Жетісу өлкесін Жоңғар басқыншыларынан азат етуге қатысқан Пұсырман бидің ұлы
Тұлға туралы
Тазабек Пұсырманұлы (1800, Алматы облысы, Райымбек ауданы, Қарқара өңірі – 1871, Верный қаласы) — батыр, би. Ол Албан руының Жәнібек атасынан шыққан. Жетісу өлкесін жоңғар басқыншыларынан азат етуге қатысқан Пұсырман бидің ұлы.
Өмір сүрген жылдары
1800–1871
Қызметі
Батыр, би
Өңір
Жетісу, Қарқара
Ресей империясымен байланыс және әскери қызмет
- 1846 жылы генерал Вишневскийдің басқаруымен Лепсіде өткен Ұлы жүз қазақтарының құрылтайына қатысып, Ресеймен арадағы саяси қатынасқа қатысты құжатқа мөрін басқан.
- Батыс Сібір әскери корпусының Жетісу бөлімшесінде қызмет атқарып, 1859 жылғы 19 қыркүйекте прапорщик шеніне ұсынылған, кейін подпоручик шенін алған.
- Оңтүстік-шығыс шекараны қорғау ісіне қатысып, «Ерлігі үшін» күміс медалімен марапатталған.
Ұлт-азаттық күрес және Құлжаға көшу
Патшалық Ресейдің отаршылдық саясатының салдарын түсінген Тазабек Пұсырманұлы қол жинап, Саурық батырмен бірге ұлт-азаттық көтеріліске қатысады. Ағайын арасындағы алауыздық пен қару-жарақтың жеткіліксіздігінен көтерілісшілер ауыр шығынға ұшырайды.
Баспана іздеу
Ресейдің жазалаушы отряды қудалағаннан кейін Тазабек қарауындағы ел-жұртымен Қытайдағы дербес мемлекеттік құрылым — Құлжа сұлтандығынан баспана сұрайды.
Қоныстану
Ресеймен қатынасы шиеленіскен Құлжа сұлтаны Әлихан Ибрагимұлы көшіп келуге келісім береді. Сөйтіп, 1000 үйлі ел Қытайдың Құлжа алабындағы Тоғызтарау жеріне қоныстанады.
Ресейдің талабы және салдары
Ресей Тазабекті «бүлікшілер басшысы» ретінде ұстап беруді қатаң талап етеді. Алайда Құлжа сұлтандығы бұл талапты орындаудан бас тартады. Осыны желеу еткен генерал-губернатор Г.А. Колпаковский бастаған орыс әскерлері 1871 жылдың көктемінде Құлжа өңірін басып алады.
Нәтижесінде Тазабек тұтқындалып, Верный қаласының түрмесінде қаза табады.
Тарихи және әдеби жалғастық
М. Әуезовтің «Қилы заман» романындағы Әубәкір Солтанбекұлы, сондай-ақ 1916 жылғы Қарқара (Албан) көтерілісіне қатысқан атақты Жақыпберді батыр — Тазабек Пұсырманұлының немерелері.