Кәсіби құндылықтар түсінігінің мазмұны

Әлеуметтік жұмыс қызметі жаңа мамандық ретінде 1991 жылы мамандықтар қатарына енгізілді. Маманның кәсіби қалыптасуы — күрделі әрі тұлғалық дамумен тығыз байланысты үдеріс. Кәсіби маманға айналу студенттің белсенділігіне, алға ұмтылуына және өзін дамытуға дайындығына тәуелді.

Маман даярлау барысында кәсіби тәрбиелеу мәселелері ерекше маңызға ие. Бұл жолда кәсібилікке жетудің кезеңдерін түсіну студенттің де, оқытушының да бағдарын нақтылайды.

Э.Ф. Зир ұсынған кәсібилікке жетудің бес кезеңі

Э.Ф. Зир тұлғаның өзіндік ұмтылысы арқылы кәсібилік биігіне жетудің бес кезеңін көрсетеді:

1

Оптация

(лат. optatio — қалау, таңдау) тұлғаның жеке психологиялық ерекшеліктеріне сай мамандықты саналы түрде таңдауы.
2

Кәсіби дайындық

Мамандыққа қатысты жағдайлар мен тапсырмаларды шешуге қажет теориялық және практикалық тәжірибе жинақтауға, білім мен дағдыны қалыптастыруға бағытталған жүйелі үдеріс.
3

Кәсіби бейімделу (адаптация)

Мамандыққа ену, жаңа әлеуметтік рөлді табу, кәсіби өзіндік анықталу, жеке кәсіби құндылықтарды қалыптастыру және қызметті орындауға қажетті тәжірибе жинау.
4

Кәсібилену (профессионализация)

Қызметті білікті орындау, жеке кәсіби құндылықтар мен қабілеттерді дамыту, кәсіби білімді интеграциялау және кәсіби ұстанымды (позицияны) нығайту.
5

Кәсіби шеберлік

Толыққанды жүзеге асу, кәсіби қызметтің біртіндеп даралануы және маңызды интегралды психологиялық жаңа сапалардың қалыптасуы.

Әлеуметтік қызметкердің құндылықтары мен қабілеттерін дамыту

Әлеуметтік қызметкердің кәсіби бағдарлары мен қызығушылығы тұлғаның жеке кәсіби құндылықтары мен қабілеттері арқылы дамиды. Бұл құндылықтар мен қабілеттердің қалыптасуы кәсіби қызметтің нақты міндеттерін шешумен тікелей байланысты.

Негізгі міндеттер

Өз мамандығына тұрақты қызығушылық қалыптастыру.
Қызметтің негізгі мазмұнына қатысты бастапқы кәсіби көзқарасты орнықтыру.
Болашақ қызметіне мотивациялық бағыт қою.
«Мен» тұжырымдамасын кәсіби тұлға ретінде дамыту.

Неліктен бұл маңызды?

Кәсібилену — адам өміріндегі маңызды кезең. Ол маманның кәсіби өзіндік анықталуымен және кәсіби бейімделуімен тығыз байланысты. Бұл кезеңде тұлға өз мүмкіндігін нақты бағалап, тәжірибесін жүйелейді және кәсіби рөлін орнықтырады.

Мамандықты саналы таңдау үшін бағыттаушы сұрақтар

Өз мамандығын дұрыс анықтау үшін әрбір жасөспірім төмендегі сұрақтарға жауап бере алуы маңызды:

1 Мен өз қызметімде нақты нені істегім келеді?
2 Табысты болу және кәсіби деңгейге көтерілу үшін мен қандай қадамдар жасауым керек?
3 Қызығушылығымды сақтап, жақсы қасиеттерімді дамыту үшін мен не істей аламын?

Әлеуметтік қызметтерге ерекше әрі маңызды миссия жүктеледі. Сондықтан бұл мамандықты таңдайтын адам жауапкершілігі жоғары, адамға жанашыр, кәсіби құндылықтары орныққан тұлға болуы тиіс.