Ақын Әбділда шынайы өмірде қандай адам
Портрет, мүсін, бейне: адамды танудың тілі
Портрет, мүсін, бейне ұғымдарының түйіні — адамды тану. Бейне адамның келбетімен ғана өлшенбейді: мінез-құлқы, сыртқы көрінісі, өмірге көзқарасы да сол бейненің бөлшегі. Адамды бағалаудың ең биік өлшемі көбіне «идеал» деп аталады. Алайда әлемде мінсіз адам жоқ. Соған қарамастан, әркім өзіне лайық идеалды іздейді, кейде оны сүйген жанынан табады.
Ақын Әбділда туралы айтқанда да осы ізденіс байқалады: оның идеалға жақындайтын болмысын «Портреттер» поэмасынан анық аңғаруға болады. Бірақ ең маңызды сұрақ — ол шынайы өмірде қандай адам болған?
Өмір мен өлім: қайсарлықтың сын сағаты
Өмір бар жерде өлімнің де болуы — заңдылық. Өлім жас талғамайды: дүниеге жаңа келген шарана да, ержетіп келе жатқан жасөспірім де, таяққа сүйенген қарт та бұл фәниден өтеді. Әбділда да тағдырдың ауыр сынағын ерте тартқан: тірегі болған әкесінен, жол көрсеткен ағасынан уақытынан бұрын айырылды.
Сыну емес, серпілу
Қос қайғы ақынның сағын сындырғанымен, ол өмірге өкпе артып, «қаталсың» деп күйінудің өзі әрекетке айналуы керектігін түсінеді. Отбасына қорған болу үшін күйзелістен шығып, жауапкершілікті мойнына алады. Осы тұстан оның қайсар, қайтпас мінезі айқын көрінеді.
Қайсарлық — нағыз ер жігітке тән қасиет. Демек, ақын жас оқырманын да осы қасиетке тәрбиелеуді көздегендей.
Естелік, мұра, аманат: адалдықтың өлшемі
Аманат — адамның дүниеден өтер алдында артындағыларға қалдыратын ең қастерлі сыйы, сөзі, белгісі. Аманатқа қиянат жасамаған жанға берілер ең үлкен атақ — адал адам болу.
Әбділданың адалдығы оның аманатқа көзқарасынан көрінеді: әкесінен қалған қарапайым шойын сағатты ол бүкіл байлығынан жоғары қойған. Өйткені ол — зат емес, естеліктің өзі, әке аманатының тынысы.
Сағатым, міне, алдымда менің,
Әкемнен қалған тозбайтын шойын…
Материалдық құндылықтан гөрі рухани құндылықты жоғары қоятын осы болмыс ақынды өзгеше қылады: оның әлемінде ең қымбат нәрсе — адамның жадындағы із, жүректегі аманат.
Жаңа күн, айлы түн және сенім: болашаққа жол
Өмір күйбең тіршілікпен сырғып өте береді: жаңа күн туады, айлы түн алмасады. Бірақ адамның ішкі қуатын арттыратын бір тірек бар — сенім. Әбділданың өмір сүруге құштарлығы да күн санап өскен. Оның негізгі себебі — болашаққа деген берік үміт.
Жастарға үміт
Мағжанның «Мен жастарға сенемін» деген рухымен үндесе отырып, Әбділда да жас ұрпаққа үлкен сенім артады.
Ертеңнің тағы иесі келер,
Тапсырдым, сендім жас балаларға,—
Сенімнің мәні
Ақынның пайымынша, сенім — әлемді құтқаратын күш. Ол жас ұрпақтың білімді болатынына, өзгенің айдауында кетпей, өз жолын табатынына иланған.
Бүгінгі тұрғыдан қарасақ, бұл үміттің ақталған тұсы да бар: қазақ баласының білімге ұмтылысы күшейді, ойы сергек, талабы алғыр болып келеді.
Өшпес із: «Портреттер» және жадыдағы бейнелер
Адам артында ұлағатты сөз, өшпес із қалдыруы керек. Абайша айтқанда, «атын адам қойған соң», надан болмауға тиіс. Әбділда «Портреттер» поэмасы арқылы ел есінде сақталды, өмірден өз орнын тапты. Бала күнгі «ақын боламын» деген тәтті қиял уақыт өте шындыққа айналды.
Поэманың «Портреттер» деп аталуында да терең мән бар: «портрет» — ақынның бала күнгі естелігі, өз өмірінің іздері, ішкі автобиографиясы. Ал кейіпкерлері — санада сақталған, тозбайтын бейнелердің иелері.
Қорытынды ой
Өмірдің әр белесі — бір естелік. Сол естеліктегі әр бейне — бір портрет. Адам жадындағы портреттер шаң баспауы тиіс. Ақынның айтпағы да — осы.