Жиембет Бортоғашұлы - жырау, әскербасы болған
Жиембет Бортоғашұлы туралы
Жиембет Бортоғашұлы — жырау, әскербасы. Ол XVI ғасырдың соңы мен XVII ғасырдың алғашқы жартысында өмір сүріп, қазақтың жорық жырын өрнектеген көрнекті тұлға ретінде танылады. Жиембет жырау қазақ халқының ішкі және сыртқы істерінің бел ортасында жүрді. Есім хан тұсында ол Кіші жүздің әскербасы, батыры әрі биі болды.
Ел басқарудағы орны
Жиембет жырау — қазақ тарихында ел басқарған көсем деңгейіне көтерілген елеулі қайраткерлердің бірі. Кіші жүз құрамындағы Байұлы тайпасынан шыққан ол өз дәуірінде бүкіл Алшын жұртына сөзі өтетін, ықпалы зор адам болғаны айтылады.
Жорықтар мен ерлік жолы
Еңсегей бойлы Ер Есім ханның ұлы жорықтарында Жиембет ерекше ерлік көрсеткен. 1620 жылы ойраттармен болған ірі соғыста ол Кіші жүз қолын бастап, қазақтардың жеңіске жетуіне ықпал етеді.
1627 жылы Қазақ хандығынан бөлініп шығып, дербес билік құруды көздеген Қатаған ханы Тұрсынның бүлігін басуда да Есім ханның жанында болып, ел тұтастығын сақтау жолында қажыр-қайрат танытады.
Қуғын, айдау және мінезі
Кейін Кіші жүзге сөзі өтетін Жиембет жыраудың беделінен қауіптенген Есім хан оны інісі Жолымбетпен бірге жер аудартады. Жиембет жырау хан қаһарынан ықпайтын, өр мінезді адам болғанға ұқсайды.
«Еңсегей бойлы ер Есім,
Есім сені есірткен,
Есіл де менің кеңесім...»
Өмірінің соңғы кезеңі туралы деректер
Ауызша деректерде Жиембет жыраудың тағдыры жайлы екі түрлі мәлімет кездеседі:
- Бір деректерге қарағанда, ол айдауда жүріп қайтыс болған.
- Екінші деректерде, Есім хан дүниеден өткеннен кейін туған жұртына қайта оралғаны айтылады.
Дегенмен Есім хан 1643 жылы қайтыс болғаннан кейінгі Жиембет жыраудың ғұмыры нақты дерекпен толық айқындалмаған.
Шығармаларының маңызы
Бізге жеткен шығармаларынан Жиембет жыраудың майталман сөз зергері болғаны аңғарылады. Оның Есім хан туралы толғаулары мен «Қол-аяғым бұғауда» атты туындыларының тарихи әрі этнографиялық маңызы зор.
Дереккөз белгісі
Санат: KZ портал — Қазақша рефераттар жинағы