Қазақ тілі - өте бай тіл
Тіл — ұлттың тірегі
Тіл — халық тарихы, ұлттық қазына. Тіл — намысымыз, арымыз, байлығымыз, барымыз. Қазақ тілі қазақтың мәдениетімен біте қайнасып жатқан рухани мұра; ол — халқымыздың өткені мен болашағын жалғаған алтын көпір.
Заңғар жазушы Мұхтар Әуезовтің «Ұлт болғың келсе, бесігіңді түзе» деуі кездейсоқ емес. Тіл — тазалықтың, пәктіктің, имандылықтың жаршысы; тәуелсіздігіміздің қуатты құралы, ой мен парасаттың белгісі, елдігіміз бен бірлігіміздің тұғыры.
Мағжан Жұмабаевтың ой-түйіні
Мағжан Жұмабаев тіл туралы терең толғанып, ұлттың ұлт болуының бірінші шарты — оның тілі екенін айтады. Тіл әлсіресе, ұлттың да іргесі сөгіле бастайды. Ұлт үшін тілден қымбат нәрсе болмауы керек.
Бір ұлттың тілінде сол ұлттың сыры, тарихы, мінезі айнадай көрінеді. Қазақ тілінде кең дала, бірде желсіз түндей тынық, бірде құйындай екпінді тарих, көшпелі тұрмыс пен сабырлы мінез — бәрі бар.
Ол қазақ тілін түркі тілдерінің ішінде бай, оралымды, терең тілдердің бірі ретінде бағалайды.
Мемлекеттік тіл — елді біріктіретін құндылық
Қазақ тілінің тағдыры мен болашағы, қадір-қасиеті ел өміріндегі маңызды тақырыптардың бірі болып келеді. «Қазақстанның болашағы — қазақ тілінде» деген ұстаным мемлекеттік тілдің ел дамуы үшін шешуші мәнін айқындайды.
Мемлекеттік тіл — барша қазақстандықтарды біріктіретін негізгі факторлардың бірі. Сондықтан қазақ тілін одан әрі дамыту — ортақ жауапкершілік, ортақ міндет.
Негізгі ой
Ана тілімізді ардақтау — елдікке қызмет ету.
Ұстаным
Тілдің қадірін көтеру — бірлік пен болашақты нығайту.
Тіл және қоғам: ажырамас байланыс
Тілсіз қоғам өмір сүре алмайды: тіл қоғам бар жерде ғана пайда болып, дамиды. Демек, қоғамнан тыс, бөлек тіл жоқ. Тіл — қоғамның жемісі, адам қатынасының ең маңызды құралы.
Тіл жоқ жерде адамдардың бірлесіп еңбек етуі, қоғамдық өндірістің кез келген саласын ұйымдастыруы мен дамытуы мүмкін емес. Тіл әр адамға ана сүтімен бірге дарып, күнделікті өмірде шыңдалып, тұлғаның ажырамас болмысына айналады.
Заң және азаматтық парыз
«Тіл туралы» заңда мемлекеттік тілді меңгеру — Қазақстан Республикасының әрбір азаматының парызы екені атап көрсетілген. Конституцияның 7-бабының 1-тармағында да Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік тіл — қазақ тілі деп нақты жазылған.
Азаматтық парыз — заң талаптарын жүйелі түрде жүзеге асыру: тілдерді қолдану мен дамытуға үлес қосу. «Тіл — біздің тұтастығымыз», «Тіл тағдыры — ел тағдыры» деген сөздердің салмағы дәл осы жауапкершіліктен көрінеді.
Ана тілі: ар өлшемі және ұлт болашағы
Әр адам өз ана тілін көзінің қарашығындай қорғауға, оның орынсыз шұбарлануына қарсы тұруға тиіс. Туған тілдің абыройын асқақтату — әр азаматтың абзал борышы.
Ұлттық келбетіміз бен болмысымыз, салт-санамыз бен дініміз ұлттық мәдениет пен тілімізде сақталған. Тәуелсіз елдің келешегін парасатты, білімді, іскер, отансүйгіш әрі ұлтжанды ұрпақ қалыптастырады; осы жолда мемлекеттік тілдің қызметі орасан.
Тіл байлығы және көптілділік
Тіл — таусылмайтын байлық. Қанша тіл білсең, сонша көкжиегің кеңейеді. Алайда алдымен өз еліңнің мемлекеттік тілін білу — міндет.
Қазақ тілі — өте бай тіл: ол шаруашылықтың барлық саласын өркендетуге ықпал ететін күш, мәдени деңгейімізді көтеретін пәрменді құрал, қоғамды отаншылдық рухта тәрбиелейтін қуатты тетік.
Өкінішке қарай, әсем ана тіліміз бола тұра өзге тілде сөйлейтіндер де аз емес. Тіпті туған тілден безінетін жағдайлар да кездеседі. Төл тілден алыстау — ақ сүт беріп асыраған анаңды ұмытумен тең.
К. Паустовскийдің: «Туған тіліне жаны ашымаған адам — жәндік», — деген өткір сөзі ойға оралады.
Ана тілін ұмытқан адам өз халқының өткенінен де, болашағынан да қол үзеді. Ана тілі — ар өлшемі. Тілді шұбарлау — арды шұбарлау, көңіл тұнығын лайлау.
Тәрбиенің бастауы
Ұлт мәдениетінің гүлденуі мен ұлттың болашағы ана тілінің дамуына және оның қоғамдық қызметінің кеңеюіне тікелей байланысты. Сондықтан туған тілге сүйіспеншілік бала кезеңнен басталуы тиіс.
Айналаны танып-білу де, өзін тану да — туған тілді білуден басталады.
Автор: З. Шакентаев, Абай ауданының жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімінің бастығы. Дереккөз: KZ портал, «Қазақша рефераттар» жинағы.