Бір ханның бас уәзірі ханына өте сенімді болыпты
Сенім, өсек және өз қазған ор
Бір ханның бас уәзірі ханына өте сенімді еді. Ханның қандай жұмысы болса да, сол уәзір бітіретін. Бұйрықтардың қалай орындалғанын да өзі тексеріп отыратын.
Өзге уәзірлер оны көре алмай жүрді. Әсіресе екінші уәзір бас уәзірдің орнына өзі отырғысы келіп, оны қалай да құртуды ойлады.
Жалған айыптың басталуы
Екінші уәзір ай сайын ханға бас уәзірді жамандап, түрлі өсек жеткізіп жүрді. Бірақ хан ұзақ уақыт сенбеді.
Бір күні екінші уәзір ханға келіп: «Бас уәзірдің жұқпалы дерті бар» деп, қорқынышты сөз айтады. «Қасына жақындаған адамға, тіпті сізге де жұғуы мүмкін. Ол дертін жасырып жүр», — дейді.
Өсектің «дәлелі»
«Сізге келгенде иісті білдіртпеу үшін аузын қолымен жауып тұрады», — деп қоса өтеді. «Сенбесеңіз, бір күні шақырып алып, байқап көріңіз: алдыңызға келгенде аузын басады», — дейді.
Ханның күдігі
Мұны естіген хан қорықты. «Бұрын жамандық істемеген еді, бірақ егер расымен дерт болса, қызметі де дұрыс болмайды» деп ойлады. Тіпті «сенімімді пайдаланып, өміріме қастық жасаса ше?» деген күдікке де бой алдырды.
Ақыры хан: «Рас па, өтірік пе — тексерейін» деп шешеді.
Қулықтың құрылған тұзағы
Екінші уәзір хан сарайынан шығып, бас уәзірді қонаққа шақырды. Түрлі тағам әзірлетіп, ішіне сарымсақты әдейі мол қосты.
Ас ішіліп болғаннан кейін ханнан адам келіп: «Бас уәзірді хан шақырады», — деді. Бас уәзір абыржып: «Сарымсақтың иісімен қалай барамын?» деп ойлады. Бірақ амал жоқ — барды.
Сыртқы белгі
Ханға кіргенде бас уәзір тым жақындамай, аузын қолымен жауып тұрды — сарымсақтың иісін білдіргісі келмеді.
Қате қорытынды
Хан оны көріп, екінші уәзірдің сөзі есіне түсіп, күдігі күшейе түсті.
Хан жақындап келіп: «Қолыңды тарт», — деді. Бас уәзір қолын түсіргенде, ауыздан жағымсыз иіс шықты. Хан мұны «дерттің белгісі» деп қабылдап, екінші уәзірдің сөзіне толық сенді.
Үкім жазылған қағаз
Хан жаза орнына бұйрық жазды: «Бас уәзірді бұйрықты алған бойда өлтір».
Бас уәзір бұл бұйрықта не жазылғанын білмеді. Өйткені ол заманда ханның жазаға қатысты бұйрығын әдетте бас уәзірдің өзі апаратын. Сол баяғыша қағазды алып жолға шықты.
Өз қазған ор
Жолда екінші уәзір кездесіп: «Қайда барасың?» — деп сұрады. Бас уәзір қолындағы қағазды көрсетті.
Екінші уәзір: «Мұны мен апарайын, маған бер», — деді. Бас уәзір ойланып: «Мені сыйлап қонаққа шақырып еді ғой» деп, қағазды ұстата салды.
Қайтарылған қулық
Екінші уәзір бұйрықты жаза орнына апара сала, қағаздағы ханның сөзін сол күйі орындады. Нәтижесінде бұйрықты әкелген уәзірдің өзін өлтіріп тастады. Ешбір уәжін тыңдамады.
Ақиқат ашылған сәт
Ертеңіне бас уәзір ханға кіріп келді. Хан оны көріп, таң қалды: «Бұл қалай? Тірі келді ғой. Демек, менің бұйрығым орындалмаған», — деп ойлады.
Ізінше хан шындыққа жетті: өсек айтқан екінші уәзір өтірік айтып, қастық ойлаған екен. Сөйтіп ханның сенімді адамы аман қалды, ал өсекші уәзір өзіне өзі үкім шығарып алды.
Түйін
Бұл оқиға «Біреуге ор қазба — өзің түсесің» деген нақылдың мәнін ашады: өзгені құлатамын деген қулық, ақыры қулық иесінің өзін құлатады.