Мусирова Лиза Анетовна

Ақтөбе облысы, Ойыл ауданы, Амангелді орта мектебінің бастауыш сынып мұғалімі

Сын тұрғысынан ойлау технологиясы арқылы оқушылардың өз бетімен білім алу қабілеттерін дамыту

Сын тұрғысынан ойлау — саналы түрде мағына іздеу: өз көзқарасын айқындау, өзгелердің пікірін ескеру, барынша объективті ойлау және қисынсыз, дәлелсіз сенімдерден бас тарта білу. Бұл қабілет жаңа идеялар ұсынуға, жаңа мүмкіндіктерді көруге және мәселе шешуде тиімді әрекет етуге көмектеседі.

Сыни ойлаудың мәні

Білуі қажет

алдын ала сенімділік қалыптастыру;
білімді бір-біріне жеткізе білу;
сол білімнің мәселені шешуге ықпалын түсіну.

Сыни ойлайтын оқушы қоятын сұрақтар

Мен не білемін?
Мен жаңаша нені білдім?
Менің білімім қалай өзгерді?
Мен осы біліммен не істей аламын?

XX ғасырда білім берудің мақсаттары мен міндеттері өзгерді: ақпарат көлемі үздіксіз өсіп, оқу жүктемесі оқушының мүмкіндігінен асып кетуі ықтимал. Сондықтан мұғалімнің міндеті тек білім көлемін арттыру емес, оқушыға білімді өз бетімен алуға мүмкіндік беретін құралдар мен тәсілдерді ұсыну.

Сын тұрғысынан ойлауды дамыту — кез келген жаңа идеяны сол күйінде қабылдау немесе оған сөзсіз сену емес. Бұл — идеяның себептерін, іске асыру жолдарын және ықтимал нәтижесін түсіну; оны өз ортаңа, мүмкіндігіңе, қажеттілігіңе және іс-әрекетіңе лайықтап кіріктіру; талдау жасап, ой елегінен өткізу. Яғни мәселені сыни тұрғыдан қарап, өз мақсатыңа тиімді қолдана білу.

Зерттеудің мақсаты мен нысаны

Мақсат

Бастауыш сынып оқушыларын сабақта және сабақтан тыс уақытта кез келген мазмұнға сын тұрғысынан қарауға үйрету.

Нысан

Сабақ өту барысында жеке, жұптық, топтық және ұжымдық жұмыс түрлерін қолдана отырып, тұлғаның әлеуметтенуі мен даму бағытын зерттеу.

Зерттеу барысында сын тұрғысынан ойлау технологиясын меңгерту бағытында оқушылармен жұмыс істей отырып, педагогикалық әдіс-тәсілдердің тиімділігін және тұлға бойындағы негізгі қасиеттердің қалыптасу деңгейін бақылау қажеттігін түсіндім.

Сыни ойлауды меңгеруге қажетті тұлғалық қасиеттер

Жоспарлауға дайын болуы

Мақсат қоя білу, қадамдарды алдын ала ойластыру.
Бейімделгіштігі

Басқалардың идеяларын қабылдап, пайымын кеңейту.
Қайсарлығы

Қиын тапсырманы кейінге қалдырмай, соңына дейін жеткізу.
Жете түсінуі

Өз пікірін және өзгенің көзқарасын бақылап, салыстыру.
Ымыралы келісімді іздеуі

Дәлел арқылы ортақ шешімге жақындау.
Коммуникативтілігі

Ойын анық жеткізу, тыңдай білу, сұрақ қоя білу.

Сыни ойлауды дамытудың шарттары

тәжірибе жинау үшін уақыт пен мүмкіндік беру;
оқушының ойлауына қолайлы жағдай жасау;
әртүрлі идеялар мен пікірлердің тууына мүмкіндік беру;
оқыту үдерісінде оқушы белсенділігін тұрақты қолдау;
әрбір оқушының сыни тұрғыдан ойлауға қабілетті екенін мойындау;
оқушыны өз пікірін білдіруге жетелеу және пікірін бағалау.

Технология құрылымы: сабақтың үш кезеңі

I кезең

Қызығушылықты ояту

Үйрену үдерісі — бұрынғы білім мен жаңа ақпаратты ұштастыру. Сондықтан сабақ тақырыбы бойынша оқушы не білетінін, не айта алатынын анықтаудан басталады. Бұл ойды қозғап, белсендіруге мүмкіндік береді: оқушы еске түсіреді, қағазға жазады, көршісімен бөліседі, топта талқылайды.

Қолданылатын стратегиялар

Топтау, түртіп алу, ойлану, жұпта талқылау, болжау, «әлемді шарлау» және т.б.

II кезең

Мағынаны ашу

Оқушы жаңа ақпаратпен танысып, тақырып бойынша жұмыс істейді және тапсырмалар орындайды. Бұл кезеңде оқушының өз бетімен әрекет етуіне және белсенділік көрсетуіне жағдай жасалады.

INSERT стратегиясы

Оқу барысында төмендегі белгілерді қойып отыру ұсынылады:

V Білемін
– Мен үшін түсініксіз
+ Мен үшін жаңа ақпарат
? Мені таң қалдырады / сұрақ тудырады

INSERT — оқығанды түсінуге, ойды басқаруға және пікірді білдіруге үйрететін тиімді құрал. Оқушылардың оқуға жеңіл қарауы кейде мәтінді түсінбеуге, өмірмен байланыстыра алмауға әкеледі. Бұл кезеңде оқушы білетінін нақтылап, білмейтінін белгілеп, сұрақ қоюға дайындалады.

III кезең

Ой толғаныс

Бұл кезең оқушыны өзіне және өзгеге сын көзбен қарап, баға беруге үйретеді. Оқушылар ақпаратты өз сөздерімен жеткізіп, бір-бірімен ой алмастырады, қорытынды жасайды, өз үйрену жолын жүйелейді. Бұл — ойды қайта түйіп, жаңа өзгерістер енгізетін маңызды саты.

Тиімді стратегиялар

Бес жолды өлең, Венн диаграммасы, еркін жазу, семантикалық карта, Т-кестесі (сабақтың ерекшелігі мен күрделілігіне қарай).

Қорытынды ой

Сын тұрғысынан ойлау технологиясы бастауыш сынып оқушысының белсенді позициясын қалыптастырып, білімді дайын күйінде қабылдамай, оны талдап, сұрақ қойып, дәлелдеп, өмірмен байланыстыра қолдануына ықпал етеді. Мұғалім үшін басты міндет — оқушыға осындай ойлау мәдениетін тәжірибе арқылы қалыптастыруға мүмкіндік беретін орта құру.

﻿Мусирова Лиза Анетовна