Қазалының қызы
Жерлес деген сөздің салмағы
Емтиханға дайындайтын ақылы курста бұдан өзге төрт жігіт оқитын. Төртеуінің де жасы бұдан үлкен еді. Солардың ішінде Аралдан келген бір жігіт бұған ерекше жақын тартты. Өйткені ол екі сөзінің бірінде: «Маған Аралы ма, Қазалысы ма — бәрібір», — деп отыратын.
Күнделікті мінез, қарапайым әдет
- Кітап оқитын.
- Домбыра ұстайтын.
- Жалдап тұрған пәтеріне барғанда домбырасын алып, ол кезде кең тараған «Көздеріңе ғашықпын» әнін салып отыратын.
«Бәрібір» деген сөздің ішкі мағынасы
Бұл сөз сырттай жеңіл естілгенімен, ішінде бір үлкен ұстаным бар еді: жерлестікке бөлінбей, адамды адам деп тану. Бірақ өмір кейде дәл осы тақырыпты өзі-ақ сынап көреді.
Кейін болған оқиға жер атауының бір ғана сөз болып қалмай, адамдарды бір сәтте жақындатып жіберетінін көрсетті.
Жатақхана алдындағы бір сәт
Бірде екеуі таныс қыздарды жатақханаларына дейін шығарып салды. Жатақхана жабылатын мезгіл еді. Қыздар қоштасып ішке кіргенде, кіреберісте сол күнгі кезекшілікте бұларға таныс Қазалының қызы тұр екен. Есікке көлденең қойылған үстел бар: үстелдің ар жағында қыз, бер жағында екеуі сөйлесіп тұрып қалды.
Түсінбеушілік неден басталды?
Сол сәтте ішке, сірә, қыздарына келген болар, төрт-бес жігіт кірді. Алдарында еркіндеу, адуындау көрінетін, төртпақтау, жауырынды келген бір жігіт үстелге қос алақанын қойып, еңкейе түсіп:
— Қарындас, іштен қыздарды шақырып жібересің бе?
Жігіттің еркінси сөйлегені қызға жақпады. Ол да іркілмей:
— Шақыра алмаймын! Жатақхана жабылатын уақыт болды ғой!
Дау осылай ушықты. Қыздың бір ауыз сөзі төртпақ жігіттің шамына тиді де, ол ашуға булықты. Аралдың жігіті әлгіні жеңінен тартып, сабырға шақырды. Бірақ төртпақ жігіт оның қолын сілкіп тастап:
— Жайыңа тұр, қыстырылмай! Саған сөйлеп жатқан ешкім жоқ!
Аралдың жігіті де қалыс қалмады:
— Неге жайыма тұрам?! Сендер біз сөйлесіп тұрған қызға келіп килігіп тұрсыңдар ғой!
«Қай жақтың жігітісің?» деген сұрақ
Төртпақ жігіт енді бар денесімен Аралдың жігітіне бұрылды. Жүзінде мысқыл бар.
— Сен соншалықты кімнің шерісі едің?! Қай жақтың жігітісің өзің?!
— Аралдың жігітімін. Ал, қайтейін деп едің, қай жақтың жігіті екенімді?!
Осы жауаптан кейін төртпақ жігіттің аузы ашылып қалды. Таңданысы бірден жылы жымиысқа ұласып, ол құшағын жайды:
— Бауыр-е-ем!
Сөйтсе, қасындағы жігіттердің өзі де аралдық екен. Енді олар Аралдың жігітін кезек-кезек құшақтап, сұрақты жаудырды: «Аралдың қай жеріненсің?»
Бұған дейін де талай көргені бар: танымайтын жігіттердің арасында «Арал» деген сөз айтылса болды, бірден бауырласып кететін. Тіпті «Қазалы» деген атау да дәл сондай жақындықтың кілті еді.
Бір ауыз сөз бәрін жұмсартты
Жерлестері құшақтап жатқан соң, Аралдың жігітінің де жүзі жылып сала берді. Ол үстелдің ар жағында тұрған қызды нұсқап: «Мына қыз — Қазалының қызы», — деді.
Сол-ақ екен, төртпақ жігіттің адуыны басылып, жік-жапар болып қалды:
— Қазалының қызы дегенше, қарындасың еді десейші!
Ол дереу кешірім сұрады. Қыз да жұмсарып:
— Жоқ, ағалар, бұл жерде айып менен. Қайдан білейін, маңдайларыңызда «Аралдың жігіттері» деп жазылып тұрған жоқ қой.
Сөйтіп, қыз ішке кіріп, қыздарды шақырып әкелетінін айтты. Төртпақ жігіт: «Мезгілсіз уақытта келіппіз, қыздар ұйықтап қалған шығар», — деп қысылды. Ал кезекші қыз күлгендей болып:
— Әй, аралдық аңғал ағаларым-ай! Күштерің бойларыңа сыймай тұрса да, қыздың сырынан бейхабар екенсіздер ғой. Бұл уақытта қыздар ұйықтай ма?
Айтса, айтқандай-ақ: көп ұзамай халаттарының өңірін бір қолымен қымтап ұстаған төрт-бес қыз ысырылып қойылған үстелдің жанынан өтіп, жігіттеріне қарай беттеді.
Кейінгі кездесу және бір ауыз қуаныш
Сол жылы бұлар оқуға түсіп кетті. Аралдың жігіті болса, үнемі қауырт шаруасы бар бір салаға ауысып, көзге көп шалынбайтын болды. Біраз уақыттан кейін олар кездейсоқ пойыз ішінде ұшырасты.
Ол бұны көрген бойда-ақ: «Үйлендім!» — деді.
«Айды аламын ғой» деуші едім, айға қолым жетпеді. Бірақ алған жарым — Шолпан жұлдызының өзі!
Екі ауданның бір тамыры
Одақ мүшесі, қазалылық белгілі ақынның мына жыр жолдары қатар жатқан іргелі екі ауданның туыстығы мен бірлігін айқындай түсетіндей.
Туыстықты жүрегімде тербетем,
Ел бірлігін ойламаған ер ме екен?!
Кейде бізді әзіл-шыны аралас «Ақұдайлар» аудандары деп те атайды екен.
Жая салған дастарқаны — даладай,
Қарттары бар елпілдеген баладай.
Жігітінің жанары — от, шындықты,
Тіке айтатын бет-жүзіңе қарамай.
Қыздарына көз сүрінген, сүйінген,
Келіндері сәлем етіп иілген.
Бәйбішесі — бес биенің сабасы,
Өмір жібін үзіп алмай иірген.
Сондай елміз — Арал менен Қазалы,
Жетіп жатқан рақаты, азабы.
Тартылғанмен, Арал кері қайтқанмен,
Тартылмаған елдің думан-базары.
Тектілікпен туған жерде тік тұрған,
Қайсарлықпен сан апатты ықтырған.
«Ақұдайлар», айналайын сендерден,
Адамдардың ұлылығын ұқтырған!