Антидиурездік гормонының қызметі парасимпатикалық жүйке жүйесінің қызметіне сәйкес келеді, яғни ол организмдегі тамырлардың бірыңғай салалы ет ұлпасы қабық тарының жиырылуына, сөйтіп, олардың арнала - рының тарылуына әсер етеді
Антидиурездік гормон (вазопрессин): анықтамасы және негізгі маңызы
Антидиурездік гормон (көне грекше: anti — «қарсы», diuresis — «зәр бөлу») — гипоталамустың алдыңғы бөлігіндегі көруүсті ядроның (супраоптикалық ядроның) ірі мультиполярлы холинергиялық нейроциттері бөліп шығаратын нонапептидтік нейрогормон.
Неліктен «вазопрессин» деп аталады?
Антидиурездік гормонның әсері парасимпатикалық жүйке жүйесінің қызметіне ұқсас: ол қан тамырлары қабырғасындағы бірыңғай салалы бұлшықет ұлпасының жиырылуын күшейтіп, тамыр саңылауының тарылуына ықпал етеді. Осыған байланысты антидиурездік гормонды вазопрессин (тамыр тарылтқыш) деп те атайды.
Қан қысымына әсері
Вазопрессин қан тамырларының қабырғасын тарылтып, қысу арқылы артериялық қысымды көтеруге әсер етеді.
Бүйрек және су алмасуы: зәрдің азаю механизмі
Бұл гормон бүйрек нефрондарының төменгі өзекшелері (дистальды бөлігі) мен жинағыш түтікшелерінің қабырғасын астарлайтын эпителий жасушаларының өткізгіштігін арттырады. Нәтижесінде алғашқы зәр құрамындағы су бүйрек тамырларына қарай кері сорылуы күшейеді, ал зәр бөліну мөлшері азаяды. Осылайша вазопрессин организмдегі су алмасуын реттеуге қатысады.
Жетіспеушілігінің салдары
Вазопрессиннің жеткіліксіздігі қантсыз сусамырдың (диабет инсипидус) дамуына әкелуі мүмкін. Бұл жағдайда зәр қалыптыдан көп мөлшерде бөлінеді.
Қайда түзіледі және қалай бөлінеді?
Антидиурездік гормон супраоптикалық ядро нейроциттерінде түзіліп, одан кейін гипоталамустың алдыңғы бөлігіндегі нейроциттердің аксондары бойымен жылжиды. Ол гипоталамустың медиальды дөңесі мен гипофиз аяқшасы арқылы өтіп, гипофиздің артқы бөлігі — нейрогипофиз деңгейіне жетеді.
Нейрогипофизде гормон қан қылтамырларының қабырғаларына жақын орналасатын ұсақ жинағыш құрылымдарда — Херринг денешіктерінде — жиналып, организм қажетіне қарай белгілі мөлшерде қанға бөлініп отырады.