Әбдірахман мен Сыдық бір одақ
Жасырынбақ: аула ішіндегі ойын, мінездер қақтығысы және бір күтпеген айла
Әбдірахман жасырынбақ ойнауды ұсынды. Тұрбек бірден келісті, Сыдық та қарсы болған жоқ. Бірақ екі-екіден одақтасу үшін тағы бір адам керек еді. Үшеуі қақпадан шығып, «шақырып алатын ешкім табылар ма?» деп төңірекке көз салды.
Ауладағы көрініс: кім қандай?
Үшеуінің ішіндегі ересегі — бесінші класта оқитын Әбдірахман. Бойы ұзын, мінезі адуындау, ақсұр бала. Тұрбек пен Сыдық — төртінші сынып оқушылары, біреу тиіспесе, өздері жанжал іздемейтін, салмақтырақ балалар.
Кешенің арғы бетіндегі өз қораларының үстінде сотқар Алмабек рогаткамен торғай атып тұрды. Көздегені — теректердің ұшар басы. Бірлі-жарым қонған торғайға дәл тигізе алмай әлек. Ал басқа теректерде үйірімен жүрген торғайлардың ол жаққа жоламауы — Алмабектің оларды әбден үркітіп болғанын аңғартатын.
Әбдірахман: «Алмабекті шақырсақ қайтеді?» — деп көрді. Бірақ Тұрбек пен Сыдық бірден бас тартып: «Ол шатақ шығарады», — деді. Дәл сол сәтте Алмабек бұларды байқап қалып, айқайға басты: «Ей, неге топталып тұрсыңдар! Тараңдар! Атам!»
Балалар қақпаны тасалап үлгерді. Алмабек сөзінде тұрып, тас атты: тастың ысқырығы естіліп, қақпаға сақ етіп тиді.
Төртінші ойыншы: Назымның қосылуы
Үйден Тұрбектің бірінші класта оқитын қарындасы Назым шықты. Екі иығында желбірі бар жеңсіз көк шұбар көйлек киген, топ-толық, қара домалақ қыз. Көзі шешесіне тартқандай шегірлеу.
Сыдық: «Біреуімізге Назым одақ болсын», — деді. Әбдірахман қабағын түйіп: «Мұны қойшы», — деп менсінбей жауап қатты.
Әңгіме өзіне қатысты екенін аңғарған Назым жақындап: «Не? Не айтып тұрсыңдар?» — деп сұрады. Тұрбек: «Бізбен жасырынбақ ойнайсың ба?» Назым: «Ойнаймын».
Тағы бір тас қақпаға сарт ете қалды. Артынша Алмабектің: «Бәлем, шығарсыңдар әлі!» — деген айқайы естілді. Назым балаларды таспен атқылап тұрғанның Алмабек екенін көріп тұр.
Тұрбек те: «Назымды одақ етіп алып ойнайық», — деді. Бірақ Әбдірахман бұрынғы паңдығынан танбай: «Бұл одақ болып жарытпас», — деп кекетті. Назым намыстанып: «Мен жасырынбақ ойнауды білмеймін бе?!» — деді.
Әбдірахман қыздарды келемеждеп: «Қыздар қалай жасырынады — білеміз. Біреуі ауыз үйге шыға тұрады да, екіншісі төр үйдегі төсектің астына кіріп: “Көкек! Мені ізде!” деп айғайлайды. Не болмаса басын ғана бұғып, аяғын шығарып жатады», — деді. Ол мұны Назымды «қаттырып» тастадым деген мысқыл күлкімен айтты.
Назым: «Ойнап көрейік!»
Ереже мен жеребе: ойын басталды
Ақыры бәрі келісіп, ойын басталды: Әбдірахман мен Сыдық — бір одақ, Тұрбек пен Назым — бір одақ. Жасырынатын аумақ ретінде үйдің ауласы мен қора-қопсысы белгіленді; сыртқа шығып жасырынса, ол есептелмейтін болды.
Жеребе бойынша бірінші болып Әбдірахман мен Сыдық жасырынады. Тұрбек пен Назым олар жасырынғанша үйге кіріп тұрды да, кейін іздеуге шықты.
Назым: «Сен бақтың ішін қара. Мен қораны қарайын», — деді.
Қораның сырт жақ босағасында төңкерулі тақтай науа жатты. Назым өте бере соған күдіктене қарап, шетінен ұстап әрең көтеріп, аударып тастағаны сол еді — астынан бүк түсіп жатқан Әбдірахман шыға келді.
Әбдірахман: «А-а! Қайдан біліп қойдың?»
Назым: «Бұл науа бағана төңкеріліп жатқан жоқ, шалқасынан жатқан».
Ал Сыдық бақшадағы бітік картоп сабағының арасына кіріп кеткен еді. Оны да Тұрбек көп қиналмай тауып әкелді. Әбдірахман алақанына құлшына түкіріп: «Бәлем, енді сендер жасырынып көріңдер», — деді.
Назымның айласы: іздеу түгесілмейтін жұмбақ
Енді Тұрбек пен Назым жасырынады. Әбдірахман мен Сыдық біраз іздеп жүріп, Тұрбекті қора ішіндегі ақырда жатқан бір құшақ көк шөптің астынан тапты. Ал Назым болса — зым-зия.
Әбдірахман мен Сыдық қарамаған жер қалдырмады: аула ішін шарлады, үйге кіріп кереуеттің астына дейін үңілді. Жоқ. Әбдірахман қалжырап: «Меніңше, ол жасырынып та жатқан жоқ. Бізді әурелеп, бір жаққа кетіп қалды», — деді. Бірақ Тұрбек: «Жоқ, кеткен жоқ. Жасырынып жатыр. Табыңдар!» — деп қоймады.
Іздеу қайта жалғасты: үйдің үстіне шығып шатыр ішін қарады, қорадағы картоп салатын ұраға дейін түсті. Бәрібір табылмады. Іздер жер қалмаған соң, Тұрбек: «Шықсын енді, таба алмадық. Назым, шық!» — деді.
Сол сәтте: «Ур-ра-а!» — деп Назым қақпа түбіндегі иттің үйшігінен сумаң етіп шыға келді.
Әбдірахман мен Сыдық төбелерінен жай түскендей сілейіп қалды. Сыдық: «Ой, қу-ай! Бұл қу осындай!» — деп таңырқап тұр. Ал Әбдірахман: «Жаңа мен үйшікке үңіліп қарап едім ғой. Ит жатқан сияқты еді...» — деп күбірледі.
Назым мәз болып: «О, сужүрек. Ит емес, мен! Үңіле бергеніңде “ыр-р-р” десем, зыта жөнелдің ғой!» — деп сылқ-сылқ күлді.
Әбдірахманның ызасы бет-аузынан білініп: «Мен енді ойнамаймын. Жетеді», — деп сөлпиіп жүре берді.
Соңғы ескерту: Алмабек әлі аңдып тұр
Әбдірахман қақпадан шыға бергенде, Назым: «Байқа, Алмабек аңдып тұрмасын!» — деп дауыстады.
Әбдірахман селт етіп үлгермеді: бармақтай тас құлағының дәл тұсынан зуылдап өтіп, қақпаға сақ етіп тиді. Алмабек рогаткасына тағы тас салып жатқанын көрген Әбдірахман тез шегініп кетті.
Осы эпизод нені айқындайды?
- Намыс — кекесін сөздің өзіне де жауап бергізеді.
- Тапқырлық — күштен емес, ойдан басым түседі.
- Аула заңы — ойынның өзі де, қауіпі де қатар жүреді.