Бағалау критерийі тапсырма
Жиынтық бағалауға арналған әдістемелік ұсыныстар
Бұл әдістемелік ұсыныстар 5-сынып білім алушыларына арналған «Қазақ тілі мен әдебиеті» пәні (оқыту қазақ тілінде емес) бойынша жиынтық бағалауды жоспарлау, ұйымдастыру және өткізу барысында мұғалімге көмек ретінде әзірленді.
Негізгі мақсаты
- Тоқсан бойынша жоспарланған оқу мақсаттарына жету деңгейін анықтауға мүмкіндік беру.
- Бөлім/ортақ тақырып бойынша жиынтық бағалау тапсырмаларын жүйелі ұсыну.
Құрамында бар
- Бағалау критерийлері мен дескрипторлары бар тапсырмалар.
- Оқу жетістіктерінің ықтимал деңгейлері (рубрикалар).
- Дескрипторлары мен балдары көрсетілген ұсыныстық тапсырмалар.
Кімдерге арналған
Материал мұғалімдерге, мектеп әкімшілігіне, білім беру бөлімінің әдіскерлеріне, критериалды бағалау бойынша мектеп және өңірлік үйлестірушілеріне, сондай-ақ басқа да мүдделі тұлғаларға арналған.
Ұсыныстарды әзірлеу барысында ресми интернет-сайттардағы қолжетімді ресурстар (суреттер, фотосуреттер, мәтіндер, аудио және бейнематериалдар) пайдаланылды.
Мазмұны (қысқаша шолу)
1-тоқсан
- «Отбасындағы дәстүр мен мерекелер», «Мектеп өмірі», «Әдепті бала – арлы бала» бөлімдері бойынша жиынтық бағалау
- «Қазақстандағы жан-жануарлар мен өсімдіктер әлемі» бөлімі бойынша жиынтық бағалау
2-тоқсан
- «Ежелгі көшпелілер мәдениеті» бөлімі бойынша жиынтық бағалау
- «Су – тіршілік көзі» бөлімі бойынша жиынтық бағалау
3-тоқсан
- «Денсаулық – зор байлық» бөлімі бойынша жиынтық бағалау
- «Компьютердің тілін табу – өнер» бөлімі бойынша жиынтық бағалау
4-тоқсан
- «Қазақстандағы ұлттар достастығы» бөлімі бойынша жиынтық бағалау
- «Ер есімі – ел есінде!» бөлімі бойынша жиынтық бағалау
1-тоқсан тапсырмалары (үлгілер)
«Отбасындағы дәстүр мен мерекелер», «Мектеп өмірі», «Әдепті бала – арлы бала»
Оқу мақсаттары
- Т2: Тыңдалған мәтіннің негізгі мазмұнын түсіну және нақты ақпаратты анықтау
- А5: Сұрақты дұрыс түсініп, лайықты жауап беру, шағын диалогке қатысу
Бағалау критерийлері
- Мәтінге қатысты ақпараттардың дұрыс/бұрыстығын ажыратады
- Негізгі ақпаратқа қатысты тірек сөздерді анықтайды
- Диалог арқылы сұрақты түсінгенін көрсетеді
Ұйымдастыру
- Ойлау дағдылары
- Білу және түсіну; қолдану
- Орындау уақыты
- 15–20 минут
1-тапсырма: тыңдалым мәтіні және дұрыс/бұрыс
Мәтінді 2 рет мұқият тыңдап, кестедегі ақпараттардың дұрыс немесе бұрыс екенін анықтаңыз.
Мақсаттың атасы әбден қартайды. Аяғы жүрмей, көзі көрмей, құлағы естімей қалды. Ауызындағы тістері түгелге жуық түсіп қалғандықтан, ішкен асы кейде аузынан ағып кететін. Ұлы мен келіні атасын отбасымен бірге дастарқан басына отырғызбай, тамағын бөлмесіне тасып беріп жүрді.
Бірде келіні көжені шыны аяққа құйып әкелген еді. Қарттың қолы дірілдеп, ыдысты жерге түсіріп алды. Ашуланған келіні: «Үйдегі шыны аяқтың бәрін сындырып бітірдіңіз! Бұдан былай барлық тамақты итаяққа құйып беремін!» – деп ұрысты.
Бір күні ерлі-зайыптылардың ағашпен ойнап отырған ұлдарына көзі түсті. Әкесі: «Не істеп отырсың, Мақсат?» – деп сұрады. «Сендер қартайғанда тамақ құйып беретін итаяқ жасап отырмын. Атам сияқты сендерді де жеке бөлмеде тамақтандыратын боламын», – деді Мақсат.
Мұндай жауапты күтпеген ата-анасы жылап жіберді. Қартты ренжіткендеріне қатты ұялып, қателіктерін мойындады. Сол күннен бастап атасы отбасымен бірге дастарқан басында тамақтанатын болды. Ал ұлы мен келіні қарияға ерекше қамқорлық көрсететін болды.
| Ақпарат | Бағалау |
|---|---|
| Мақсаттың әкесі әбден қартайды. | Бұрыс |
| Ұлы мен келіні атасына тамақты бөлмесіне апарып берді. | Дұрыс |
| Қарт ыдысты сындырып алды. | Дұрыс |
| Мақсат темірмен ойнап отырды. | Бұрыс |
| Ұлы мен келіні атасына қамқорлық жасайтын болды. | Дұрыс |
2-тапсырма: тірек сөздер
Мәтіндегі нақты ақпараттарға қатысты сөздер мен сөз тіркестерін анықтап, белгілеңіз (мысалы: «дастарқан басы», «итаяқ», «қамқорлық», «ұялу»).
3-тапсырма: диалог
Жұбыңызбен төмендегі тақырыптардың бірін таңдап, сұрақ-жауап арқылы шағын диалог құрыңыз (әр жұпқа 2 минут).
- Мектептегі үйірмелер (үйірме және спорт секциялары)
- Сүйікті пәндерім (қызығушылық, себеп)
- Мектептегі мерекелер (ұйымдастырылатын іс-шаралар)
- Менің сыныптастарым (достық)
- Менің жетістіктерім (мадақтама, нәтиже)
- Менің мектебім (ғимарат, сынып бөлмелері)
Бағалау құрылымы (үлгі)
| Критерий | Тапсырма | Дескриптор (қысқаша) | Балл |
|---|---|---|---|
| Дұрыс/бұрысты ажырату | 1 | Мәтінге сай 3 дұрыс ақпаратты анықтайды | 3 |
| Тірек сөздер | 2 | Негізгі ақпаратқа қатысты 4 сөз/сөз тіркесін табады | 4 |
| Диалог | 3 | Тақырыпқа сай сұрақ қояды, жауап береді, диалогке қатысады | 3 |
Ескерту: кесте ұсыныстық сипатта берілген (жалпы 10 балл).
«Қазақстандағы жан-жануарлар мен өсімдіктер әлемі»
Оқу мақсаттары
- О3: Фольклорлық және шағын көркем шығармаларды түсіну, тақырыбын анықтау
- Ж2: Эссе құрылымын сақтап, сипаттап жазу
- ТБ1.1: Жалпы және жалқы есімдерді ажырату, жалғауларды дұрыс қолдану
Бағалау критерийлері
- Мәтін тақырыбын анықтап, кейіпкерлер мен әрекеттерді сәйкестендіреді
- Жалпы есімдерді анықтайды
- Сурет бойынша құрылымы сақталған мәтін жазады
Ұйымдастыру
- Дағдылар
- Қолдану; жоғары деңгей дағдылары
- Уақыт
- 15–20 минут
Мәтін (оқылым)
Мәтінді түсініп оқып, мәтінге сай тақырып қойыңыз.
Қалың орманды бір түлкі аралап келе жатады. Ол биік ағаштың басында отырған қырғауылды көріп, жақындап келді: «Сәлеметсіз бе, қырғауыл! Қалайсың, досым?» – деді.
«Жақсы сөзіңізге рақмет! Өзіңіз қалайсыз?» – деді қырғауыл. Түлкі: «Жерге түсіп сөйлессең екен, шырағым. Кәрімін, бір құлағым дұрыс естімейді», – деді.
Қырғауыл: «Жерге түспеймін. Жерде әртүрлі аңдар бар, бізді жеп қоюы мүмкін», – деп жауап берді. Сонда түлкі: «Биылғы заман бұрынғыдай емес! Қалаға барып келіп едім, біреуге біреу зорлық қылмасын деген бұйрық шығыпты… Қорықпа, түс», – деді.
Қырғауыл: «Жақсы хабарыңыз бар екен, досым! Ана жақта бір топ ит келе жатыр, соларға да айтыңыз», – деді. «Ит» деген сөзді естіген түлкі артына қарамастан қаша жөнелді.
«Қайда барасыз, бұйрықты ұмытып кеттіңіз бе?» – деді қырғауыл. «Кім білсін… бұйрықты иттер естімеген шығар», – деген түлкінің даусы алыстан естілді.
2-тапсырма: сәйкестендіру
Кейіпкерлер мен олардың әрекетін сәйкестендіріңіз.
| Кейіпкер | Әрекеті |
|---|---|
| Түлкі | Аңқау сендіріп, жерге түсіруге тырысады; «ит» дегенде қашып кетеді |
| Қырғауыл | Жерге түсуге қорқады; айламен түлкіні сөзге тоқтатады |
3–4-тапсырмалар: тілдік мақсат және жазылым
- Мәтіннен жалпы есімдерді теріп жазыңыз (кемінде 5).
- Тірек сөздерді қолданып, суреттегі жан-жануарлардың достығы туралы 50–60 сөздік шағын мәтін жазыңыз.
Тірек сөздер
Хайуанаттар бағы, тор, Африка, мекен етеді, қорек, мейірімді, қамқорлық танытады, қала тұрғындары, таңғалады, хайуанаттар бағының қызметкерлері
2-тоқсан тапсырмалары (үзінділер)
«Ежелгі көшпелілер мәдениеті»
Тапсырмалар жаңа сөздерді синоним, антоним, омонимдермен бірге қолдану, мәтін бойынша жоспар құру және нақты ақпаратты анықтау дағдыларын дамытады. Орындау уақыты: 15–20 минут.
Тыңдалым мәтіні: Ұлы Жібек жолы
Мәтінді тыңдап, нақты ақпараттарды анықтаңыз. Берілген сөздердің синонимін мәтіннен тауып айтыңыз: бұрыннан, бағалы, жеткізген, салынды.
Жоспар құру және баяндау
Мазмұн бойынша шағын жоспар құрыңыз (кіріспе, негізгі, қорытынды) және жоспарға сүйеніп жұбыңызға баяндаңыз. Баяндау кезінде қарамен берілген сөздерді синонимдерімен бірге қолданыңыз.
«Су – тіршілік көзі»
Тапсырмалар әдеби мәтіннің тақырыбын анықтау, дұрыс/бұрысты ажырату, тірек сөздер табу және орфографиялық норманы сақтап жазу дағдыларын тексереді. Орындау уақыты: 15–20 минут.
Оқылым мәтіні: «Толағай» (үзінді мазмұны бойынша)
Мәтінді оқып, дұрыс ақпараттарды белгілеңіз, негізгі тақырыпты анықтаңыз, 5 тірек сөзді табыңыз. Кейін тірек сөздерді қатыстырып, «Судың адам өміріндегі маңызы» тақырыбында шағын мәтін жазыңыз.
3-тоқсан тапсырмалары (үзінділер)
«Денсаулық – зор байлық»
Тапсырмалар тыңдалым негізінде сұрақтарға жауап беру, мәтін бойынша жоспар құру және жоспарға сүйеніп баяндау дағдыларын бағалауға бағытталған. Орындау уақыты: 15–20 минут.
Тыңдалым бойынша сұрақтар
- Мұрат лагерьден не үйреніп келді?
- Жаттығу жасаудың пайдасы бар ма?
Жауаптар мәтін мазмұны бойынша 1 сөйлеммен беріледі.
Оқылым және жоспар
«Спорт – денсаулық кепілі» мәтініндегі азат жолдар бойынша 3 тармақтан тұратын шағын жоспар құрыңыз және жоспарға сүйеніп мазмұндаңыз.
«Компьютердің тілін табу – өнер»
Бұл бөлімде оқылым мәтінінен маңызды ақпаратты анықтау және ресми стиль талаптарын сақтап, хабарландыру жазу дағдылары бағаланады.
Негізгі идея
- Компьютердің пайдасы: ақпаратты өңдеу, мәтінді көрнекі әрі таза дайындау, көшірме жасауға уақыт үнемдеу.
- Компьютердің ықтимал зияны: көзге, омыртқаға және жүйкеге салмақ түсіру, шаршағыштық.
Жазылым тапсырмасы (хабарландыру)
Жаңа ноутбук сатып алуыңызға байланысты үйіңіздегі қолданыста болған компьютеріңізді құрылғыларымен (процессор, пернетақта, тінтуір) сататыныңыз туралы ресми стильде қысқа хабарландыру мәтінін жазыңыз.
Қорытынды ой
Ұсыныстар жинағы мұғалімге жиынтық бағалауды жүйелеуге, оқу мақсаттары мен бағалау критерийлерін нақты байланыстыруға және білім алушының ілгерілеу деңгейін әділ әрі түсінікті форматта анықтауға көмектеседі.