Балаларды жылата бересің ғой енді
Естелік пен бауырмалдық туралы әңгіме
Апасы бір әңгімені жиі бастайтын: әкемнің кіші інісі — сауатты бухгалтер болған екен. Бір жылы Жамбыл жаққа барып қызмет істеп қайтыпты. Сол жақтың жігіттері жақсы сыйлағанын жұрт айтып отыратын көрінеді. «Өзің жақсы болсаң, қай жердің жігіттері де сыйлайды ғой. Бәріміз бір қазақтың баласымыз емес пе?» — дейтін ол.
Үлкен ұлына Байқадам деп ат қоюы да — сол жамбылдықтардың құрметіне қойылған есім екен. Жамбылда Байқадам деген жер барын да сол кезде естіпті.
Гармоньның үні: мінез бен құмарлық
Апасы кейде үй ішіндегі бір әдетті көз алдына келтіріп айтып отыратын: «Сен қазір гармонь ойнап отырасың ғой. Ана бөлмеде ойнайсың. Мен мына бөлмеде жатып тыңдаймын», — дейтін. Сол кіші інісі де гармоньды ерекше жақсы көрген екен.
Тентектігі бар, бірақ ағасына қарсы келмеген
«Мінезі тентектеу еді. Бірақ ағасына қарсы бір ауыз сөз айтпайтын», — дейді апасы. Әкем қызметтен келіп, түсте демалып жатқанда, гармоньның дауысы ұнамай: «Әй, қойшы ана бәлені!» — деп қалса, әлгі бала гармонын құшақтаған күйі лып етіп тұрып, далаға шығып кетеді екен.
Далада көгалдың үстіне отырып алып ойнайтын. Гармоньға сондай құмар болыпты.
Ашу үстіндегі мейірім
Бірде бойдақ баланың әдеті ғой, жолдастарымен отырып, аздап ұрттап келген екен. Әкем қатты ашуланады. Ол заманда соғыстан кейін қызмет істейтін жігіттер жұмысты атпен жүріп атқарыпты, қамшы ұстап жүру де — үйреншікті.
Қамшы тигізбес үшін тонды қалқан еткен
Апасы сол сәтті ерекше әсермен баяндайды: «Ой, құдай-ай» дейсің ғой. Өзінің қыста киетін қалың қара тоны бар еді. Сол тонды жұлып алды да, жеңі шолақ көйлекпен жүрген балаға арқасынан жауып жіберді. Сосын тонның сыртынан шарт-шарт еткізіп, ашуын шығарды да, қамшысын лақтырып жіберді.
Қанша ашу қысып тұрса да, бауырының арқасын қамшы осып кетпесін деп тұрғаны ғой. Бірге туған бауыр — бауыр.
Қаза күні: тоқтамай келген көз жасы
«Әкем дүние салған күні ол кісі көп жылады», — дейді әңгіме тыңдаған адам.
«Жыламай қайтсін? Бауыр емес пе: бір әке, бір анадан туған», — деп жауап береді апасы.
Үлкендер тоқтата алмай, ақыры ұрысыпты: «Әу, сен балалы-шағалы жігіт емессің бе? Балаларды жылата бересің ғой. Өзіңді-өзің бір тоқтатсаңшы», — деген. Сонда да ол ауызғы бөлмедегі ескі кереуеттің үстінде отырып алып, көпке дейін солқылдап жылаған екен.
Үш ағайындының ізі: жетімдік, еңбек, кітап
Апасы олардың көрген қиындығы ұмытылмайтынын айтады. Үшеуі де соғыстың алдында бірдей жетім қалған. Үлкені әкеңді соғысқа алып кеткен деседі. Сондықтан жұрт «жетім өсіп, жетілді» деп айтып отырады екен.
-
Үшеуі де қатар қызметке ілігіп, еңбек етіпті.
-
Үшеуі де дүние жинаған, әрі кітап жинаған.
-
«Ана екі баланың үйі де кітаптан көрінбейді, барсаң», — деп сипаттайды апасы.
Хаттағы аманат: балалар жат болып кетпесін
Әкемнің үлкен інісі — мұғалім. Бір жылы Алматыда ауруханада жатып, ағасына жиі хат жазыпты. Сол хаттардың бірінде: «Үш үйдің балаларын бір бөлмеге қамап өсір», — дейді екен.
Айтпағы — ағайынды үш жігіттің балалары бір-біріне жат болып кетпесін деген ой. Аурухана төсегінде жатып та соны уайымдаған.
Соңғы сұрақ
«Сен әкеңнің өлген күнін білетін бе едің? Ол кезде өзің кішкентай бала емес пе едің?» — деп сұрайды біреу.
«Білемін», — дейді ол.