — | — | — | 120 | 15 | 235 | 235 |
| 2-ші цех | — | — | — | — | — | 360 | 360 | 360 |
| Дайын өнім қоймасы | 520 | — | — | — | — | — | 520 | 520 |
| Қабылданған соммасы | 520 | 340 | 60 | 190 | 120 | 508 | 1738 | — |
Көлік шаруашылығының тиімділігі: негізгі көрсеткіштер
Кәсіпорынның көлік шаруашылығын тиімді ұйымдастыруды сипаттайтын негізгі техника-экономикалық көрсеткіштерге мыналар жатады: көлік құралдарының орташа пайдалану коэффициенттері (қашықтықпен есептелетін), уақыт және жүк көтерімділігі бойынша пайдалану коэффициенті, жүріс жолын пайдалану коэффициенті (жүкпен жүрудің жалпы жүріске қатынасы), 1 тонна жүкті өңдеу құны және оның сыртқы әрі зауытішілік тасымалдау құны.
Зауытішілік көлікті ұйымдастыруды жетілдіру жолдары
Өнеркәсіптік өндірістің кеңеюімен бірге операциялардың мамандануы мен дифференциациясы артады. Бұл көліктік жұмыстар көлемінің ұлғаюына және өнімді дайындауда жалпы еңбек өнімділігі құрылымында көліктің үлес салмағының өсуіне ықпал етеді. Осы үдерісте маңызды факторлар — көлік техникасын ұтымды пайдалану және көліктік қызмет шығындарын азайту.
Негізгі бағыттар
- көліктік және тиеу-түсіру жұмыстарын механикаландыру мен автоматтандыруды әрі қарай дамыту;
- біріккен (ортақ) теміржол шаруашылығын құру және бірігіп пайдаланылатын автобазалар негізінде көлікті орталықтандырылған қызмет көрсету арқылы қолдануды кеңейту;
- кәсіпорын аумағында жаңа талаптарға сай жолдар мен тиеу-түсіру алаңдарын салуды және жаңғыртуды ұлғайту;
- көліктік және тиеу-түсіру операцияларының кешенді технологияларын әзірлеу және енгізу;
- зауытішілік көлікке техникалық қызмет көрсетуді дамыту, көлік құралдарын пайдалану тиімділігін арттыру;
- көлік шаруашылығын жоспарлау мен басқарудың озық нысандарын енгізу.
Көлік жұмыстарын жоспарлау
Көлік жұмыстарын жоспарлау екіге бөлінеді: техника-экономикалық және оперативтік-өндірістік.
Техника-экономикалық жоспарлау
Бұл жоспарлауға стратегиялық және жылдық жоспар құру кіреді. Онда жүк айналымының көлемін анықтау, көлік құралдарына, жанармайға, майлау материалдарына және басқа да ресурстарға қажеттілікті жоспарлау, сондай-ақ жөндеу және тиеу-түсіру жұмыстары көлемін, көлік қызметі штатын, еңбекақы қорын, тасымалдау шығындарын және басқа көрсеткіштерді есептеу қарастырылады.
Оперативтік-өндірістік жоспарлау
Бұл бағыт көлік және тасымалдау операциялары арқылы өндіріс пен өткізу процесін күнделікті қамтамасыз етуге арналған. Жоспарлау дұрыс ұйымдастырылса, өндіріс көрсеткіштері артып, кәсіпорынның үздіксіз жұмыс істеуі қамтамасыз етіледі.