Әдебиет пәнінің мұғалімі Матанов Мақаштың ептеп жазатын да өнері бар - ды
Жалақы мен қаламақы арасындағы тартыс
Әдебиет пәнінің мұғалімі Мақаш Матановтың ептеп жазатын өнері де бар еді. Жалақысын түгел әкеп беріп, ал қаламақысын жымқырып, Сырға сайранға салып жүретін. Үйге жиі-жиі масайып, кешігіп келуді әдетке айналдырды. Кейде ішімдікке салынып, сабағына да бара алмай, күні бойы дөңбекшіп, уһілеп жататын күндері болды. Шөлмектес «доссымақтары» көбейіп, қисық жолға түсті.
Айрандай ұйып тұрған отбасының берекесі бұзыла бастады. Былапыт сөз, тарсыл-гүрсіл жас әйелі Сырбикеге талай зәбір болды. Бір күні Сырбике көршілес құрбысы Майрашқа мұңын шақты:
Сырбике:
— Майраш-ау, менің күйеуім әбден бұзылды, көп ішеді. Үйде жиі жанжал шығарады. Енді қайттім, сорлы басым?.. Ақылың болса, айтшы...
Майраш:
— Мектепке барып, күйеуіңнің жалақысын өзің алатын бол!
Сырбике:
— Обалы не керек, жалақысын қолыма түгел тапсырады.
Майраш:
— Онда арақты кімнің есебінен ішіп жүр?
Сырбике:
— Білмеймін...
Майраш:
— Кісі тонай ма, немене?
Сырбике:
— Айтпашы, қайдағыны... Құдай сақтасын!
Майраш:
— Ә-ә... ұқтым! Гонорарын саған әкеп бере ме?
Сырбике:
— «Генералы» несі?
Майраш:
— Ойбай, байғұс-ау! Сенің байың керемет ақын болып, атағы әлемге жайылып кетіпті ғой! Осы күнге дейін білмей жүрсің бе?
Сырбике:
— Ой, көкмеңір! Сол маубастан қай бір есі дұрыс, жөнді жазушы шықсын?..
Сырбике (еске алып):
— Айтпақшы, қыз күнімде маған талай өлең жазып еді... «Сырбике, ақ жүзіңнен айналайын, шашыңа лента болып байланайын...» Аяғы қалай еді, Құдай-ау?.. Ұмытып қалыппын. Бірақ ол өлеңдері де әлсіз еді. Жас шағында лаулап жанбаған талант отыздан асқанда не бітірмек? Одан түк шықпайды...
Майраш:
— Мә-ә, қасқа! Менің сондай «басы мықты» байым болса, барыстың теңбіл терісінен тон киер едім! Қолыма алтын сағат тағып, отыз екі тісімді түгел жалтыратып жүрер едім... Баспаға шыққан өлеңдеріне ол пішендей ақша алады, түсіндің бе?!
Бақылау басталған күн
Сырбике сабасына түсіп, басын қайта-қайта изеді: «Е-е, ұқтым, ұқтым!..» Сол күннен бастап ол көркем әдебиет журналдарын ғана емес, күнделікті газеттерді де қалдырмай қадағалап, киоскіден сатып алып оқитын болды. Тіпті, «Қазақстан ауыл шаруашылығы» журналы мен «Спорт» газетін де ақтаратын.
Тетігі
Үйге кірмей жүрген ақша — қаламақы екенін аңғару.
Әдісі
Басылымдарды жүйелі қарап, жарияланым шықса — құжатпен алу.
Нәтижесі
«Көлденең табыс» үйге кіріс болып, тәртіпке ықпал ету.
Не керек, сөйтіп Мақаштың қосымша табысы үйге кіріс бола бастады. Өзі де ішуді біржола доғарып, маңдай алды ұстаздар сапына қайта қосылды. Үй шаруасына икемді Сырбике кәдеге аспай, ескерусіз қалған ұсқынсыз бөлмені әктеп, сырлап, жуып-тазартып, айнадай қылып, күйеуіне кабинет етіп берді. Тірнектеп жинаған ақшасына Мақашқа әдемі жазу үстелін де алып берді.
Сырбикенің ішкі есебі
- «Ерім көп жазса екен...»
- «Өлеңдері күнде газетке шығып тұрса екен...»
- «Сенімхат алып, айына екі рет қаламақысын өзім алып тұрсам...»
Сын және «арамтамақ» деген жара
Бір күні Мақаш үйіне түнеріп келді.
Мақаш:
— Әй, қатын, мынаны оқы!
Ол «Қазақ әдебиеті» газетін жазу үстелінің үстіне лақтырып тастады. Күлімсіреп тұрған Сырбике күйеуінің бұл райын көріп, бірден жабырқап қалды.
— Асқат деген, көмейінен зәр төгілген ұр да жық бір сыншы жігіт мені «қазақ әдебиетіндегі арамтамақ» деп балағаттапты! Жексенбі күні газетке шыққан өлеңімді өлтіре сынапты... Бәрінен де «арамтамақ» дегені шымбайыма батады...
Ашуға булыққан Мақашты Сырбике жұбата бастады. Оның жұбатуында да өз есебі бар еді — сезімнен бұрын тәртіп, намыстан бұрын күнкөріс тұрды.
Сырбике:
— Сынаса, сынай берсін, онда тұрған не бар? Сенің бір жерің кеміп қала ма?.. Қаламақы беріп тұрса болды ғой... Кәне, сенімхатыңды жаз.