Директорды таңдандырған осы жағдай
Мұғалімнің қулығы және сыныптың «белсенділігі»
Бір әңгімеде мұғалімнің айласы туралы айтылады. Бір күні сабаққа директор кіріп, сыныптан таңданып шығады. Өйткені сынып кенеттен тым белсенді болып кеткен: сұрақ қойылса болды — жүз пайыз қол көтеріледі, бәрі жарыса сөйлегісі келеді. «Ағай, мен айтайын! Мен айтайын!» — деген дауыстар тоқтамайды.
Ең қызығы — бұл сынып мектептегі ең енжар сыныптардың бірі еді. Ал бүгін олар білімдар, ынталы, дайын отырғандай көрінді. Директордың ойына бірінен соң бірі сұрақ келеді: сынып неге бұлай құлпырып кетті? Бұл белсенділік қайдан пайда болды?
Құпиясы неде?
Сөйтсе, гәп мұғалімде екен. Мұғалім директордың өз сабағына кіргелі тұрғанын небәрі бес минут бұрын біліп, сыныпқа жүгіріп келеді де қысқа ғана нұсқау береді:
«Балалар, қазір сабаққа директор кіреді. Мен қандай сұрақ қойсам да, білсеңдер де, білмесеңдер де, қол көтере беріңдер. Тек мен кімнің біліп, кімнің білмей отырғанын аңғаруым үшін, білетіндерің оң қолдарыңды, білмейтіндерің сол қолдарыңды көтеріңдер».
Сырт көзге — үлгілі сабақ. Ал ішкі есеп — өте қарапайым: бастысы, сынып «белсенді» көрінсін. Бірақ айла атаулы әрдайым мінсіз жүре бермейді.
Айла әрдайым іске аса бермейді
Мысалы, мына бір сабақта мұғалім үй тапсырмасын тақырыпшаларға бөліп сұрайды. Сыныпта мұғалім мен оқушылардан бөлек, сабаққа қатысып отырған өзге адамдар да бар. Алғашқы екі тақырыпша бойынша оқушылар тиянақты жауап береді. Бұған көңілі толған мұғалім келесі сұраққа көшеді:
Мұғалім: «Балалар, келесі тақырыпша қандай еді?»
Дәл сол сәтте алдыңғы партада отырған бір ұл бала атып тұрып, тақтаға қарай ұмтылады. Сыныптағылар аң-таң. Неге десеңіз, сұраққа жауап ретінде тек тақырыпшаның атауы айтылуы керек еді; ал «кім сөйлейді?» деген шақыру әлі болған жоқ.
Сөйтсе, мұғалім алдын ала қулық жасап, осы баланы үшінші тақырыпшаны айтуға дайындап қойған екен. Ал тапсырмадан қатты қобалжып отырған оқушы мұғалімнің «келесі тақырыпша қандай еді?» деген сөзімен-ақ, «ертерек айтып құтылайын» деп, ретін күтпестен тақтаға шыға жөнелген.
Оқиғаның түйіні
Кейде сырттай тәртіп пен белсенділікті қолдан жасап көрсету оңай көрінеді. Бірақ жасанды әрекет өз табиғатымен-ақ әшкереленіп қалуы мүмкін: бір ғана асығыстық бүкіл «сценарийді» бұзып жібереді.