Есту мүшесінің құрылысы
Күнтізбелік-тақырыптық жоспар
Пән
Биология
Сынып
8
Жалпы сағат
68
Аптасына
2 сағат
Төменде оқу жоспары бойынша ұзақ мерзімді жоспар бөлімдері мен тақырыптары, оқу мақсаттары және сағат саны жинақталып берілген.
1-тоқсан
8.1A Жасушалық биология (2 сағат)
Жасуша — тірі ағзалардың құрылымдық және қызметтік негізгі бірлігі.
- Прокариот және эукариот жасушалардың құрылысы
- Ядроның болуы және орналасуы
- Жасуша қабырғасы, жасуша мембранасы
- Пластидтер, митохондрия, вакуоль, рибосомалар
Ұлпалардың әртүрлілігі және жіктелуі.
Өсімдік ұлпалары
Түзуші, жабын, негізгі, өткізгіш, механикалық, бөліп шығарушы.
Жануар ұлпалары
Эпителий, дәнекер, бұлшықет, жүйке.
Зертханалық жұмыстар
- Өсімдіктер ұлпаларын жіктеу
- Жануарлар ұлпаларын жіктеу
8.1B Молекулалық биология (3 сағат)
Жасушаның құрамындағы органикалық заттар. Мономерлер мен полимерлердің айырмашылығы.
Көмірсулар мен липидтер: қасиеттері, қызметтері және түрлері.
- Көмірсулар — энергия көзі (глюкоза, сахароза, гликоген, крахмал)
- Құрылымдық көмірсулар: жасұнық, хитин
- Липидтер: майлар, фосфолипидтер, балауыз
Нәруыздар: қасиеттері мен биологиялық қызметтері.
8.1C Тірі ағзалардың көптүрлілігі (4 сағат)
Өсімдіктер бөлімдерінің ерекшелік белгілері.
Балдырлар, мүктәрізділер, қырықжапырақтәрізділер, ашықтұқымдылар және жабықтұқымдылар.
Зертханалық жұмыс
Өсімдіктер бөлімдеріндегі ерекшелік белгілерді анықтау.
Саңырауқұлақтар патшалығы.
- Зең саңырауқұлақтары: мукор, пеницилл
- Біржасушалы саңырауқұлақтар: ашытқы
- Көпжасушалы және қалпақшалы саңырауқұлақтар
- Жеуге жарамды және улы түрлер
Даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктерді ажырату.
Зертханалық жұмыс
Даражарнақты және қосжарнақтылар кластарының белгілерін зерттеу.
Буынаяқтылар және хордалылар: сыртқы белгілер бойынша салыстыру.
Демонстрация
Хордалы жануарлар мен буынаяқтылардың ерекшелік белгілерін анықтау.
8.1D Қоректену (5 сағат)
Асқорыту жүйелерін салыстыру: жауынқұрт, сиыр, адам.
Модельдеу
Адамның, сиырдың және жауынқұрттың асқорыту жүйелерінің құрылысын салыстыру.
Тістер: құрылысы, қызметі және гигиена.
- Тіс типтері және олардың қызметі
- Сүт тістердің тұрақты тістерге ауысуы
- Ауыз қуысы гигиенасы
- Асқорыту жолы және асқорыту бездері: құрылымы мен қызметі
Тамақтану гигиенасы және аурулардың алдын алу.
- Асқорыту мүшелерінің жұқпалы аурулары және профилактика
- Тағамнан уланудың алдын алу және алғашқы көмек
- Ішекқұрт ауруларының алдын алу
Дәрумендер: түрлері, тәуліктік мөлшері және тапшылық жағдайлары.
- Суда еритін және майда еритін дәрумендер
- Авитаминоз, гиповитаминоз, гипервитаминоз
- А дәрумені тапшылығы: ақшам соқырлық
- В1 тапшылығы: бери-бери
- С тапшылығы: құрқұлақ
- D тапшылығы: мешел
Зертханалық жұмыс
Тағамдық өнімдер құрамынан C дәруменін анықтау.
Азық-түлік құрамындағы C дәруменін анықтау.
8.2E Микробиология және биотехнология (1 сағат)
Жұқпалы аурулар және олардың алдын алу.
Амебалық қантышқақ, фитофтороз, оба, күл, лейшманиоз, герпес: қоздырғыштары (қарапайымдылар, саңырауқұлақтар, бактериялар, вирустар), ерекшеліктері және сақтану шаралары.
Тоқсан бойынша жиынтық бағалау
1 сағат
2-тоқсан
8.2A Заттардың тасымалдануы (11 сағат)
Ағзаның ішкі ортасы және гомеостаз.
Қан, лимфа, ұлпа сұйықтығы; лимфа жүйесі және олардың өзара байланысы.
Қанның құрамы мен қызметі.
- Қан түйіршіктері: эритроциттер, лейкоциттер, тромбоциттер
- Плазма
- Қызметтері: транспорттық, гомеостаздық, қорғаныштық
Қан жасушаларын салыстыру.
Зертханалық жұмыс
Дайын микропрепараттар арқылы әртүрлі ағзалардың қан жасушаларын зерттеу; формасы, мөлшері, саны және ядросының болуы бойынша салыстыру.
Иммунитет: гуморальдық және жасушалық.
Лейкоциттердің типтері, олардың қызметтері; Т және В-лимфоциттердің әрекет етуі.
Иммунитет түрлері және вакцинацияның рөлі.
Туа пайда болған және жүре пайда болған иммунитет; вакциналардың түрлері және жасанды иммунитет қалыптастыру; жұқпалы аурулардың алдын алу.
Қан топтары, резус-фактор және қан құю.
Агглютинация механизмі; резус-қақтығыс (резус-конфликт).
Жүрек және қан тамырлары: құрылысы мен маңызы.
Буылтық құрттар, ұлулар, буынаяқтылар және омыртқалылардағы жүрек пен қан тамырларының құрылысы; тамыр қабырғасының құрылысы мен қызметі арасындағы байланыс.
Қанайналым жүйелері және адам қанайналымы.
- Ашық және тұйық қанайналым жүйелері
- Үлкен және кіші қанайналым шеңберлері
- Адамның қанайналым жүйесінің ерекшеліктері
Дене жаттығуларының жүрек жұмысына әсері.
Зертханалық жұмыс
Дене жаттығуларының жүрек жұмысына әсерін зерттеу.
Жүрек-қантамыр жүйесі аурулары және қауіп факторлары.
Гипертония, инфаркт, тахикардия, ишемиялық ауру, атеросклероз, инсульт; себептері: тұқымқуалаушылық бейімділік, салауатты өмір салтын сақтамау және т.б.
8.2B Тыныс алу (4 сағат)
Газ алмасу: өкпеде және ұлпада.
Альвеола мен қан арасындағы, сондай-ақ ұлпа мен қан арасындағы газ алмасу механизмдері.
Тыныс алу және тыныс шығару механизмі.
- Кеуде қуысының құрылысы
- Тыныс бұлшықеттері
- Көкеттің маңызы
- Ауа жолдарындағы қысымның өзгеруі
Өкпенің тіршілік сыйымдылығы және тыныс алудың минуттық көлемі.
Әртүрлі жастағы және физикалық дамуына қарай көрсеткіштердің айырмашылығы; шылым шегудің әсері.
Зертханалық жұмыс
Өкпенің тіршілік сыйымдылығын зерттеу.
Тоқсан бойынша жиынтық бағалау
1 сағат
3-тоқсан
8.3A Бөліп шығару (4 сағат)
Зәр шығару жүйесі: құрылысы мен қызметі.
Бүйрек, несепағар, қуық, несеп шығару өзегі; бөліп шығару және сүзу мүшелері; бүйрек құрылысы (қыртысты және милы қабат, нефрон, пирамида, астауша, өзекшелер).
Тері: маңызы, құрылысы және бөліп шығарудағы рөлі.
Тер бөлінудің реттелуі.
Тері аурулары: себептері, салдары және алдын алу.
Қышыма, теміреткі, безеу бөртпелері: белгілері және профилактика.
8.3B Қозғалыс (6 сағат)
Адам қаңқасы және тірек-қимыл жүйесі.
Маңызы мен қызметтері.
Сүйек: макро және микроскопиялық құрылыс, химиялық құрамы.
Зертханалық жұмыс
Сүйектің макро және микроскопиялық құрылысын зерттеу.
Демонстрация
Сүйектің химиялық құрамын көрсету.
Сүйектердің байланыс түрлері.
Қозғалмайтын, жартылай қозғалмалы және қозғалмалы байланыстарды салыстыру.
Буын: құрылысы, қызметі және бейімделуі.
Буын типтерінің құрылысы мен атқаратын қызметі арасындағы байланыс.
Бұлшықет ұлпалары және бұлшықеттерді жіктеу.
- Бірыңғай салалы
- Көлденең жолақты қаңқа
- Көлденең жолақты жүрек
Зертханалық жұмыс
Бұлшықет ұлпаларының құрылысын зерттеу. Адам денесінің бұлшықеттерін жіктеу.
Гиподинамия және қалыптың бұзылыстары.
Сымбаттың бұзылуы және жалпақтабандылықтың пайда болу себептері; алдын алу шаралары.
8.3C Биофизика (1 сағат)
Тік жүруге байланысты қозғалыстың биомеханикалық ерекшеліктері.
- Қаңқа құрылысының ерекшеліктері
- Бұлшықеттің маңызы
- Ауырлық орталығы
- Адам денесіндегі иіндер
8.3D Координация және реттелу (6 сағат)
Көру мүшесі: құрылысы, маңызы және гигиенасы.
Көру қызметінің бұзылыстары және алдын алу.
Зертханалық жұмыс
Көру жітілігі мен көру аймағының шегін зерттеу.
Есту мүшесі: құрылысы, маңызы және гигиенасы.
Естудің бұзылу себептері және сақтану шаралары.
Зертханалық жұмыс
Дыбысты қабылдау ерекшеліктерін зерттеу (есту қабілетін анықтау).
Рецепторлар: көру және есту.
Таяқша, құтыша және түкті жасушалардың құрылысы мен қызметі.
Зертханалық жұмыс
- Соқыр дақты анықтау
- Түстердің араласуына тәжірибе
- Дыбыстың ауа және сүйек арқылы өтуін салыстыру
Гормондар және гуморальдық реттелу.
Эндокринді, экзокринді және аралас бездердің орналасуы, қызметі және бөлінетін гормондар.
Эндокринді бездер қызметінің бұзылыстары және тері рецепторлары.
Гипо- және гиперфункциядан туындайтын аурулар; терморецепторлар, механорецепторлар, ноцицепторлар.
Зертханалық жұмыс
Тері сезімталдығын зерттеу.
Терінің жылу реттелудегі рөлі.
Жылықанды жануарлардың тұрақты температураны сақтауындағы терінің рөлі; температураға сезімталдық және терморецепторлардың бейімделуі.
Тоқсан бойынша жиынтық бағалау
1 сағат
4-тоқсан
8.4A Көбею (3 сағат)
Митоз және мейоз: биологиялық маңызы.
Жануарлардың көбею формалары.
Жыныссыз көбею типтері және жынысты көбею.
Мүктер мен қырықжапырақтардың тіршілік циклі.
Гаметофит және спорофит: жынысты және жыныссыз ұрпақтарының ерекшеліктері.
Ашықтұқымды және жабықтұқымды өсімдіктердің тіршілік циклі.
8.4B Өсу және даму (1 сағат)
Эмбрионалдық даму кезеңдері және органогенез.
Бластула, гаструла, нейрула; ұлпалар мен мүшелердің дифференциялануы.
8.4C Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары (4 сағат)
Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің эволюциядағы рөлі.
Өзгергіштік пен орта жағдайларына бейімделгіштік арасындағы байланыс.
Қолдан сұрыптау және селекциядағы маңызы.
Қолдан сұрыптаудың түрлері.
Мәдени өсімдіктер мен үй жануарларының шығу орталықтары.
Қазақстан аумағындағы дақылдар мен қолтұқымдар.
Егістік дақылдар мен үй жануарларының қолтұқымдары және олардың маңызды белгілері.
8.4D Биосфера, экожүйе, популяция (5 сағат)
Экожүйе: компоненттері және түрлері.
Су және құрлық экожүйелері; салыстыру.
Модельдеу
Су және құрлық экожүйелерін салыстыру.
Популяция: құрылымы және динамикасы.
- Популяцияның негізгі қасиеттері және құрылымдық ерекшеліктері
- Тіршілікті сақтаудың K және r стратегиялары
- Жыртқыш–жемтік қарым-қатынасы
- Популяция санының өзгеру себептері
Тірі ағзалардың өзара қарым-қатынасы және бейімделу.
Тікелей және жанама өзара әсерлер; қоршаған орта жағдайлары өзгергенде ағзалардың бейімделу механизмдері.
8.4E Адам қызметінің қоршаған ортаға әсері (2 сағат)
Табиғатты қорғау және биологиялық алуан түрлілікті сақтау.
Адамның табиғаттағы рөлі; табиғатты тиімді пайдалану; биологиялық әртүрлілікті сақтаудың қажеттілігі; Дүниежүзілік тұқым қорының маңызы.
Қазақстан Республикасының экологиялық проблемалары.
Туындау себептері мен салдарлары; оларды шешу жолдары.
Тоқсан бойынша жиынтық бағалау
1 сағат