Кейіпкер бейнесі
Қалыптастырушы бағалауға арналған тапсырмалар жинағы
Қазақ әдебиеті (оқыту қазақ тілінде), 7-сынып
Құрметті мұғалім!
Бұл тапсырмалар жинағы білім беру мазмұнын жаңарту аясында мұғалімдерге көмекші құрал ретінде әзірленді. Жинақ мұғалімдердің ұжымдық жұмысының нәтижесі.
Бағалау критерийлері мен дескрипторлары бар тапсырмалар қалыптастырушы бағалауды өткізуге, сабақты жоспарлауға, ұқсас тапсырмаларды құрастыруға және іріктеуге, сондай-ақ оқу мақсатына жетуге бағытталған сындарлы кері байланыс беруге үлгі болады.
Жинақтың ұсыныстық сипаты білім алушының қажеттілігі мен мүмкіндігін ескере отырып, тапсырмаларды толықтыруға, өзгертуге және бейімдеуге мүмкіндік береді.
Қосымша материалдарды (нұсқаулықтар, таныстырылымдар, жоспарлар және т.б.), форумдағы талқылауларды және бейненұсқауларды Назарбаев Зияткерлік мектептері ДББҰ-ның smk.edu ресми сайтынан таба аласыз.
Жемісті жұмыс пен шығармашылық табыс тілейміз!
Жинақ негізгі мектеп мұғалімдеріне, әдіскерлерге, критериалды бағалау бойынша өңірлік және мектеп үйлестірушілеріне, сондай-ақ басқа да мүдделі тұлғаларға арналған.
Жинақты дайындау барысында ресурстар (суреттер, мәтіндер, бейне және аудиоматериалдар және т.б.) қолжетімді ресми интернет-сайттардан алынды. Жинақ коммерциялық емес мақсатта құрастырылған.
Мазмұны
- 1-тоқсан 4
- 2-тоқсан 22
- 3-тоқсан 37
- 4-тоқсан 57
1-тоқсан
Төменде 7-сыныпқа арналған қалыптастырушы бағалау тапсырмалары берілген. Әр тапсырма оқу мақсатына сай құрылып, бағалау критерийі мен дескрипторлар арқылы нақтылауға бағытталған.
Негізгі құрауыштар
- Оқу мақсаты
- Бағалау критерийі
- Тапсырма
- Дескриптор
Оқылатын шығарма: «Қыз Жібек» жыры
Дереккөз: «Қыз Жібек». Лиро-эпостық поэма. Алматы: Мектеп, 2006. (Жетінші сөз сериясы)
Оқу мақсаты: 7.1.1.1
Әдеби шығарма сюжетінің құрамдас бөлшектерін талдау
Бағалау критерийі
Білім алушы шығарманы сюжетіне талдайды.
Ойлау дағдыларының деңгейі: жоғары деңгей дағдылары
Тапсырма
Топ ішінде әдеби шеңберге қатысыңыз. Мына рөлдердің бірін таңдап, жыр бөлімдерін талқылаңыз:
- Талқы себепшісі: жыр бойынша (кейіпкерлері, сюжеті, қарым-қатынасы, автор позициясы және т.б.) 5 сұрақ құрастырады.
- Белгілеуші: жырдың ең маңызды бөлігін таңдап, пікірін дәлелдейді.
- Байланыстырушы: оқиғалардың бірін өмірмен байланыстырып, дәлел келтіреді.
- Қорытындылаушы: көтерілген мәселені қорытындылайды.
Дескриптор
- рөлдік тапсырмаға қатысады;
- шығарма сюжетін анықтайды;
- жыр бөлімдерін талдайды.
Оқылатын шығарма: «Қыз Жібек» жыры
Оқу мақсаты: 7.1.3.1
Көркем шығармадағы кейіпкерлердің типтерін жасалу тәсілдері тұрғысынан анықтау
Бағалау критерийі
- кейіпкерлердің типтік ерекшелігін анықтайды;
- кейіпкер бейнесін талдайды.
Ойлау дағдыларының деңгейі: жоғары деңгей дағдылары
Тапсырма
Жырда Жібек бейнесі қандай көркемдегіш тәсілдер арқылы жасалған? Жібек бейнесін талдаңыз.
Қыз Жібектің дидары — Наурыздың ақша қарындай.
Ақ бетінің қызылы — Ақ тауықтың қанындай.
Екі беттің ажары — Жазғы түскен сағымдай.
Білегінің мүсіні — Айбалтаның сабындай.
***
Атқан оқтай жылысып, Ор қояндай ығысып.
Қылаң етіп, қылт етіп, Сылаң етіп, сылт етіп,
Мықындары былқылдап, Тау суындай құлтылдап,
Сүмбіледей жылтылдап, Буындары былқылдап,
Айдынды туған Қыз Жібек Отауға қарап жөнелді.
Дескриптор
- жырдағы Жібек бейнесін сипаттаудың ерекшелігін ажыратады;
- кейіпкерді сипаттаудағы көркемдегіш тәсілдерді анықтайды.
Оқылатын шығарма: «Қыз Жібек» жыры
Оқу мақсаты: 7.2.3.1
Көркемдегіш құралдардың қолданысын талдау (символ және т.б.)
Бағалау критерийі
- шығармадағы көркемдегіш құралдарды анықтайды;
- қолданылу ерекшелігін талдайды.
Ойлау дағдыларының деңгейі: жоғары деңгей дағдылары
1-тапсырма
Берілген үзіндіден символды табыңыз және анықтамасын жазыңыз.
— Асу да асу бел, — деді,
Аса бір соққан жел, — деді.
Айналайын жеңеше-ау, бері таман кел, — деді.
Мен бір жауап айтайын, бұл сөзімді біл, — деді.
Басыңдағы сәукеле алып маған бер, — деді.
Ақыр ертең киемін, бүгін кешке киейін.
Жарасар ма екен, жеңеше-ау, өз көзіңмен көр, — деді.
Дескриптор
- үзіндідегі символды табады;
- символға анықтама береді.
2-тапсырма
Шығарма мазмұнына сәйкес символдың қолданылу ерекшелігін талдаңыз.
Дескриптор
- символдың қолданылу ерекшелігін ажыратады;
- шығарманы мазмұнына сай талдайды.
Оқылатын шығарма: «Қыз Жібек» жыры
Оқу мақсаты: 7.3.4.1
Әдеби шығарманың эстетикалық құндылығы туралы шағын сыни шолу жазу
Бағалау критерийі
- шығарманың эстетикалық құндылығын анықтайды;
- сыни шолу жазады.
Ойлау дағдыларының деңгейі: жоғары деңгей дағдылары
Тапсырма
«Қыз Жібек» жырында қоштасу, жоқтау, естірту, арыздасу сияқты салт өлеңдерінің қолданылуына өз бағаңызды беріңіз. Жырдың көркемдігіне сыни шолу жасаңыз.
Дескриптор
- жырдың эстетикалық құндылығын бағалайды;
- өзіндік сыни шолу жазады.
Оқылатын шығарма: «Қыз Жібек» жыры
Оқу мақсаты: 7.2.4.1
Оқиға желісін өзіндік көзқарас тұрғысынан дамытып жазу
Бағалау критерийі
- оқиға желісін дамытып жазады;
- өзіндік көзқарасын білдіреді.
Ойлау дағдыларының деңгейі: қолдану
Тапсырма
Базарбайдың Төлегенге теріс бата беруі туралы оқиғаға өзгерістер енгізіп, қайта жазыңыз.
Базарбай көп жұртына арыз қылып айтты:
— Ай, жарандар, мына балам тілегімді бермей кетті. Қай жаққа баратынын білсеңдер, маған ұстап беріңдер, — дейді.
— Егер біреуің қошемет қылып ерсеңдер, тұзыма салып, теріс батамды беремін, — деді.
Оқылатын шығарма: Орхон–Енисей ескерткіштері, «Күлтегін» жыры
Оқу мақсаты: 7.1.2.1
Тұлғалық болмысты гуманистік тұрғыдан талдау
Бағалау критерийі
- тұлғалық болмысты танытатын жолдарды анықтайды;
- кейіпкер бейнесін гуманистік тұрғыдан талдайды.
Ойлау дағдыларының деңгейі: жоғары деңгей дағдылары
1-тапсырма
Күлтегін мен оның ағасының елді ел қылу үшін жасаған әрекеттерін анықтаңыз.
2-тапсырма
Күлтегіннің биік адамгершілік тұлғасын танытатын жолдарды анықтап, талдаңыз.
Дескриптор
- Күлтегін мен оның ағасының ел үшін жасаған әрекеттерін анықтайды;
- Күлтегіннің адамгершілік тұлғасын танытатын жолдарды анықтайды;
- Күлтегін бейнесін гуманистік тұрғыдан талдайды.
Оқылатын шығарма: Орхон–Енисей ескерткіштері, «Күлтегін» жыры
Оқу мақсаты: 7.2.1.1
Эпизодтар мен бейнелерді салғастыру
Бағалау критерийі
- шығарма эпизодтарын талдайды;
- кейіпкерлер бейнесін салыстырады.
Ойлау дағдыларының деңгейі: қолдану
1-тапсырма
Шығармадағы эпизодтарды ретімен жазыңыз. Сізге қай эпизод ұнады? Неліктен?
2-тапсырма
Жырдағы Күлтегіннің 16 жастағы және 30-дан кейінгі бейнесін салыстырыңыз. Берілген үзінділерді және жыр мазмұнын қолданыңыз.
Он алтыда ағамның Елі-жұртын көбейтті.
Алдындағы қағанның Жерін әбден кеңейтті.
Соғдыларға аттанды, Талқандадық, мақтандық.
...
Бір кезде ол қонды атқа, Баяғыдай қайратты,
Қос батырды жайратты. Күлтегін — ел қанаты.
...
Алып Шалшы боз мініп, Жауын тоз-тоз қылып,
Шабуылға жұлқынды.
Дескриптор
- эпизодтарды ретімен жазады;
- ұнаған эпизодқа сүйене отырып, талдау жасайды;
- Күлтегіннің 16 жастағы және 30-дан кейінгі бейнесін салыстырады.
Оқылатын шығарма: Жиембет жырау, «Еңсегей бойлы Ер Есім»
Оқу мақсаты: 7.1.4.1
Кейіпкер бейнесін ашып, үзінділерді жатқа айту
Бағалау критерийі
Кейіпкер бейнесін ашатын үзіндіні жатқа айтады.
Ойлау дағдыларының деңгейі: қолдану
1-тапсырма
Шығармадан Ер Есім бейнесін танытатын жолдарды табыңыз. Есім ханға тән қасиеттерді жазып, шығармадан дәлел келтіріңіз.
| Кейіпкерге тән қасиеттер | Дәлел (өлең жолдары) |
|---|---|
| ... | ... |
2-тапсырма
Кейіпкер бейнесіне еніп, жыр шумақтарын жатқа айтыңыз.
Дескриптор
- Ер Есім бейнесін танытатын жолдарды табады;
- Есім ханға тән қасиеттерді дәлелмен көрсетеді;
- кейіпкер бейнесін сомдап, үзіндіні жатқа айтады.
Оқылатын шығарма: Қазтуған жырау, «Қазтуғанның қонысымен қоштасуы»
Оқу мақсаты: 7.2.3.1
Көркемдегіш құралдардың қолданысын талдау (аллитерация, ассонанс, риторикалық сұрақ)
Бағалау критерийі
- көркемдегіш құралдарды анықтайды;
- қолданылу ерекшелігін талдайды.
Ойлау дағдыларының деңгейі: жоғары деңгей дағдылары
1-тапсырма
Берілген үзіндіден аллитерация, ассонанс және риторикалық сұрақты тауып, анықтамасын беріңіз.
Еділді алса — елді алар, енді алмаған не қалар?
Жайықты алса — жанды алар, жанды алған соң не қалар?
Ойылды алса — ойды алар, ойлашы, сонда не қалар?
Қара мауыты мұшақат бүтін тоғай жерді алар.
Жаз кіреге жақсы деп, дулығалы нарды алар,
Қыс кіреге жақсы деп, шудасы қалың айырды алар.
Сусынына шай алар, шайнауына май алар.
Дескриптор
- үзіндіден аллитерация, ассонанс және риторикалық сұрақты анықтайды;
- оларға анықтама береді.
2-тапсырма
Үзіндідегі аллитерация мен ассонанстың, риторикалық сұрақтың қолданылу ерекшелігін және шығармадағы маңызын талдаңыз.
Дескриптор
- аллитерация мен ассонанстың қолданылу ерекшелігін сипаттайды;
- риторикалық сұрақтың қызметін талдайды.
2-тоқсан
Берілген мәтінде 2-тоқсан бөлімі «Ш. Қанайұлы, “Зар заман”» тақырыбына өтумен аяқталады, алайда соңғы тапсырма мәтіні толық берілмеген. Егер 2-тоқсанның жалғасын жіберсеңіз, осы үлгімен біртұтас блог-пост ретінде толықтырып беремін.
Оқылатын шығарма: Ш. Қанайұлы, «Зар заман» (үзінді)
- Оқу мақсаты: 7.1.1.1 — сюжет құрамдас бөлшектерін талдау
- Тапсырма өзегі: «Сол себепті қорқамын!» қайталауы, «зар заман» ұғымының мәні, берілген бөлікті талдау