Қазақша рефераттар

ӘЛЕУМЕТТІК ҚЫЗМЕТКЕР

Әлеуметтік қызметкер

Әлеуметтік қызметкер тақырыбы екі негізгі бөлімнен тұрады: 2.1 Кәсіби қызметі және 2.2 Әлеуметтік қызметкердің кәсіптік құндылықтары.

2.1 Кәсіби қызметі

Бұл мәселені талдамас бұрын мына сұраққа жауап беру маңызды: «Әлеуметтік қызметкердің кәсіби тұлғасы неден көрінеді?» Бұл — әр маманның қызмет барысында қалыптасатын, тәжірибемен бекитін кәсіби келбеті.

Әлеуметтік қызметкердің кәсіби маман ретінде қалыптасуы көп жылдық еңбекті, тұрақты практиканы және үздіксіз дамуды талап етеді. Кәсіби деңгейге жету үшін маманның жан-жақты білім қоры болуы, әлеуметтік мәселелерді терең түсінуі, әлеуметтік жұмыс теориясын, әдістерін және технологияларын меңгеруі, сондай-ақ адам психологиясын білуі, адамдарды түсіне алуы қажет.

И. А. Зимняя әлеуметтік қызмет саласындағы 13 кәсіби рөлді функционалдық тұрғыдан сипаттайды. Төменде олардың қысқаша мазмұны берілген.

Клиентті анықтаушы (outreach worker)

Қиындыққа тап болған адамдарды, топтарды немесе қауымдастықты анықтайды; дағдарыстық жағдайдағы тәуекел факторларын байқап, мәселені туындататын әлеуметтік себептерді айқындайды.

Брокер (broker)

Клиентті тиісті көмек көрсететін ұйымға бағыттайды; әлеуметтік мекемелер туралы ақпарат беріп, қызметке қолжетімділікті ұйымдастырады.

Медиатор/буфер (mediator)

Екі тарап арасындағы келіспеушілікті азайтып, келісімге келуге көмектеседі; өзара тиімді ынтымақтастық орнатуға бағыттайды.

Адвокат/қорғаушы (advocate)

Қорғауды қажет ететін адамдардың құқықтары мен мүдделерін қорғайды, әділетті шешімге қол жеткізуге ықпал етеді.

Бағалаушы (evaluator)

Ақпарат жинап, тұлғаның немесе топтың проблемасын бағалайды; шешім қабылдауға негіз болатын деректерді жүйелейді.

Мобилизатор (mobilizer)

Мәселені шешуге ресурстарды жұмылдырады, бастаманы қолға алып, әрекетті ұйымдастырады; жеке және топтық деңгейде іске қосады.

Оқытушы (teacher)

Білім мен ақпарат береді, адамдардың сауаттылығын арттыруға, дағдыларын дамытуға көмектеседі.

Мінез-құлықты түзетуші (behavior changer)

Тұлғаның немесе топтың әрекет үлгілерін өзгертуге көмектеседі; тиімді қарым-қатынас пен шешім қабылдауды қалыптастырады.

Консультант (consultant)

Күрделі проблемаларды шешуде басқа мамандармен және ұжыммен бірлесе жұмыс істейді, кәсіби кеңес береді.

Қауымдастық жоспарлаушы (community planner)

Қызметтің бағытын жоспарлауға, бағдарламаларды дамытуға, қоғамдастық деңгейінде өзгерістер енгізуге үлес қосады.

Ақпарат менеджері (data manager)

Әлеуметтік орта туралы деректерді жинайды, талдайды және таратады; ақпарат ағынын тиімді басқаруға көмектеседі.

Администратор (administrator)

Әлеуметтік көмек мекемесінің жұмысын ұйымдастырады, құжат айналымын және басқарушылық үдерістерді жүргізеді.

Әлеуметтік қызметкер (жалпы кәсіби рөл)

Адамдар мен топтардың қажеттілігін анықтап, дағдарыс жағдайларында қолдау көрсетеді; проблеманы туындататын қоғамдық факторларды талдайды.

Кәсіби қасиеттер мен жауапкершілік

Әлеуметтік қызметкердің бойында төмендегі қасиеттердің болуы маңызды: адамгершілік, сабырлылық, адамды сол қалпында қабылдай білу, кішіге құрмет, үлкенге ізет, мамандыққа қызығушылық, жауапкершілік. Себебі бұл салада қабылданатын шешімдер адамның өміріне тікелей әсер етуі мүмкін.

Әрбір әлеуметтік қызметкер бірден кәсіби маман болып қалыптаспайды. Кәсібилік — қызмет барысында дамитын, тәжірибемен нығая түсетін үдеріс. Әлеуметтік жұмыс жеке адамға бағытталған: топпен жұмыс істегеннің өзінде, әр адамның жағдайы жеке қарастырылады.

Кәсіби тұлғаның көріну жағдайлары

  • Белгілі бір мәселені шешуде әлеуметтік қызметкердің әдіснамалық базасының кеңдігі.

  • Қызмет үдерісінде клиент пен әлеуметтік қызметкер арасында туындауы мүмкін әлеуметтік қақтығыстарды шешу.

  • Мәселені шешу кезінде болжау, басқару және нәтижеге жеткізу.

Қызметтің бағыттары

Әлеуметтік қызметкердің міндеттері әртүрлі. Мысалы, мүгедектігі бар адамдарға үй жағдайында немесе стационарлық деңгейде медициналық көмекті ұйымдастыруға қатысуы мүмкін. Сондай-ақ отбасыларға, жетім балаларға, қамқоршылықтағы балаларға қолдау көрсететін орталықтармен жұмыс істейді, жасөспірімдердің бос уақытын мазмұнды өткізуіне ықпал ететін жобаларға қатысады.

2.2 Әлеуметтік қызметкердің кәсіптік құндылықтары

Ұйымдастырушылық қызмет аймақтарда және елді мекендерде әлеуметтік қызмет мекемелерін құрумен, олардың жұмысын басқарумен байланысты. Әлеуметтік қызметкер адамдардың қызығушылықтарын ескере отырып, бос уақытты ұйымдастыруға, түрлі ұйымдар мен ресурстарды тартуға ықпал етеді. Сонымен бірге маргиналданған топтарға тікелей немесе жанама қолдау көрсетеді.

Көмек сұраған адаммен жұмыс барысында әлеуметтік қызметкер психикалық саулықты сақтауға әсер ететін факторларды тұрақтандыруға да мән береді. Бұл бағыттағы құндылықтық ұстанымдар төмендегідей:

  1. Адам өз өміріне жауапкершілікпен қарауға міндетті.
  2. Өзіндік рефлексия мен өзіндік таңдау жасауға қабілеттілік.
  3. Өзінің кім екенін тану, өзін түсіну.
  4. Бүгінгі күнмен өмір сүру, қазіргі сәтті бағалау.
  5. Жеке әлемін құру, жеке өмірінің мәнін түсіну және құндылықтар жүйесін қалыптастыру қажеттігін ұғыну.
  6. Басқаларды түсіну: адамды тек тыңдап қою емес, оны қоршаған әлеуметтік ортаны да қабылдап, ескеру.
  7. Өмірді сол қалпында қабылдау және оны жақсартуға саналы қадам жасау.

Әлеуметтік қызметкердің маңызды міндеттерінің бірі — қиын жағдайда қалған адамды өзін қорғауға, қорқыныш пен үрей сияқты күйзелістерді еңсеруге үйрету, қауіпсіз мінез-құлық дағдыларын қалыптастыру.

Көмек қажет ететін негізгі топтар

Әлеуметтік қызметкерлер мұқтаж адамдардың мәселесін шешуге көмектеседі. Ең алдымен әлеуметтік қорғалуы жеткіліксіз топтарға қолдау көрсетеді: қарттар, мүгедектігі бар адамдар, отбасы тәрбиесі жеткіліксіз балалар, психикалық бұзылысы бар адамдар, маскүнемдік пен нашақорлыққа шалдыққандар, АИТВ/ЖИТС дертімен өмір сүретін адамдар, есепке алынған немесе қолдауды қажет ететін отбасылар және басқа да әлеуметтік қорғауға мұқтаж топтар.

Әлеуметтік жұмыс — теория ғана емес

Әлеуметтік жұмыс — тек теория жиынтығы емес, адамдар арасындағы өзара әрекет пен қарым-қатынастың өнері. Дегенмен елімізде әлеуметтік жұмыстың технологиялары мен әдістері әлі де жеткілікті деңгейде дамымаған тұстар бар. Сондықтан адамға назар аудару, оның «бабын табу» сияқты күрделі, бірақ аса қажет қағидаларды күшейту маңызды.

Әлеуметтік жұмыс — қайырымдылыққа негізделетін қызмет. Халыққа жанашырлық пен сүйіспеншілік, шынайы ниетпен көмек көрсету ұстанымы болмайынша, маман клиент мәселесін толық шеше алмайды. Осы себепті әлеуметтік қызметкердің бойында ең алдымен адамгершілік пен қайырымдылық қасиеттері қалыптасуы қажет.

Әлеуметтік қызмет түрлері

  • Психологиялық қызмет

    Эмоциялық қолдау, күйзелісті төмендету, бейімделуге көмектесу.

  • Кеңес беру

    Мәселені талдау, мүмкін шешімдерді ұсыну, бағдар беру.

  • Мәселені шешу

    Жоспар құру, ресурстарды тарту, нәтижеге жеткізу.

  • Басқа мамандармен байланыс

    Пәнаралық ықпалдастық, бағыттау, консилиумдық жұмыс.

  • Құжаттық қызмет

    Өтініштер, анықтамалар, әлеуметтік төлемдерге рәсімдеуге көмектесу.

  • Үйге көрсетілетін қызмет

    Тұрмыстық қолдау, бақылау, қажетті қызметтерге қолжетімділік.

  • Әлеуметтік қорғау мекемелеріндегі қызмет

    Орталықтармен, паналармен, интернаттармен бірлескен жұмыс.

  • Қоғамды реттеу қызметі

    Әлеуметтік тұрақтылыққа ықпал ету, алдын алу жұмыстары.

Қорытынды

Қорытындылай келгенде, елімізде әлеуметтік жұмыстың дамуы әлі бастапқы кезеңдердің бірінде. Осыған байланысты қоғамның әл-ауқатын нығайту үшін әлеуметтік қызметкерлерге ерекше көңіл бөлу қажет. Болашақта әлеуметтік жұмысқа қатысты құқықтық база күшейіп, әлеуметтік қызметкер мамандығы басқа мамандықтар арасында өз орнын айқын алса, бұл мемлекет үшін пайдалы болмақ.

Әлеуметтік қызметкердің міндеттері мен қызметінің жан-жақтылығы туралы түсінік қоғамда кеңінен тараса, бұл салаға сенім артып, оның қажеттігі нақтырақ мойындалады. Осы мәтінде әлеуметтік қызметкердің кәсіби қызметі мен құндылықтары туралы негізгі ойлар жүйеленіп берілді.