Кәсіпорынның құрал-сайман шаруашылығын ұйымдастыру

Өнеркәсіптік өндірісте құрал-саймандар, технологиялық жабдықтар және басқа да технологиялық құралдар кеңінен қолданылады. Күрделі конструкциялы, көп бөлшекті бұйымдарды өндіру үшін мыңдаған типтік өлшемді құрал-саймандар қажет. Технологиялық жабдықтардың сапасы мен оларға қойылатын талаптар өнімнің техникалық деңгейін, өндірістің тиімділігін және тұрақтылығын айқындайды.

1) Құрал-жабдықтармен қамтамасыз етудің мәні мен міндеттері

Кәсіпорындағы құрал-сайман шаруашылығы өндірісті технологиялық жабдықтармен уақтылы қамтамасыз ету, оларды сақтау, қолдану, қайрау және жөндеу жұмыстарын басқару мақсатында орталықтандырылып ұйымдастырылады.

Негізгі міндеттер

Кәсіпорынның құрал-жабдықтарға қажеттілігін дәл анықтау.
Құралдарды пайдалану тәртібін және қолдану кезіндегі техникалық бақылауды ұйымдастыру.
Құрал-сайман шаруашылығын жетілдіру бойынша шаралар әзірлеу.

Құрылымы

Құрал-сайман шаруашылығының құрамына құрал-сайман бөлімі, технологиялық жабдықтарды дайындайтын цехтар, орталық құрал-сайман қоймасы, цехтық тарату қоймалары, қайрау және жөндеу шеберханалары кіреді. Өндірістік цехтарда құралдармен қамтамасыз ету мен қызмет көрсетуді ұйымдастыру осы жүйе арқылы іске асырылады.

2) Техникалық жабдықтау: жіктеу, нормалау және жоспарлау

Қолданылатын құралдардың алуан түрлілігін ескере отырып, оларды дайындауды және қолдануды жоспарлау үшін нақты жіктеу мен индекстеу қажет. Жіктеу өндірістік-техникалық және конструкциялық белгілер негізінде жүргізіледі.

Пайдалану сипаты бойынша

Арнайы құралдар — белгілі бір операцияда нақты бұйымды өндіруге ғана арналған; әдетте тұтынушы кәсіпорынның өзінде дайындалады.
Стандартты құралдар — әртүрлі бөлшектерді өңдеуге арналған; құрал-сайман зауыттарында шығарылады.

Атқаратын қызметі бойынша

Бақылау-өлшеу құралдары — өлшеу, бақылау операцияларына арналған.
Технологиялық құралдар — өңдеу, кесу, монтаждау және өзге операцияларға арналған.

Мысал: темір өңдеу құралдарының топталуы

Темір өңдеу құралдары әдетте кесуші, өлшеуші, монтаждау, қосалқы құралдар сияқты топтарға бөлінеді. Әр топ өз ішінде класстарға, кіші класстарға, топтарға, кіші топтарға және түрлерге дейін нақтыланады.

Қажеттілікті анықтау: шығын және айналым қорлары

Кәсіпорынның құралдарға қажеттілігі екі бөліктен тұрады: жұмсау (шығын) қорлары және айналым қорлары. Қажеттілікті дұрыс есептеу үшін:

өндірістік бағдарламаға сәйкес құрал-жабдық шығынын анықтау;
қалыпты жұмысты қамтамасыз ететін қорлар нормативін есептеу;
өндірісті құрал-жабдықпен қамтамасыз ету жоспарын құру қажет.

Жұмсау қорлары (нормалар)

Жұмсау қорлары — өндірістік бағдарламада қарастырылған өнімді дайындау барысында толық пайдаланылатын құралдар. Жұмсау нормалары өндіріс түріне, құралды қолдану ерекшеліктеріне және пайдалану шарттарына байланысты әртүрлі әдістермен анықталады: сериялық және жаппай өндірісте бөлшек бойынша нормалар, ал біртекті және ұсақ сериялы өндірісте іріленген нормалар жиі қолданылады.

Жаппай және сериялық өндірістегі кесуші құрал нормасы

n = N × Tм / (T × (1 − Ka)) × 60

n: таңдалған бірлікке жұмсау нормасы (100, 1000 бөлшек т.б.), дана
N: нормаға қатысты өңделетін бөлшектер саны
Tм: бір бөлшекті өңдеудегі машиналық уақыт, минут
T: құралдың толық тозғанға дейінгі қызмет ету мерзімі, сағат
Ka: кездейсоқ азаю коэффициенті (әдетте 0,05–0,1)

Құралдың қызмет ету мерзімі (қайрауды ескере отырып)

T = (a + 1) × Tct

Мұнда Tct — екі қайта қайрау арасындағы жұмыс уақыты, ал a — құралдың толық тозуына дейінгі қайта қайраулар саны. Қайта қайраулар саны, әдетте, кесетін бөліктен алынатын мүмкін қабат мөлшерін бір қайрауда алынатын қабат мөлшеріне бөлу арқылы бағаланады.

Біртекті және аз сериялы өндірістегі іріленген тәсіл

n = Tч × Км.ш × Кд / Tбұйым

Бұл тәсілде кесуші құрал шығыны станок тобының 100 немесе 1000 сағаттық жұмыс уақыты шегінде есептеледі. Км.ш коэффициенті өндіріс түрі мен жабдық сипатына тәуелді: жеке өндірісте 0,4–0,6, ал аз/ұсақ сериялы өндірісте 0,7–0,8 аралығында болады.

Өлшеуіш құралдар шығыны

Өлшеуіш құралдардың шығыны олардың қолданылу жиілігіне және тозуына байланысты. Бағдарлама бойынша қажеттілікті бағалау үшін төмендегі байланыс қолданылады:

n = (N × Zқ × a) / (Zк.тозу × (1 − Ka))

Мұнда: N — бөлшектер саны; Zқ — бір бөлшекке өлшеу саны; a — қамту деңгейі (бақылау үлесі) коэффициенті; Zк.тозу — толық тозуға дейінгі өлшеулер саны; Ka — өлшеу құралының кездейсоқ азаю коэффициенті.

Айналым қорлары және «максимум–минимум» жүйесі

Жұмсау қорларымен қатар өндірістің үздіксіздігін қамтамасыз ететін айналым қорлары есептеледі. Айналым қоры цехтардағы пайдалану қорлары мен орталық құрал-сайман қоймасындағы (ОҚҚ) запас қорларының жиынтығынан тұрады.

ОҚҚ үшін негізгі қағида

Технологиялық құрал-саймандардың қорларын қалыптастыру мен реттеу көбіне «максимум–минимум» жүйесіне сүйенеді: әр құрал түрі үшін минималды және максималды қор деңгейлері бекітіледі.

Ағымдағы запас

Өндірісті үздіксіз қамтамасыз етуге арналған. Қор деңгейі жаңа партия түскен сәттегі максимумнан келесі партияға дейін біртіндеп төмендейді.

Сақтандыру қоры

Жеткізілім кешігуі немесе үзіліс кезінде өндіріс ырғағын сақтау үшін қажет. Ол әрдайым қоймада болуы тиіс және минималды қордың мәнін білдіреді.

Қорларды есептеу

Минималды сақтандыру қоры

Zmin = Нк × Торт

Нк — орташа тәуліктік қажеттілік, Торт — жедел дайындау/жеткізу уақыты (күн).

Максималды запас

Zmax = Нк × Тн + Zmin

Тн — қалыпты жағдайда сатып алу/дайындау және келесі партиямен жабдықтау кезеңі (күн).

Тапсырыс беру нүктесі

Zт.р = Zmin + Нк × Ттол

Ттол — қорды толтыру кезеңі (тапсырыс берген сәттен қоймаға партияның түсуіне дейін), күн.

Қамтамасыз ету жоспарының құрылымы

1 Өндірістің құрал-сайманға қажеттілігін анықтау.
2 Жаңа өндірісті құрал-сайманмен қамтамасыз ету.
3 Цехтардың айналым қорларының өзгерісін есепке алу.
4 ОҚҚ қорларының өзгерісін есепке алу.
5 Шетке құрал-саймандарды дайындау (сыртқы тапсырыстар).

Әр бөлім бойынша есеп нәтижелерінің қосындысы кәсіпорын бойынша жалпы қажеттілікті көрсетеді. Қажеттілікті жабу көздері екіге бөлінеді: өз өндірісі және сырттан сатып алу.

Ұйымдастыруды жетілдіру бағыттары

Құрал-сайман шаруашылығын ұйымдастыруды жетілдіру кәсіпорын тиімділігін арттырудың маңызды көздерінің бірі. Технологиялық құралдардың номенклатурасы мен көлемін анықтағанда кәсіпорынның нақты қажеттілігі, сондай-ақ қорлардан берілетін құралдардың құрамы мен көлемі міндетті түрде ескеріледі.

Стандартты құрал-сайман өндірісін орталықтандыру және мамандандыру.
Арнайы жабдықтарды унификациялау және стандарттау.
Технологиялық жабдықтарды қайта құру және қалпына келтіру жұмыстарын кеңейту.
Жұмыс орындарын құралдармен қамтамасыз етудің прогрессивті әдістері мен жүйелерін енгізу.
Арнайы қоймалар құру, қоймалық операцияларды автоматтандыру арқылы қойма жұмысын жүйелеу.
Оперативті-өндірістік жоспарлаудың озық жүйелерін және есеп жүргізуді кеңінен енгізу.
Технологиялық жабдықтың жай-күйін, эксплуатация ережелерінің сақталуын тұрақты бақылау.
«Құрал-саймандармен қызмет көрсету» жүйесін енгізу арқылы бақылау мен жауапкершілікті күшейту.