Баяғы заманда жылқы емін - еркін өз бетімен жүрген жабайы аң екен
Жылқы мен адам: көне аңыздың мәні
Ертеде жылқы — емін-еркін, өз бетінше жүрген жабайы аң болған екен. Айдау-қайыруды білмей, кең даланы да, қалың тоғайды да, өзен бойындағы құрақты жерлерді де, көл жағасындағы қопаны да паналапты. Қыста — қары жұқа жазыққа, шөбі қалың ықтасынға тұрақтаса, жазда — тауға шығып, шалғыны мол сай-салада жайылып жүріпті.
Қарағайлы алқаптарды, құйқадай жон-жоталарды шарлап, сол маңда жусап, кең өрісті еркін кезіпті. Оның тіршілігі де, көңілі де жай, ешкімге зияны жоқ тыныш өмір екен.
Шұрайлы алқаптағы дау
Бір күні жылқы қатпар-қатпар таудың арасындағы бір алқапқа тап болады. Шүйгін шөпке, көгорай шалғынға малтыға көміліп, бейқам жайылып жүреді. Өрісі кең, жайылымы мол, бәрі жеткілікті еді.
Сол кезде бұл өңірге бір бұғы ауып келіпті. Алқап шөбі мол болған соң, жылқы оған қызғаныш танытпай, «екеуіне де жетеді» деп, қатар жайыла береді.
Бұғының қызғанышы
Уақыт өте бұғы бұл шұрайлы алқапты жалғыз өзі ғана мекендеуді мақсат етеді. Көрінген жерде жылқыға тиісіп, мүйіздей бастапты. Жылқының тыныштығы бұзылып, ол келімсек бұғыдан жапа шегеді.
Жылқының адамға арыз айтуы
Жәбір көрген жылқы ақыры адамға барып, мұңын шағады. Ол өзінің ешкімге кесірі тимей, тыныш жайылып жүргенін, шөп те, жайылым да жеткілікті болғандықтан бұғыға еркіндік бергенін айтады. Бірақ соңғы кезде бұғы мүйіздеп, қуып, тыным бермей қойғанын жеткізеді.
Өтініш
«Енді оны өз мекенімнен қалай қуамын? Сен көмектеспейсің бе?» — деп, жылқы адамнан жәрдем сұрайды.
Адамның шарты
Адам асау, қолға түспей жүрген жылқының мұңын тыңдап, шарт қояды: бұғыны қуып тастауға шамасы келеді, бірақ өзі жаяу. Сондықтан бұғыны үркіту үшін жылқының үстіне мінуі керек.
Бұғыдан көрген жәбірі ауыр болған соң, жылқы амалсыз келіседі.
Бұғының қашуы
Сол жерде адам жылқыны ноқталап мініп алады да, бұғы жүрген алқапқа келеді. Қолына ұзын сойыл ұстаған адамның қарасын көрген сәтте бұғы жан сақтау үшін тау асып, қалың орманның ішіне сіңіп кетеді.
Жылқының қуанышы
Бұғыдан құтылғанына қуанған жылқы: «Рақмет саған, адам! Сен менің жалғыз досым екенсің», — деп, шын көңілден алғыс айтады.
Адамның ойы
«Енді мен саған қандай қызмет етсем екен?» — дегенде, адам өз қалауын білдіреді: жылқы шалғында жайыла берсін, бірақ енді адамнан қашпасын. Қажет кезінде адам өзі келіп ұстап, мінетін болады.
Қорытынды: достықтан туған міндет
Жылқы адамның сөзіне көнеді. Сөйтіп, содан бері жылқы адамға қызмет етіп келеді екен. Шаруасы біткен соң, адам босатып жіберсе, жылқы тау арасындағы шалғынға барып аунап-қунап, еркін тыныстап жүре береді.
Аңыздың түйіні
Ал бұғы болса, адаммен достасқан жылқының маңына жоламай, орман арасын, таудың ішін жайлап, әрдайым қашықта жүреді екен.