Тышқан баласы
Бәрін білетін Үкі және түсінетін бір-ақ нәрсесі бар Тышқан баласы
Үкі бәрін, тіпті одан да көп білетін. Оны ешнәрсемен таң қалдыру мүмкін емес еді. Кез келген жаңалықты құлықсыз тыңдап, үнемі: «Мұның бәрін мен осыдан жиырма жыл бұрын-ақ білгем», — дейтін.
Біреулер таңырқап: «Сен шынымен білесің бе?..» — деп сұраса, Үкі: «Баяғыдан білемін. Басқа жаңа бір нәрсе айтпайсың ба?» — деп қысқа қайыратын.
Тіпті керемет оқымыстылардың өзі Үкі сұрақ қойғанда өздерін ақымақ сезінетін. Ол олардан: «Сен білесің бе?» — деп сұрайтын.
Олар: «Нені?» — деп үлгергенше, Үкі: «Ештеңе де білмейсің. Біле де алмайсың. Сенімен сөйлесудің қажеті жоқ», — деп кесіп айтатын.
Бір күні Үкі орманда ештеңе білмейтін тышқан баласы өмір сүретінін естіп қалады.
Үкі алғаш рет шын мәнінде таңырқап: «Мынау не деген жаңалық! Мұны тіпті мен де білмедім», — дейді. Сөйтіп ол сол ерекше тышқанды көрмек болады.
Ұзақ іздейді. Көптеген тышқан балаларын аулап жүріп, ақыры бір іннің маңынан дым білмес тышқан баласын жолықтырады. Үкі оны ұстамақ болғанда, ол зып беріп ініне кіріп кетеді.
Диалог: «Білу» мен «түсіну»
Үкі: «Бұл әлемде не бар, не жоқ екенін де білмейтін — сенбісің?»
Тышқан баласы: «Білмеймін!»
Үкі: «Бірақ Үкілердің тышқандарды жейтінін білесің ғой?»
Тышқан баласы: «Білген жоқпын!»
Үкі: «Онда менен неге жасырындың?»
Тышқан баласы: «Сен мені жеп қоймас үшін»
Үкінің көңілі түсіп: «Яғни, сен бірдеңені болса да білесің! Алдама мені», — дейді.
Сонда тышқан баласы сабырмен: «Мен тек бір нәрсені түсінемін», — дейді.
Үкі тағы да қайран қалып: «Олай болуы мүмкін бе?!» — деп сұрайды.
Тышқан баласы: «Бәрін білуің, бірақ ештеңе түсінбеуің мүмкін», — деп жауап береді де, ініне кіріп кетеді.
Үкі артынан ызаланып: «Мен бәрібір сені ұстаймын! Сен маған бәрін түсіндіресің, көкми!» — деп қалады.
Содан бері Үкі ағаштың қуысында күні бойы ойға шомады: әрі ойланады, бері ойланады, бірақ Тышқан баласының сөзін ұға алмайды. Қараңғы түсе сала тышқан аулауға шығады, ал ол болса, жет қат жердің астына кіріп кеткендей, ғайып болады.
Үкі көптеген тышқанды жейді, бірақ одан пайда көрмейді: олардың шиқылынан басқа ештеңе ести алмайды. Содан бері қараңғы түссе болды, Үкі «Ух-ух-ух!» — деп терең күрсінетін көрінеді.
Кейіпкер
Үкі — білімге мастанған, сұрақ арқылы өзгені төмендетуге үйренген кейіп.
Қайшылық
Ештеңе білмейтіндей көрінген тышқан баласы бір-ақ ойды анық ұстайды: түсіну — білімнен бөлек.
Әсер
Үкі көп ойланса да, жауап таба алмайды — сондықтан түн сайын күрсінеді.