Дамыта оқыту технологиясы
Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе мемлекеттік университеті • Педагогика және психология • 1-курс магистранты
Ережепова Бақытгүл Маратовна
Ағылшын тілін оқыту үдерісінде жаңа ақпараттық технологияларды пайдалану
«Мен жаңа заманғы қазақстандық үшін үш тілді меңгеру өз игілігі үшін міндетті шарт деп үнемі айтамын. Сондықтан 2020 жылы ағылшын тілін меңгерген халық үлесі 20 пайыздан кем болмауы тиіс деп есептеймін».
Н. Ә. Назарбаев
Үш тұғырлы тіл: мәні мен қоғамдық сұраныс
Қазақ тілі
Мемлекеттік тіл — елдік тұтастықтың, мәдени сабақтастықтың негізгі өзегі. Мемлекет болып қалыптасуда мемлекеттік тілдің орны айрықша.
Орыс тілі
Заңға сай ұлтаралық қатынас тілі — қоғамдағы коммуникацияны, кәсіби және академиялық өзара әрекетті қамтамасыз ететін маңызды арна.
Ағылшын тілі
Халықаралық тіл — жаһандық білім, ғылым, технология және іскерлік байланыстарға жол ашатын құрал. Шетелге шығуда да, халықаралық ортада да қажетті құзырет.
Үш тұғырлы тіл саясатын жүзеге асыра отырып, өз еліміздің ішінде қазақ тілінің қадір-қасиетін кемітуге жол бермеу маңызды. «Өзге тілдің бәрін біл, өз тіліңді құрметте!» деген ой осы тұста өзекті.
Тіл білу — байлық. Жаһандану үдерісі күшейген сайын көп тіл меңгерудің маңызы арта түседі: бәсекеге қабілеттілік, кәсіби мобильділік және мәдениетаралық түсіністік кеңейеді.
Әлемдік контекст
- БҰҰ-ның ресми тілдері: ағылшын, француз, орыс, испан, қытай, араб.
- Ағылшын тілі көптеген елде мемлекеттік мәртебеге ие және халықаралық іскерлік ортада негізгі келіссөз тілі ретінде кең қолданылады.
Қоғамдағы үрдіс
Қазақстанда студент-жастар мен жұмысбасты жастар шетел тілдерінің қажеттілігін сезініп, үйренуге қызығушылық танытуда. Ата-аналар да баласының болашағын заман талабына сай қалыптастыруға белсенді атсалысып келеді.
Бірнеше тіл білетін маманның еңбек нарығындағы мүмкіндігі кеңейеді: кәсіби таңдау көбейіп, халықаралық жобаларға қатысу ықтималдығы артады.
Саясат пен білім беру: іске асыру логикасы
«Үштұғырлы тіл» идеясы 2006 жылы Қазақстан халқы Ассамблеясының XII құрылтайында жарияланып, 2007 жылғы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Жолдауда кезең-кезеңімен іске асыру ұсынылды. Негізгі мақсат — Қазақстанды үш тілді қатар қолдана алатын, жоғары білімді мемлекет ретінде таныту.
Қарапайым тұжырым
Қазақ тілін дамытамыз.
Қолданыстағы қажеттілік
Орыс тілін қолданамыз.
Жаһандық бағдар
Ағылшын тілін үйренеміз.
Соңғы жылдары білім беру ұйымдарында ағылшын тілін тереңдетіп оқыту күшейді, ал мектеп жасындағы балалар үшін шетел тілін ерте бастан енгізу тәжірибесі кеңейді. Бұл ұлтаралық және мәдениетаралық коммуникацияға дайындықтың ерте қалыптасуына ықпал етеді.
ҚР Президенті Н. Ә. Назарбаев білім беру ісін реформалаудағы стратегиялық міндеттердің бірі ретінде шығармашылық тұрғыдан бәсекеге қабілетті, үш тілді жетік меңгерген, жан-жақты дамыған тұлғаны тәрбиелеуді атап өтті. Бұл міндеттің негізгі салмағы білім беру жүйесіне жүктеледі.
Педагогтың рөлі: сапалы оқытудың өзегі
Ұстаз кәсібилігі туралы көзқарас
А. Байтұрсынов «Педагог қандай болса, білім ордасы, пәні сондай болмақшы» деп, ең әуелі білім ордасына білімді, педагогика мен әдістемеден хабары бар, жақсы оқыта алатын педагог керектігін атап көрсетеді.
Педагог — кәсіби деңгейі жоғары, интеллектуалдық және шығармашылық әлеуеті мол тұлға. Ол жаңа оқыту технологияларын енгізуге дайын болып, оқу-тәрбие үдерісіне шынайы жанашырлық танытуы тиіс.
К. Роджерс ұсынған қағидалар
- Шәкіртке сенім білдіру.
- Мақсат пен міндетті айқындауға көмектесу.
- Шет тілін оқуға деген ішкі қызығушылықты қолдау.
- Қиындық кезінде кеңес беретін тірек болу.
- Өз пікірін ұялмай айтуына жағдай жасау.
- Сезімі мен көңіл күйін түсініп, қолайлы орта қалыптастыру.
Шәкірттің дарындылығы мен шығармашылық қабілетінің ашылуы көбіне педагогтың кәсіби біліктілігіне және тұлғалық қасиеттеріне байланысты. Негізгі мақсат — білім алушының танымдық белсенділігін арттыру арқылы тұлғаны жетілдіру.
Оқыту үдерісінің өзегі — сабақ. Сабақ нәтижелі болуы үшін оны психологиялық тұрғыдан сауатты ұйымдастыру қажет: шәкірттің ішкі жан дүниесіне үңілу, қызығушылығын ояту, қиялына қанат бітіру. Қызықты сабақ — педагогтың әдістемелік ізденісі мен өзіндік қолтаңбасының нәтижесі.
Педагог жұмысының негізгі бағыттары
Мақсат қоя білу
Оқыту мақсатын нақтылау, нәтижені алдын ала жобалау.
Мазмұнды меңгерту
Білім мазмұнын жүйелеу және деңгейлеп ұсыну.
Диагностика
Психологиялық ерекшелік пен оқу мүмкіндігін анықтау.
Әдістемені ұйымдастыру
Сабақ құрылымын, әдіс-тәсілді тиімді таңдау.
Коммуникация
Шәкіртпен сенімді қарым-қатынас орнату.
Ынталандыру
Қызығушылықты арттыру, оқу уәжін қолдау.
Бақылау және бағалау
Ілгерілеуді қадағалау, кері байланыс беру, әділ бағалау.
Ағылшын тілін оқытудағы жаңа технологиялар
Ағылшын тілін саналы меңгерту және оны өмірлік қажеттілікке айналдыру — бір жылдық мәселе емес. Осыған байланысты екі маңызды сұрақ туындайды: білім алушыны ағылшын тілінде ауызша және жазбаша еркін жеткізе алуға қалай үйретеміз? Оқушыны ынталандыратын қандай әдіс-тәсілдер мен технологияларды қолданамыз?
Бұл үшін қазіргі білім беру ұйымдарына шығармашылық ізденісі дамыған, жаңа педагогикалық технологияларды жақсы меңгерген, кәсіби шеберлігі қалыптасқан мұғалім қажет. Техникалық құралдар мен цифрлық ресурстар педагогтың мүмкіндігін күшейтеді, бірақ оны алмастыра алмайды.
Неге ағылшын тілі — мүмкіндік тілі?
Ағылшын тілі кеңістік пен шекараны шартты ұғымға айналдырады: оқу, грант, халықаралық тәжірибе, ғылыми ақпарат, келіссөз және кәсіби ортаға ену мүмкіндігін ұлғайтады.
Еліміздің халықаралық байланыстары күшейген кезеңде оқушылардың шет тіліне қызығушылығын оятып, танымдық белсенділігін арттыру — әрбір шетел тілі мұғалімінің міндеті.
Жаңаша оқытудың төрт бағыты
- Модульдік технология.
- Рейтингтік жүйе.
- Дамыта оқыту технологиясы.
- Сын тұрғысынан ойлау.
Әдіс-тәсілдер педагогтың ізденісі арқылы оқушының қабілетіне және қабылдау деңгейіне сай іріктеліп қолданылуы тиіс.
АКТ-ның тіл үйретудегі артықшылықтары
Қатысымдық мүмкіндігі
Компьютер оқу, тыңдау, жазу, сөйлеу сияқты қатысым әрекеттерін кешенді ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Ақпаратты іздеу және жүйелеу
Үлкен ақпарат ағынында тез табу, талдау, сараптау және құрылымдау ақпараттық мәдениетті арттырады.
Зерттеу-танымдық әмбебап құрал
Жобалық жұмыс, ізденіс тапсырмалары, мәтіндермен және деректермен жұмыс жасауға қолайлы орта құрады.
Нәтижені айқын көрсету
Оқушы өз әрекетінің нәтижесін көріп, дұрыс шешім қабылдау стратегиясын қалыптастырады.
Уақыт тиімділігі
Жаттығулардың кешенді түрлерін қысқа уақытта орындауға мүмкіндік береді; әлсіз оқушылардың өзіне қызығушылық тудырып, жедел кері байланыс беру арқылы қолдай алады.
Ақпараттық-коммуникативтік технология арқылы оқыту тіл үйренушінің өз бетімен үйрену қабілетін жетілдіреді. Дегенмен, компьютердің мүмкіндіктері психология және дидактика тұрғысынан талданып, педагогикалық талаптарға сай, мақсатты түрде қолданылуы қажет.
Білім беруді ақпараттандыру: қағидалар мен күтілетін нәтижелер
Негізгі қағидалар
- Әрбір адам үшін білім мен мәліметтің түсініктілігі.
- Интеллектуалдық және шығармашылық қабілеттерді дамыту.
- Білім мен тәрбиенің бірізділігі.
- Жалпы компьютерлік сауаттылық.
- Оқыту мен тәрбиелеудің жеделдеуі.
Күтілетін нәтижелер
- Жаңа ақпараттық технология арқылы білім сапасын көтеру.
- Білім беру мазмұнын жаңарту.
- Оқушыны мамандыққа баулу механизмін жетілдіру.
- Мультимедиялық электрондық оқулықтар, виртуалды зертханалар және бақылау бағдарламаларын әзірлеу.
- Әлемдік ақпараттық білім кеңістігімен ықпалдасу.
Ақпараттық технология — ақпаратты жинау, сақтау және өңдеуді бір технологиялық тізбекке біріктіретін әдістер мен бағдарламалық-техникалық құралдардың жиынтығы.
Абай Құнанбайұлы шәкірттің жақсы оқуы үшін ынта мен қызығушылық қажет екенін айтады. Шынында да, табандылық пен үздіксіз ізденіс қана мақсатқа жеткізеді.
Қорытынды: технология — құрал, ал сапа — ұстаз бен жүйенің үйлесімі
Үш тілде оқытуда ең алдымен кәсіби деңгейі жоғары, интеллектуалдық және шығармашылық әлеуеті мол, жаңа технологияларды жетік меңгерген, заманауи талапқа сай бәсекеге қабілетті тәжірибелі ұстаз қажет. Педагогтың практикалық мақсаты — білім алушының сөздік қорын байыту, сауатты жазуға үйрету, еркін сөйлеу дағдысын қалыптастыру, көргені мен естігенін жүйелі баяндауға жетелеу.
Жаңа технологиялардың көмегімен жеке тұлғаның үш тілде меңгеруін қолдауға, білімін жетілдіруге және оқу сапасын арттыруға болады. Кез келген халықтың рухани әрі мәдени дамуына ықпал ететін тірек — білім ордасы. Ал оқу-тәрбие үдерісін жаңа ақпараттық технологиялармен тиімді күшейту жүйелі жұмыстың нәтижесінде ғана жүзеге асады.