Гүлге қолыңды тигізе көрме
Бесіктің жанындағы үрей
Анасы баласының бесігінің қасында отыр. Баласының өліп қала ма деп қалай қамыққанын, қалай қорыққанын көрсеңіз! Бала мүлде бозарып, жанары жұмылып кеткен. Дем алысы да нашар. Кей сәттерде тынысы ауырлап, ақтық демін алып жатқандай көрінеді. Шыбын жаны қиналып жатқан бөбегіне қараған сайын ананың жүрегі одан сайын сыздай түседі.
Көріністің өзегі
- Ана — үміт пен үрейдің арасында.
- Бөбек — әлсіреген тыныстың шегінде.
- Үй — қақаған қысқа қарсы жалғыз пана.
Есік қағылған сәт
Бір кезде есік қағылып, үйге ат жабуына ұқсас бірдеңеге оранған бейшара қарт кіріп келді. Жабу жылылыққа жақсы: қыс қақап тұр, сырттағы дүниенің бәрін қар жамылып, мұз құрсап алған. Жүзіңді қаритын суық жел де суыра соғып тұр.
Қарттың суық өтіп қалшылдап тұрғанын көрген ана баласының қас қағымға қалғып кеткенін байқап, саптыаяққа сыра құйып, пештің үстіне қойды. Қонағына жылытып бермек болып, бесіктің қасынан тұрып кеткен еді. Дәл сол кезде қарт бесікке таянып, баланы тербете бастады.
— Мен айрылып қалмаймын ғой одан, солай емес пе? — деді ана. — Құдай тағала менің көз жасымды көрер де аярар!
Қарт — Ажалдың нақ өзі — басын кісі таңғаларлықтай түсініксіз шайқады. Оның «иә» ма, «жоқ» па дегенін ұғу қиын еді. Ананың басы салбырап, жүзін жас жуып кетті.
Үш күн, үш түн және жоғалу
Бейбақ ана үш күн, үш түн көз шырымын алған жоқ. Біраздан соң титықтап, небәрі бір минутқа ғана қалғып кетті. Сол сәтте селк етіп оянған ол суықтан қалтырап кетті.
— Бұл не? — деп айқай салды ол, төңірекке телміре қарап. Қарт та, бала да ізім-қайым жоқ: шал алып кеткен сияқты. Бұрыштағы көне сағат баяу шиқылдап тұрды. Ауыр, қорғасын гір тасы еденге жетті де, дүңк ете түсіп, сағат тоқтап қалды.
Сорлы ана сыртқа жүгіре шығып, баласын жанұшыра шақыра бастады.
Көшедегі куә
Қар үстінде қара жамылып отырған бір әйел тіл қатты: «Ажалдың сенің үйіңе кіріп, бөбегіңді алып шығып, лезде ғайып болғанын көрдім. Ол желден де жүйрік — алғанын ғұмыры кері қайтарған емес».
Ана жалынды: «Маған тек оның қай жолмен кеткенін айтсаң болды. Мен оны таппай қоймаймын!»
Қара киімді әйел өзін танытты: «Мен — Түнмін. Сенің бөбегіңе айтқан барлық әндеріңді маған қайталап бермейінше, аузыма сөз түспейді».
Ән, көз жасы және бағыт
Ана жаны ауырып, көз жасын көлдетсе де, ән шырқады. Әннің есебі жоқ, ал төгілген жастың одан да есебі жоқ еді. Ақыры Түн тіл қатты:
Оңға, қараңғы қарағайлы орманға қарай жүр. Балаңды әкеткен Ажал солай кеткен.
Жолайрықтағы тікенек
Орман ортасындағы жолайрыққа жеткенде ана тоқтады. Дәл сол жерде жапырағы да, гүлі де жоқ жап-жалаңаш тікенек бұтасы тұрды. Қақаған аяздан ол тұтастай мұз құрсанып қалған.
— Менің баламды алып, осы жерден Ажал өткен жоқ па?
— Өтті, — деді тікенек бұтасы. — Мені қойныңа тығып, жүрегіңе басып жылытпайынша, оның қай жаққа кеткенін айтпаймын. Тоңып барамын, көп ұзамай мұз болып қатып қалатын шығармын.
Ана тікенекті қатты қысып, көкірегіне басты. Өткір инелері денесіне сұғылып, кеудесінен ірі-ірі қан тамшылары сорғалады. Бірақ ананың жүрек жылуына ерігендей, тікенек бұтасы жапырақ жайып, гүлге оранды. Сөйтіп ол жолды көрсетті.
Көлдің шарты
Жол ананы аумақты көлге әкелді. Маңайда кеме де, қайық та жоқ. Көл бетіне жұқалаң мұз қатыпты — ол көтермейді. Ал судың өзі терең, өтуге «рұқсат» бермейтіндей.
Көл тіл қатты: «Мен інжу-маржан жинаймын. Сенің жанарыңдай нұрлы да мөлдір ештеңені көрмедім. Егер көз жасыңмен бірге жанарыңды маған берсең, мен сені арғы бетке — Ажал гүлдер мен ағаштарын өсіретін үлкен теплицаға — жеткіземін. Ондағы әр өсімдік — адам өмірі».
— Баламды табатын болсам, не сұрасаң да беремін, — деді ана. Ол одан сайын жылады. Ақыры екі көзі ағып түсіп, көл түбінде екі інжу-маржанға айналды. Көл оны тербеткендей-ақ арғы бетке өткізіп жіберді.
Ажалдың теплицасы
Арғы бетте адам баласы аяқ баспағандай бір үй тұрды: киіздей ұйысқан қалың бұталы, үңгірлі тау секілді — үй ме, тау ма, ажырату қиын. Бірақ ана оны көре алмады: көзінен айырылған еді.
— Баламды ұрлап әкеткен Ажалды қайдан табам? — деп дауыстады ол.
— Ол әлі оралған жоқ, — деп жауап берді теплицаға қараушы бағбан кемпір. — Мұнда қалай келдің? Саған кім көмектесті?
— Құдай тағала, — деді ана. — Ол мені аяды. Сен де мейірім танытшы: баламды қайдан іздейін?
Бағасы: шаш
Кемпір күрсінді: «Бүгін түнде көптеген гүлдер мен ағаштар солды. Ажал оларды қайта отырғызуға жақында келеді. Әр өсімдік — бір адамның өмірі. Егер кеңес берсем, ақысына не бересің?»
— Берер түгім жоқ. Бірақ сен үшін жер түбіне баруға әзірмін, — деді ана.
— Онда маған ұзын қара шашыңды бер, — деді кемпір. — Мен жібектей төгілген шашты ұнатам. Оның орнына өзімнің ақ шашымды беремін.
Ана келісті: қара шашын беріп, орнына ақ шаш алды.
Өсімдіктердің жүрек соғысы
Ана гүлдер мен ағаштар аралас өскен аумақты теплицаға кірді. Шыны қақпақтардың астында нәзік сүмбілдер гүлдеп, әрі жерде сәнді пиондар өсіп тұр. Су өсімдіктері де бар: біреулері жаңа гүлдеген, біреулері су жыландары оратылып, қара шаян қыспаққа алып, жартылай солған.
Мұнда құрма ағашы да, емен де, платан да, аскөк те, хош иісті тмин де бар. Әр гүлдің, әр ағаштың өз аты бар: әрқайсысы — бір адам өмірі. Адамдардың өзі жер жүзіне тарап кеткен: біреулер Қытайда, біреулер Гренландияда, әркім әр жерде ғұмыр кешеді.
Ана еңкейіп, әр өсімдіктің жүрек соғысын тыңдады. Миллиондаған гүлдің арасынан ол өз баласын жазбай тапты.
— Міне, балам! — деді ол, қайғыдан еңсесі түсіп кеткен кішкентай көгілдір гүлге қолын созып.
— Гүлге қолыңды тигізбе, — деді кемпір. — Ажал келгенде басқа гүлдерді жұлып аламын деп қорқыт. Сонда ол сенің гүліңді басқа жерге отырғызуға бөгет жасай алмайды: бұлар үшін ол алланың алдында жауап береді.
Ажалмен бетпе-бет
Бір сәтте өңменнен өтер суық леп соқты. Соқыр ана Ажалдың оралғанын сезді.
— Мұнда келетін жолды қайдан таптың? Менен қалай озып кеттің? — деді Ажал.
— Мен анамын, — деп жауап берді ол.
Ажал ұзын қолын нәзік гүлге соза бергенде, ана жапырағын жаншып алмауға тырысып, гүлді қолымен қалқалады. Сол сәт Ажал оның қолына үріп қалды: демі солтүстіктің ызғарынан да суық еді. Ананың қолы әлсіреп төмен түсті.
— Сенде менімен сынасатындай әл-қуат бар ма? — деді Ажал.
— Құдай сенен күштірек, — деді ана.
— Мен тек оның айтқанын орындаймын, — деді Ажал. — Мен оның бағбанымын: гүлдері мен ағаштарын алып, ұлы жұмақ бағына, беймәлім елге апарып қайта отырғызамын. Ол жақта не болатынын айтуға менің хақым жоқ.
Құдықтағы екі тағдыр
— Баламды өзіме бер! — деп жалбарынды ана. Бір мезетте ол екі гүлге жармасып: «Қазір сенің барлық гүлдеріңді жұлып тастаймын!» — деп жан даусымен айқай салды.
— Тиіспе, — деді Ажал. — Өзіңді бақытсыз дейсің, бірақ өзге ананы да сорлатқың келе ме?
Сол сөз әйелдің жүрегін тоқтататындай болды. Ол уысын босатты.
— Мына көзіңді ал, — деді Ажал. — Мен оны қол бетінде жарқырап жатқан жерінен алдым, бірақ сенікі екенін білмедім. Ол бұрынғысынан да жақсы көреді. Енді мына терең құдыққа үңіл.
Ана құдыққа қарады. Бір өмірдің әлемге қаншама жақсылық әкелетінін, айналасына бақыт пен қуаныш сыйлайтынын көрді. Екінші өмірдің ішінде қайғы-мұң, тапшылық, дағдарыс, кедейшілік тұрғанын көрді.
— Екі тағдыр да алланың еркі, — деді Ажал.
— Қайсысы бақытсыздық гүлі, қайсысы бақыт гүлі? — деп сұрады ана.
— Оны айта алмаймын, — деді Ажал. — Бірақ сен солардың бірінен өз перзентіңнің тағдырын, оның күллі болашағын көрдің.
Ананың таңдауы
Ананың даусы үрейден қалтырады: «Баламды қандай ауыр тағдыр күтіп тұр? Айтшы! Бейкүнә сәбиді сақтап қал! Оны барлық бақытсыздықтан құтқар! Оны алғаның дұрыс — жаратушының жәннат патшалығына ала кет! Көз жасымды да, тілегімді де, айтқаным мен істегенімнің бәрін де ұмыт!»
— Мен сені түсіне алмадым, — деді Ажал. — Балаңды өзіңе қайтарғанымды қалайсың ба, әлде беймәлім елге алып кеткенімді қалайсың ба?
Ана қолын қусырып, тізерлей жығылып, жаратқанға жалбарынды: «Егер сенің ізгі ниетіңе сай келмейтін бірдеңені сұрасам, менің сөзіме құлақ аспа. Құлақ аспа. Құлақ аспа…»
Оның басы салбырап төмен түсті. Ал Ажал болса баланы беймәлім елге алып кетті.