Әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңдар

1-бап. Заңнаманың құрамы

Нормативтік негіз

Қазақстан Республикасының әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңдары Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінен тұрады. Әкімшілік жауаптылықты көздейтін өзге заңдар осы Кодекске енгізілгеннен кейін ғана қолданылуға тиіс.

Осы Кодекс Қазақстан Республикасының Конституциясына, халықаралық құқықтың жалпы жұрт таныған принциптері мен нормаларына негізделеді.

Қазақстан Республикасының әкімшілік-деликттік құқықтық қатынастарды реттейтін халықаралық шарттық және өзге де міндеттемелері, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесі мен Жоғарғы Сотының нормативтік қаулылары әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңдардың құрамдас бөлігі болып табылады.

Халықаралық шарттардың басымдығы

Қазақстан Республикасы бекіткен халықаралық шарттар осы Кодекстің алдында басымдыққа ие болады және, халықаралық шартты қолдану үшін заң шығару қажет болатын реттерді қоспағанда, тікелей қолданылады. Егер халықаралық шартта Кодексте көзделгеннен өзгеше ережелер белгіленсе, онда халықаралық шарттың ережелері қолданылады.

2-бап. Әкімшілік жауаптылықтың негізі

Құрам қағидаты

Осы Кодекстің Ерекше бөлімінде көзделген құқық бұзушылық құрамының барлық белгілері бар әрекет (әрекетсіздік) жасау әкімшілік жауаптылықтың негізі болып табылады.

3-бап. Жергілікті өкілді органдардың ережелер белгілеу жөніндегі өкілеттігі

Өкілеттік шегі

Табиғи және техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар туындаған кезде қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың және астананың, қалалар мен аудандардың жергілікті өкілді органдары өз құзыреттері шегінде бұзушылығы үшін осы Кодекстің 362 және 363-баптарында көзделген әкімшілік жауаптылыққа тартылуы мүмкін ережелерді белгілеуге құқылы.

Сондай-ақ жергілікті өкілді органдар бұзушылық үшін осы Кодекстің 300, 310, 311 және 387-баптарымен әкімшілік жауаптылық көзделетін ережелерді де белгілеуі мүмкін.

Нені білдіреді?

Төтенше жағдайлар кезеңінде және өзге де көзделген жағдайларда жергілікті деңгейде қосымша міндетті ережелер енгізілуі мүмкін, алайда олар тек Кодексте көрсетілген шектер мен баптарға сүйенуі тиіс.

4-бап. Заңдардың кеңістікте қолданылуы

Аумақтық қағида

Қазақстан Республикасының аумағында әкімшілік құқық бұзушылық жасаған адам осы Кодекс бойынша жауаптылыққа тартылуға тиіс.

Қазақстан Республикасының аумағында басталған, жалғасқан немесе аяқталған әрекет Қазақстан Республикасының аумағында жасалған әкімшілік құқық бұзушылық болып танылады. Осы Кодекстің күші Қазақстан Республикасының континенттік қайраңында және айрықша экономикалық аймағында жасалған құқық бұзушылықтарға да қолданылады.

Кеме және әуе кеңістігі

Қазақстан Республикасының портына тіркелген және Қазақстан Республикасының шегінен тыс ашық суда немесе әуе кеңістігінде жүрген кемеде құқық бұзушылық жасаған адам, егер халықаралық шартта өзгеше көзделмесе, осы Кодекс бойынша жауаптылықта болады. Тұрған жеріне қарамастан, Қазақстан Республикасының әскери кемесінде немесе әскери әуе кемесінде құқық бұзушылық жасаған адам да осы Кодекс бойынша жауаптылықта болады.

Дипломатиялық иммунитет

Шет мемлекеттердің дипломатиялық өкілдері және қорғанышты (иммунитетті) пайдаланатын өзге де шетел азаматтары Қазақстан Республикасының аумағында құқық бұзушылық жасаған жағдайда, олардың әкімшілік жауаптылығы туралы мәселе халықаралық құқық нормаларына сәйкес шешіледі.

5-бап. Заңдардың уақытта қолданылуы

Уақыт өлшемі

Әкімшілік құқық бұзушылық жасаған адам осы құқық бұзушылық жасалған уақытта қолданылған заңдардың негізінде жауаптылықта болуға тиіс.

Осы Кодекстің Ерекше бөлімінде көзделген әрекеттің жүзеге асырылған уақыты, салдардың туындаған уақытына қарамастан, әкімшілік құқық бұзушылық жасалған уақыт болып танылады.

Ескерту: 2006 жылғы 20 қаңтардағы № 123-III ҚР Заңымен 5-бапқа өзгерістер енгізілген (2006 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілген).

6-бап. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңның кері күші

Қолайлы өзгеріс

Кері күші бар жағдай

Әкімшілік құқық бұзушылық үшін жауаптылықты жоятын немесе жеңілдететін заңның кері күші болады, яғни ол заң қолданысқа енгізілгенге дейін жасалған құқық бұзушылыққа да қолданылады.

Кері күші жоқ жағдай

Әкімшілік құқық бұзушылық үшін жауаптылықты белгілейтін немесе күшейтетін, не құқық бұзушылық жасаған адамның жағдайын өзге түрде нашарлататын заңның кері күші болмайды.

Ескерту: 2006 жылғы 20 қаңтардағы № 123-III ҚР Заңымен 6-бапқа өзгерістер енгізілген (2006 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілген).

Қысқаша қорытынды

Әкімшілік жауаптылықтың басты өлшемі — құқық бұзушылық құрамының толық болуы.
Халықаралық шарттар Кодекске қатысты басым және қажет болғанда тікелей қолданылады.
Аумақтық қолданылу Қазақстан аумағын, континенттік қайраңды және айрықша экономикалық аймақты қамтиды.
Кері күш қағидасы тек жауаптылықты жеңілдететін немесе жоятын нормаларға қатысты қолданылады.