мТопалаң - жануарлар мен адамдарда болатын аса жұқпалы ауру
Топалаң туралы қысқаша әрі нақты мәлімет
Топалаң — жануарлар мен адамдарда кездесетін аса жұқпалы ауру. Бұл дертке ауыл шаруашылығы малдарының көпшілігі, сондай-ақ жабайы жануарлардың көптеген түрі шалдығады.
Қоздырғышы және сыртқы ортада сақталуы
Аурудың қоздырғышы — капсула және спора түзетін Bacillus anthracis. Ол топырақ қабатында көбейіп, ондаған жыл бойы сақталуы мүмкін. Сонымен қатар төмен температураға төзімді келеді.
Жұғу көздері және қауіпті орындар
Қоздырғыштың негізгі таралу көзі — ауру малдан сыртқы ортаға бөлінетін зәр, сүт және сілекей. Ерекше қауіпті жағдай — топалаңнан өлген малдың өлексесі дер кезінде жиналмай қалуы.
Жиі кездесетін ошақтар
- тері өңдеу кәсіпорындарының маңы;
- мал көмілген орындарға жақын аумақ;
- жайылымдар;
- мал су ішетін орындар.
Ауру көбіне жаз мезгілінде (шілде–тамыз) жиірек байқалады.
Жануарларда байқалатын белгілер
Жалпы клиникалық көрініс
Ауырған мал жүріп келе жатып кенет тоқтап қалады, мойнын созады, танауы делдиіп, аузын ашып, ауыр тыныс алады. Кейбірінде қанды зәр бөлінуі мүмкін.
Аурудың тез өршуі
2–16 сағат ішінде мал жүруге шамасы келмей, жығылып қалады. Аяқтары тартылады, мұрны мен аузынан қанды көбік ағуы ықтимал. Өлексесі өте тез ыдырайды.
Өлекседегі патологиялық өзгерістер
Іші кеуіп, ісінеді. Көкбауыры тым үлкейіп, қанға толып тұрады. Түрлі ағзаларда серозды-геморрагиялық қабыну байқалуы мүмкін.
Күйіс қайыратын мал мен жылқыда
Жүрек соғысы мен тыныс алуы жиілейді, шырышты қабықтары көгереді, тәбеті төмендейді. Дірілдеп, денесінің әр жерінде жаралар пайда болуы мүмкін.
Шошқада
Мойын тұсында ісік пайда болып, тыныс алу мен жұтыну қызметі бұзылады.
Алдын алу шаралары
- Барлық малға СТИ-1 немесе ГНКИ вакцинасын егу.
- Жайылымдардың, суаратын орындардың және үй маңындағы телімдердің малдәрігерлік-санитариялық талаптарға сай болуы.
Адамға жұғуы
Адамға топалаң көбіне ауру малға күтім жасағанда, мал өнімдерін өңдеу кезінде, сондай-ақ ауру малдың сүті мен етін тағамға пайдаланғанда жұғуы мүмкін.
Негізгі клиникалық белгілері
Теріде көршиқанның пайда болуы, ішектің зақымдануы, кей жағдайларда өкпенің зақымдануы байқалады.
Пайдаланылған әдебиет: «Қазақ Энциклопедиясы», 8-том.