Неткен әйел

Капитан Хэйдок досының сабырлы жүзіне бір қарап, күрсінді. Ол тек өзінікі дұрыс деп қасарысатын бірбеткей мінезді іштей ұнатпайтын. Теңізде өткізген көп жылдар оған кісі ісіне қол сұқпауды үйреткен еді. Ал қылмысты істерді тергейтін бөлімнің бұрынғы инспекторы, бүгінде марқұм Эванстың өмірге көзқарасы мүлде бөлек болатын.

Эванс ақылды, көзі ашық офицер болатын. Лауазымы да таза еңбегімен көтерілген. Тіпті инспекторлық қызметтен біржола қол үзіп, көптен армандаған саяжайға көшкеннен кейін де, сезімталдығы мен кәсіби түйсігі сақталған. Ол бір көрген адамды жазбай танитынын мақтанышпен талай қайталап айтатын.

— Иә, бұл — сол Энтони ханымның дәл өзі. Сіз «Мероудин ханым» дегенде-ақ мен оны бірден таныдым.

Тоғыз жыл бұрынғы іс және «ақталу» ұғымы

Капитан Хэйдоктың мазасы кете бастады. Мероудиндер оның ең жақын көршілері еді. Ертеректегі аты шулы оқиғаның басты кейіпкері мен Мероудин ханымның бір адам болуы капитанды шын мәнінде алаңдатты.

Осы тұста екеуінің арасындағы ең үлкен айырма ашыла түсті: капитан үшін соттың шешімі — нүкте, ал Эванс үшін — үтір еді. «Ақталу» кінәсіздікке тең емес болуы мүмкін. Кейде дәлел жетпегендіктен ғана адам босап шығады.

У, лаборатория және қауіпті білім

Эванс капитанға өткен түнгі бір көріністі есіне салды: Марш у жайлы тәжірибе жасаған, ал Мероудин шыны түтікке бірнәрсе салып қыздырған. Содан кейін шөгіндіні суға ерітіп, күміс нитратын қосып, бөліп алған. Әдетте онша мән берілмейтін, қарапайым тәжірибе сияқты.

Эванстың ойы уға ғана тірелмеді. Ол «қылмысты дәлелдеу» логикасынан бөлек, «қылмыстың алдын алу» деген қатерлі жолға ойысты. Қылмыскер көбіне бір қылмыспен тоқтамайды; уақыт берсең — мүмкіндік туса — қайталайды. Бірақ өткеніне үңілу әрдайым көмектеспейді. Әсіресе, адам атын өзгертіп, жаңа өмір бастаса.

Өткендегі «кездейсоқтық» және жаңа қорқыныш

Эванс Мероудин ханымның өмірбаянынан да бір «кездейсоқтықты» тапқан: өгей әкесі болған, он сегіз жасында сүйген жігітіне қосылуына өгей әкесі кедергі жасаған. Бір күні екеуі тік жартасты жағалап келе жатып, өгей әкесі жаңсақ басып құлап өлген. Қайғы ма, әлде кездейсоқтықтың ішіндегі есеп пе — оны ешкім дәл айта алмайтын.

Капитан бәрін түсінбеген адамдай иығын қиқаң еткізді: бұған қарсы қандай шара бар? Эванстың өзі де нақты білмеді. Бірақ ол қайсар еді — күдігіне ермей тұра алмады.

Қамсыздандыру хаты және күдіктің қайта оянуы

Эванс марка алмақ болып почтаға бұрылғанда, профессор Джордж Мероудинге соқтығысып қалды. Аласа бойлы, кішіпейіл, ұмытшақ профессор жерге түсіп кеткен хаттарын жинай алмай абдырап қалғанда, Эванс көмектесті. Сол сәтте бір хаттың адресінен көпшілікке белгілі қамсыздандыру фирмасының атауы көзге түсті.

Әңгіме қалай екенін кім білсін, өмірді қамсыздандыруға ауысып кетті. Мероудин өзі-ақ айтып салды: өмірін әйелінің пайдасына жаңа ғана қамсыздандырып келе жатыпты. Неге? Акцияға салған ақшасының кірісі азайған, «бірдеңе бола қалса, әйелім таршылық көрмесін» дейді.

Эванс үшін бұл сөздер қауіпті сәйкестік болды: марқұм Энтони де өлерінен екі-үш апта бұрын өзін әйелінің пайдасына қамсыздандырған еді. Сезімі ешқашан алдап көрмеген Эванс енді өз күдігіне мүлде сеніп қалды. Бірақ дәлел жоқ. Демек, мақсат өзгерді: қылмысты әшкерелеу емес, қылмыстың алдын алу.

Балгердің ескертуі: «Қателессеңіз, мерт боласыз»

Сол күні жергілікті ауқатты адамның ауласында жәрмеңке өтіп жатқан. Эванс аттракциондарға кіріп, жұртпен бірге қызыққа берілді. Тіпті жарты крон беріп, балгердің айнашарына да қарады. Қызмет бабында бақсы-балгерлерді қудалаған кезі есіне түсіп, өз ісіне өзі күліп те алды.

Эванс «сандрақ» деді. Бірақ шатырдан шыққан соң ойы тыншымады. Айтуға оңай, ал қателеспеу — қиын. Өйткені таразыда адам тағдыры тұр. Ол Хэйдокқа қарады: одан қайыр жоқ. «Кісі ісіне қол сұқпау» бұл жерде жүрмейді.

Бетпе-бет кездесу: танылған есім, жасырылған үрей

Сол сәтте Хэйдокпен сөйлесіп тұрған әйел Эванс жаққа қарай бет алды. Бұл — Мероудин ханым еді. Ол өте сұлу, жалпақ қасты, қоңыр көзді, жайдары жүзді. Шашын қақ жарып өріп, құлақ тұсына түйетін; итальян мадоннасын елестететін. Даусы да жіңішке, сызылып шығатын.

Әйелдің көзі бақырайып, демін ішіне тартқанын Эванс байқады. Бірақ қорқыныштың ізі білінбеді. Керісінше, сыр бермей, тура қарайды.

— Күйеуімді іздеп келе жатыр едім. Көзіңізге түспеді ме?

Эванс әйелдің өзін қалай ұстайтынына қайран қалды. Сұлулық пен салқынқанды есеп бір адамның бойында қатар тұрғандай. Ол енді әйел сақтанатынын сезді. Бірақ асығыстыққа жол жоқ: кілт Мероудин мырзада еді.

Шай үстіндегі шешуші сәт

Профессор бір пенниге ұтып алған шыны қуыршағын аударып-төңкеріп қарап тұр еді; әйелі «үйге жүрейік» дегенде бірден келісті. Жол-жөнекей ұсақ-түйек әңгіме айтылды. Күн жарқырап тұр, самал жел еседі.

Ескі мәнерде салынған сәнді коттеджге келгенде, қызметші қыздың аттракционға кеткені белгілі болды. Мероудин ханым өзі шай әзірлей бастады. Үш шыныаяқ әкелді де, «қытай шайын кеседен емес, табақшасына құйып ішеміз» деп түсіндірді. Бір кесенің түбін қарап, әлденені ұнатпай, оны басқа кесемен ауыстырды.

Профессор лабораториясына кіріп кетті. Әйелі шәйнекке қайнақ суды еселеп құйып, отты сөндірді. Эванс іштей шошынды: жаңа айтылған сөздер әдейі «куә» үшін дайындалған қойылым болуы мүмкін бе? Егер ертең күйеуі өлсе, бүгінгі әңгімені дәлел ретінде Эванстың өзіне айтқызбақ па?

Кенет Эванс байқады: шай құйылып қойылған. Бір шыны — өзіне, бір шыны — әйелге, үшіншісі — күйеуі әдетте отыратын кішкентай үстелге. Әйел соңғы шыныны қойған сәтте жымиғандай болды. Эванстың жанына батқаны — дәл сол жымиыс.

Бір ғана қозғалыс: орын ауыстырылған кеселер

Эванс шешім қабылдады. Орнынан тұрып, әйелдің алдындағы шайды алып, оны кішкентай үстелдегі шаймен ауыстырды да, профессордың кесесін әйелдің алдына қойды.

Екеуі кірпік қақпай тесіле қарасты. Бірте-бірте әйелдің өңі қуара бастады. Ол кесені көтерді. Эванстың жүрегі тас төбесіне шықты: егер өзі қателессе ше?

Әйел ең соңғы сәтте дірілдей еңкейіп, шайды папоротник өсірілген ыдысқа төге салды. Сосын орнына қайта отырып, «қолыңнан келгенін істе» дегендей Эвансқа қадала қарады.

— Сонымен, не айтпақсыз?

Эванс даусын көтермеді.

Әйел де өзгерді: кекесін жоғалып, даусы жұмсарды.

— Иә… түсініп тұрмын.

Соңғы қате

Эванс өз жеңісіне іштей риза болды. Ол енді қауіптің беті қайтты деп ойлады. Құдды балгердің «қателеспе» деген ескертуін дәл осы сәтте ұмытқандай.

Ол өз шайынан бір ұрттады.

Мероудин ханым еңкейіп, құрбандығының бетіне үңілді. Езуінде өте баяу күлкі пайда болды. Даусы байсалды, анық шықты.

Эванс — оның жолын кескен, сүйгенінен ажыратпақ болған үшінші құрбан еді. Әйел сәлден соң даусын көтеріп, күйеуін шақырды.