Сонау кеңестік заманнан бері білім беру жүйесіне жыл сайын қандай да бір жаңашылдық енгізіліп келеді
Білім беру жүйесіндегі үздіксіз жаңару
Кеңестік кезеңнен бері білім беру жүйесіне жыл сайын түрлі жаңашылдық енгізіліп келеді. Тәуелсіздік жылдарында жүргізілген тұрақты инновациялар мен реформалар мұғалім жұмысының ажырамас бөлігіне айналды. Тіпті әрбір жаңа білім министрінің міндетті түрде реформа бастауын дәстүр деуге болады.
Соған қарамастан, салада ауқымды өзгерістер болып жатқанын жоққа шығару қиын: оқу бағдарламалары жиі жаңартылып, мектептер жаңа оқулықтармен және заманауи техникамен қамтамасыз етілуде. Жалпы білім көрсеткіші бойынша да еліміздің нәтижесі көптеген мемлекеттермен салыстырғанда жоғары екені жиі айтылады.
ҰБТ: 2004 жылдан бергі дау және жаңа бетбұрыс
Ұлттық бірыңғай тестілеу (ҰБТ) еліміздің білім беру жүйесіне алғаш рет 2004 жылы енгізілді. Содан бері оның форматына қатысты пікірталас толастаған емес. Осыған байланысты Білім және ғылым министрлігінің нұсқауымен ҰБТ-ға өзгерістер енгізу мәселесі қарастырылды. Әлі толық шешімі шықпаса да, оң өзгерістердің бағыты айқындала түсті.
Енді жаңа өзгерістерге сәйкес ҰБТ екі кезеңге бөлінеді: бірі — мектепті аяқтауға арналған қорытынды емтихандар, екіншісі — жоғары оқу орнына түсуге бағытталған кешенді тестілеу.
1-кезең: мектептік мемлекеттік емтихандар
Мектеп бітірушілер мамыр айының соңы мен маусым айының басында мемлекеттік емтихан тапсырады. Бұл — тестілеудің бірінші кезеңі. Осы кезеңде түлектер дәстүрлі бес пән бойынша, бірақ құрылымы өзгерген тапсырмаларды орындайды:
Қазақ тілі
Эссе жазу.
Орыс тілі
40 сұрақтан тұратын тест.
Қазақстан тарихы
Ауызша емтихан.
Алгебра және анализ бастамалары
Жазбаша емтихан жұмысы.
Таңдау пәні
40 сұрақ беріледі. Тест күрделендірілген: 20 сұрақта бір ғана дұрыс жауап, ал қалған 20 сұрақта бірнеше дұрыс жауап болуы мүмкін.
Ұйымдастыру тәртібі
- Бес емтиханның тапсырмаларын Білім және ғылым министрлігі дайындайды.
- Жауап нұсқалары тест орталықтары арқылы ұсынылады.
- Емтихан үдерісіне арнайы уәкілдер қатысады.
2-кезең: ЖОО-ға арналған кешенді тестілеу
Екінші кезеңде талапкерлер таңдаған мамандығына сәйкес блоктық тестілеуден өтеді. Бітірушілер шілде айында қалаған университетіне барып төрт пәннен тест тапсырады: математикалық сауаттылық, оқу сауаттылығы және екі таңдау пәні.
Математикалық сауаттылық
20 сұрақ: логика мен функционалдық сауаттылыққа арналған тапсырмалар.
Оқу сауаттылығы
4 мәтін беріледі, сол мәтіндер бойынша 20 сұрақ орындалады.
Екі таңдау пәні
Әрқайсысынан 40 сұрақтан беріледі. Құрылымы:
- 20 сұрақ — бір дұрыс жауап
- 15 сұрақ — бірнеше дұрыс жауап
- 5 сұрақ — сәйкестендіру
Уақыт пен көлем
120 сұраққа — 3 сағат
Ресми ұстаным: SAT жүйесіне ұқсастыру
«Мемлекеттік бағдарламаларға сәйкес ҰБТ жетілдіріліп, трансформацияланды. Тестілеу өзгергенімен, негізгі инфрақұрылымы мен механизмдері сақталады. Ең бастысы — түлектердің тіліне, тұрғылықты жеріне қарамастан, барлығына ЖОО-ға түсуге тең жағдай жасау. Қазір барлық сұрақтар ректорлармен, мектеп мұғалімдерімен және ата-аналармен талқылануда. Емтиханды SAT жүйесіне ұқсас еткіміз келеді: түлектердің білім деңгейін анықтап, сонымен қатар жұмыс берушілерге бүгінгі әлемде қажет құзыреттері бар тұлғаны таңдауға мүмкіндік беруді көздейміз. Сондықтан ҰБТ мазмұны өзгереді».
Қайта тапсыру мүмкіндігі және колледж түлектері
- Бұрын түлектер тестілеуді шілде–тамыз айларында бір рет қана тапсыратын.
- Жаңа өзгерістер бойынша төмен балл алған талапкерлерге келесі жылдың қаңтарында қайта тапсыру мүмкіндігі беріледі.
- Колледж студенттері де ұлттық тестілеуге қатысуға мүдделі болуы мүмкін, яғни колледж бітірушілерінің ЖОО-ға түсу мүмкіндігі кеңейеді.
Түйін: пікірталас тоқтамайды, өзгеріс жалғасады
Ұлттық бірыңғай тестілеу жүйесіне қатысты қарама-қайшы пікірлер жиі айтылады. Бірі мұны ең тиімді іріктеу тетігі десе, енді бірі тест нәтижесі түлектің шынайы білім деңгейін толық дәлелдей алмайды деп санайды.
Дегенмен тәжірибе көрсеткендей, «Алтын белгі» иегерлері немесе грант жеңіп алғандардың ҰБТ-ны жиі айыптай бермейтіні байқалады. Ал сынақтан сүрінген түлектердің жүйеге сын айтуы да түсінікті: «Бетің қисық болса, айнаға өкпелеме» деген тәмсіл бар.
Қорытынды ой
Қалай болғанда да, тестілеу форматы өзгертілді. Ендігі маңыздысы — басталған істің нәтижесін уақытпен бағалау.