Жұмекен Нәжімеденов Қазақстанның қазіргі әнұран мәтінінің авторы
Жұмекен Нәжімеденов: өмірі, шығармашылығы және Әнұран мәтіні
Жұмекен Сабырұлы Нәжімеденов — көрнекті ақын, жазушы, Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегері, сондай-ақ Қазақстан Республикасының қазіргі Мемлекеттік Әнұраны мәтінінің авторларының бірі.
Өмірбаяны
Жұмекен Нәжімеденов 1935 жылдың 28 қарашасында Гурьев (қазіргі Атырау) облысы Теңіз (қазіргі Құрманғазы) ауданындағы Ашақ деген жерде дүниеге келген. Ол атасы Нәжімеден Стамғазиевтің қолында өсіп, тәлім-тәрбие алды. Атасы бала бойына сөзге, тарихқа және туған халқының дәстүріне деген ыстық ықыласты сіңірген.
Жұмекенге атақты бабалары — Қартпанбет жырау (алтыншы ата) және оның әпкесі Қосуан (Махамбет Өтемісұлының туған шешесі) туралы әңгімелер жиі айтылған. Бұл шежірелік жады мен рухани сабақтастық ақын дүниетанымының қалыптасуына ықпал етті.
1956–1959 жылдары Қазақ мемлекеттік консерваториясында білім алған. Кейін «Жазушы» баспасында редактор, «Лениншіл жас» газетінде бөлім меңгерушісі, Қазақстан Жазушылар одағында әдеби кеңесші, Баспалар жөніндегі мемлекеттік комитетте редактор, «Мектеп» баспасында бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарған.
Әдеби мұрасы
Ақынның алғашқы «Егіс» лирикалық жинағы 1961 жылы жарық көрді. Төрт жылдан кейін «Жоқ, ұмытуға болмайды» атты поэмалар жинағы шықты. Тірі кезінде жалпы саны он өлең жинағы, сондай-ақ «Ақ шағылдар» (1973), «Кішкентай» (1975), «Атақ пен дақпырт» (1978) атты үш романы басылды.
Жұмекен Нәжімеденов 48 жасқа толуына аз уақыт қалғанда дүние салды. Ақын қайтыс болғаннан кейін жарық көрген жинақтарына бұрын жарияланбаған өлеңдері мен поэмалары, повестері мен романдары, мақалалары мен аудармалары, сондай-ақ тоғыз күй енгізілген. Оның шығармалары көптеген тілдерге аударылып, кең тарады.
Ол А. Вознесенский, Е. Евтушенко, Н. Хикмет, Ә. Файзи сияқты қаламгерлердің шығармаларын қазақ тіліне аударған.
Елеулі дерек
1967 жылы «Жоқ, ұмытуға болмайды!» поэмасы үшін Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты атанды.
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны
Жұмекен Нәжімеденов — Қазақстанның қазіргі Мемлекеттік Әнұраны мәтінінің авторларының бірі. «Менің Қазақстаным» әні ақынның шығармашылық жолының басында, 21 жасында жазылған.
Ақынның жұбайы Нәсіп апайдың естелігі бойынша, ән 1956 жылы Алматыда, белгілі қобызшы Гүлсара Бірманованың үйінде жазылған. Өлең алғашында Қазақстанның мол астық жинауына арналғандай көрінгенімен, негізгі өзегі — ел мен жердің иесі өз халқы екенін қорғаған азаматтық ұстаным, отаршылдыққа қарсылық рухы.
Сол кезеңде әннің эфирге шығуына шектеу қойылуға жақындаған сәтте әнші Жамал Омарова ара түсіп, орындалуына мүмкіндік жасағаны айтылады. Уақыт өте келе бұл ән халықтық деңгейде кең таралып, тәуелсіздік дәуірінде ресми мәртебеге көтерілді.
2006 жылғы тарихи орындалуы
2006 жылдың 11 қаңтарында «Менің Қазақстаным» әні Мемлекеттік Әнұран сипатында алғаш рет Астана қаласындағы «Ақорда» резиденциясында, Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Президенті қызметіне салтанатты түрде кірісу сәтінде орындалды.
Негізгі кітаптары
Елуінші жылдардың екінші жартысынан бастап Жұмекеннің өлеңдері республикалық баспасөзде жиі жарияланды. Кейін оның поэзиялық жинақтары, прозалық туындылары мен аударма кітаптары «Жазушы», «Жалын» баспаларынан жарық көрді.
Балауса
1961
Сыбызғы сыры
1962
Өз көзіммен
1964
Жоқ, ұмытуға болмайды
1965
Жарық пен жылу
1966
Күй кітабы
1967
Мезгіл әуендері
1968
Ұлым, саған айтам
1970
Қызғалдақ жайлы баллада
1971
Мен туған күн
1972
Ақ шағыл
1973
Кішкентай
1975
Даңқ пен дақпырт
1977
Темірқазық
1981
Менің топырағым
1985
Үш томдық шығармалар жинағы
1996–1997
Мен — тамырмын (дастандар)
2001
Қасірет пен қайсарлық
2001
Жұмекен
2002
Жаңғырық
2003