СҚАЗАН МЕН ҰЛТАБАРДЫҢ ОЙЫҚ ЖАРА АУРУЫ
Асқазан мен ұлтабардың ойық жара ауруы
Бұл ауру асқазан мен ұлтабардың шырышты қабықтарында баяу дамитын ақаулардың (ойық жаралардың) түзілуімен сипатталады. Пептикалық ойық жара түрлі асқынуларға әкелуі мүмкін және кейбір жағдайларда өмірге қауіп төндіреді.
Қауіпті асқынулар
- Ойық жарадан жиі қан кету
- Көрші ағзаларға жарып өтуі (пенетрация)
- Тесілуі (перфорация)
- Қатерлі ісікке айналу қаупі
Жиі салдары
Асқазан мен ұлтабардың ойық жара ауруы анемияның дамуына жиі себеп болады.
Ерекшеліктері және жиілігі
Ұлтабардың ойық жара ауруы асқазанның ойық жарасынан шамамен үш есе жиі кездеседі және көбіне 35 жасқа дейінгі адамдарда байқалады.
Қан тобы мен қышқылдыққа қатысты деректер
Ұлтабар ойық жарасы O (I) қан тобы бар адамдарда жиірек кездесуі мүмкін.
Асқазан ойық жарасы A (II) қан тобы бар адамдарда жиірек кездесуі ықтимал.
Ұлтабар ойық жарасында қышқылдық қалыпты немесе жоғары болады.
Асқазан ойық жарасында қышқылдық қалыпты немесе төмен болуы мүмкін.
Helicobacter pylori-дің рөлі
Helicobacter pylori-мен байланысты гастрит ұлтабар ойық жарасында 95–100% жағдайда, ал асқазан ойық жарасында шамамен 70% жағдайда анықталады.
Дегенмен бұл микробтардың маңызы көбіне ұлтабардың, сондай-ақ асқазанның пилорустық және антралдық бөлімдеріндегі ойық жаралардың пайда болуына қатысты. Асқазанның басқа бөлімдеріндегі ойық жараларда олардың ықпалы әлдеқайда төмен болуы мүмкін.
Этиологиясы (себептері)
Асқазан мен ұлтабарда ойық жараның пайда болуына әртүрлі ауыр психоэмоциялық зорланулардың (стресс, жан-дүниелік күйзеліс, жағымсыз эмоциялар) ықпалы зор.
Сонымен қатар қазіргі өмір салтындағы қимыл-қозғалыстың аздығы (гиподинамия) маңызды орын алады. Бұл құрсақ бұлшықеттерінің әлсіреуіне, тыныс алу кезінде көкеттің аз қимылдауына, соның салдарынан асқазан мен ішектердің қанмен қамтамасыз етілуінің бұзылуына әкелуі мүмкін.
Негізгі қауіп факторлары
- Созылмалы стресс және жағымсыз эмоциялық фон
- Гиподинамия, бұлшықет әлсіздігі, көкеттің тынысқа аз қатысуы
- Helicobacter pylori-мен байланысты гастрит
Патогенезі (даму тетіктері)
Стресс әсері
Стресс және жағымсыз эмоциялар әсерінен асқазан сөлінің бөлінуі мен қышқылдығы артып, қорғаныш қызмет атқаратын шырыштың түзілуі азаюы мүмкін. Бұл шырышты қабықтың зақымдануға бейімділігін күшейтеді.
Нәруыз түзілуінің төмендеуі
Ойық жараның дамуына тіндердің қалпына келу мүмкіндігі төмендеуі ықпал етеді. Ол, соның ішінде, нәруыз түзілуінің азаюымен байланысты болуы мүмкін:
- Май қышқылдарының тотығу өнімдері және глюкокортикоидтық гормондар нәруыз түзілуін тежеуі мүмкін.
- Ұзақ гиподинамия бұлшықеттердің әлсіреуіне әкеліп, нәруыз түзілуінің төмендеуіне ықпал етуі ықтимал.
Микроциркуляцияның бұзылыстары
Ұзақ гиподинамия кезінде көкеттің тыныс алу актісіне аз қатысуы асқазан мен ішектердегі микроциркуляциялық қанайналымның төмендеуіне әкелуі мүмкін. Соның салдарынан тіндердің оттегімен және қоректік заттармен қамтамасыз етілуі нашарлап, дистрофиялық және деструкциялық өзгерістер дамуы ықтимал.
Жергілікті қорғаныс тетіктерінің әлсіреуі
Ойық жара дамуы үшін тек қышқылдықтың жоғарылауы емес, сонымен қатар жергілікті қорғаныс тетіктерінің жеткіліксіздігі де маңызды. Бұған мыналар жатады:
Асқазан сөлінің қышқылдығы мен қорыту белсенділігінің жоғарылауы.
Тамақтанудың тәуліктік тәртібін сақтамау, ұзақ уақыт аш жүру.
Қатты, толық шайналмаған тағаммен немесе сүйек бөлшегімен шырышты қабықтың жиі жарақаттануы.
Өте ыстық тағамнан шырышты қабықтың күюі.
Химиялық тітіркендіргіштер әсері: алкоголь, никотин, өт қышқылдары, гистамин, резерпин, салицилаттар, атофан және т.б.
Қан тамырларының жиырылуына байланысты микроциркуляцияның бұзылуы.
Бұл әсерлер жиі қайталанса, шырыш бөлінуі, антиоксиданттар түзілуі және простагландиндер E1/E2 өндірілуі сияқты қорғаныс механизмдері әлсірейді. Нәтижесінде асқазан сөлі ұзақ ашығу кезінде өз шырышты қабығына бүліндіргіш әсер етуі мүмкін.
Helicobacter pylori туралы нақтылау
Helicobacter pylori — грамтеріс микроағза. Ол көптеген адамдарда сапрофит ретінде кездесуі мүмкін және көбіне асқазанның пилорустық бөлімінің шырышты қабығындағы эпителий жасушаларында өсіп-өнеді; ұлтабар эпителийінде әдетте көбеймейді.
Бұл микроағза тұз қышқылының әсерінен өзгеріске ұшыраған (метаплазияланған) эпителий жасушаларын зақымдауы ықтимал. Сондықтан оның әсері белгілі бір аймақтардағы ойық жаралардың дамуымен көбірек байланысты деп қарастырылады.
Қорытынды байланыс
Сайып келгенде, қазіргі өмірдегі эмоциялық зорланулар мен стресс факторлары гиподинамиямен қабаттасқанда, тіндердің қалпына келу мүмкіндігі төмендеп, жергілікті қорғаныс тетіктері әлсіреуі мүмкін. Осы жағдайлар асқазан мен ұлтабардың ойық жара ауруының дамуына қолайлы орта қалыптастырады.