Эритроциттердің өндірілуі реттелуінің бұзылыстары
Қан өндірілуі бұзылыстарынан болатын дизеритропоэздік анемиялар
Сүйек кемігінде эритроциттердің түзілуі (эритропоэз) көптеген факторлар арқылы реттеледі. Эритроциттердің өндірілуі бұзылғанда анемия дамуы мүмкін, ал оның себептері әдетте бірнеше негізгі топқа бірігеді.
Эритроцит өндірілуі бұзылыстарының негізгі себептері
- Эритропоэздің реттелуі бұзылуы.
- Эритроцит түзілуіне қажет заттардың тапшылығы.
- Сүйек кемігінің гипоплазиясы немесе аплазиясы.
- Сүйек кемігінің жасушаларының өспе метастаздарымен немесе лейкоз жасушаларымен ығыстырылуы (метаплазиялық анемия).
Эритропоэз реттелуінің бұзылыстары
Эритроциттердің өндірілуін реттейтін тетіктер әлсірегенде, сүйек кемігі қажетті деңгейде эритроцит шығара алмайды. Мұндай өзгерістер мына жағдайларда жиі кездеседі:
Созылмалы уыттанулар мен аурулар
Туберкулез, жұқпалы аурулар, ұзаққа созылған қабыну үдерістері кезінде макрофагтар мен Т-лимфоциттердің белсенділігі төмендеуі мүмкін. Бұл өзгерістер эритропоэздің қалыпты реттелуін бұзады.
Эндокриндік бездер қызметінің төмендеуі
Аденогипофиз, қалқанша без және аталық жыныс бездерінің қызметі төмендегенде эритроцит түзілуі де баяулауы ықтимал.
Эритропоетин түзілуінің азаюы
Бүйрек аурулары және кейбір басқа жағдайларда эритропоетин жеткіліксіз түзіледі. Эритропоетин — сүйек кемігін эритроцит өндіруге ынталандыратын негізгі гормондардың бірі.
Созылмалы қабыну кездеріндегі анемиялар
Қатерлі өспелер мен созылмалы қабынулар кезінде (остеомиелит, өкпе іріңдігі, туберкулез, пиелонефрит және т.б.) қабынудың ұзаққа созылуы нәтижесінде созылмалы қабыну анемиясы дамуы мүмкін. Бұл жағдайда эритропоэздің реттелуі бұзылып, дизеритропоэздік анемиялар қалыптасады.
Клиникалық-қан түзілу сипаттамасы
Бұл анемиялар көбіне гипорегенерациялық сипатта болады және қан көрінісі бойынша нормоциттік немесе макроциттік анемияларға жатады.
Тапшылықты анемиялар
Эритроциттердің түзілуіне қажет заттар жеткіліксіз болғанда да анемия дамиды. Тапшылықты анемиялардың ішіндегі ең жиі кездесетін түрлері төмендегілер:
- Теміртапшылықты анемия — гемоглобин түзілуіне қажетті темір жетіспегенде дамиды.
- Витамин B12-тапшылықты және фолий қышқылы тапшылықты анемиялар — ДНҚ синтезі бұзылып, жасушалардың жетілуі тежелгенде пайда болады.
- Нәруызтапшылықты анемия — организмде нәруыз түзілуі немесе түсуі бұзылғанда (ашығу, ас қорыту ағзаларының аурулары, қатерлі ісіктер және т.б.) байқалады.