Сөздерден сөйлем құрастырып айт
Құрметті мұғалім!
Бұл тапсырмалар жинағы білім беру мазмұнын жаңарту аясында мұғалімдерге көмекші құрал ретінде әзірленді. Жинақ — мұғалімдердің ұжымдық жұмысының нәтижесі.
Бағалау критерийлері мен дескрипторлары бар тапсырмалар қалыптастырушы бағалауды өткізуге, сабақты жоспарлауға, ұқсас тапсырмаларды құрастыруға және іріктеп алуға, сондай-ақ оқу мақсатына жетуге бағытталған сындарлы кері байланыс беруге арналған үлгі ретінде ұсынылады.
Жинақ ұсыныстық сипатта берілген: білім алушының қажеттілігі мен мүмкіндігін ескере отырып, тапсырмаларға толықтырулар мен өзгерістер енгізуге, бейімдеуге болады.
Қосымша материалдарды (нұсқаулықтар, таныстырылымдар, жоспарлар және т.б.), форумдағы талқылауларды және бейненұсқауларды Назарбаев Зияткерлік мектептері ДББҰ-ның smk.edu ресми сайтынан таба аласыз.
Кімдерге арналған
Негізгі мектеп мұғалімдеріне, әдіскерлерге, критериалды бағалау бойынша өңірлік және мектеп үйлестірушілеріне, сондай-ақ басқа да мүдделі тұлғаларға.
Ресурстар туралы
Жинақты дайындау барысында ресурстар (суреттер, мәтіндер, бейне және аудио материалдар және т.б.) қолжетімді ресми интернет-сайттардан алынды.
Пайдалану шарты
Жинақ коммерциялық емес мақсатта құрастырылған.
Жемісті жұмыс пен шығармашылық табыс тілейміз!
Мазмұны
Төменде жинақ құрылымының үлгісі берілген. Бастапқы мәтіндегі техникалық белгілеулер («Ошибка! Закладка не определена.») мазмұндық ақпарат бермегендіктен алынып тасталды.
1-тоқсан
- Бөлім: Тыңдалым
- Бөлім: Айтылым
- Бөлім: Оқылым
- Бөлім: Жазылым
- Бөлім: Тілдік дағдылар
2–4-тоқсандар
Әр тоқсанда бөлімдер бірізді қайталанады: тыңдалым, айтылым, оқылым, жазылым және тілдік дағдылар.
1-тоқсан: Тыңдалым
Бөлімше 1.1 — Тыңдаған материалдың мазмұнын түсіну
Оқу мақсаты
3.1.1.1 Анық айтылған сөзді тыңдап, түсінгені бойынша қарапайым нұсқауларды орындау.
Бағалау критерийі
Білім алушы сөздер мен сөйлемдердің мағынасына сәйкес әрекет жасайды.
Ойлау дағдылары
Білу және түсіну, қолдану.
Тапсырма
Мәтіндерді тыңда. Мәтінде қай жануар сипатталған? Жануардың атауын жаз немесе суретін көрсет.
- Бұл жануардың құйрығы ұзын. Түсі қызғылт сары. Орманды, далалы жерлерді мекендейді. Ол — жыртқыш жануар.
- Бұл — өте үлкен жануар. Құлақтары үлкен, тұмсығы ұзын. Денесі 6–8 метрдей, салмағы 9 тоннадай болады. Ол шөппен қоректенеді.
- Бұл жануардың құлақтары өте ұзын. Қыста түсін өзгертеді. Ертегілерде оны қорқақ деп сипаттайды.
- Бұл жануардың мойны өте ұзын. Басында кішкентай мүйіздері болады. Жапырақтармен қоректенеді.
Ескерту: «Керекті суреттер» бөлімі бастапқы мәтінде нақты суреттерсіз берілген.
Жұптық жұмыс
Жұбыңа кез келген жануарды жұмбақтап сипатта. Жұбың сен сипаттаған жануарды анықтасын.
Дескриптор
- Сипаттамасы бойынша жануарларды анықтайды.
- Сипаттама беруде сөздер мен сөйлемдерді орынды қолданады.
Бөлімше 1.2 — Сөздердің лексикалық мағынасын түсіну
Оқу мақсаты
3.1.2.1 Баяу және анық айтылған жиі қолданылатын сөздер мен сөз тіркестерінен құралған шағын мәтіндердегі сөйлемдердің мазмұнын түсіну.
Бағалау критерийі
Шағын мәтіндегі сөйлемдердің мағынасын ажыратады.
Ойлау дағдылары
Білу және түсіну.
Тапсырма
«Аққу, шортан һәм шаян» бейнематериалын қара: https://www.youtube.com/watch?v=U9x6dw2LhkA
Берілген сөйлемдерге иә (✓) немесе жоқ (×) деп жауап бер.
- Шортан, шаян және аққу жүк тартты.
- Аққу жүкті суға тартады.
- Шаян жүкті артқа итереді.
- Шортан жүкті аспанға тартады.
- Олар жүкті орнынан қозғай алмады.
- Жүк өте ауыр болды, сондықтан орнынан қозғалта алмады.
- Мысал арқылы автор бірлікке шақырады.
Дескриптор
- Мәтін мазмұнына сәйкес сөйлемдерді анықтайды.
- Мәтін мазмұнына сәйкес емес сөйлемдерді анықтайды.
Бөлімше 1.3 — Тыңдаған аудио/бейнематериалдың мазмұнын түсіну
Оқу мақсаты
3.1.3.1 Тыңдаған материалдың (1,5–2 минут) мазмұны бойынша сұрақтарға жауап беру және сюжеттің даму желісі бойынша иллюстрациялар орналастыру, кесте толтыру, мазмұндау.
Бағалау критерийі
Мәтіннің мазмұны бойынша сұрақтарға жауап береді.
Ойлау дағдылары
Қолдану.
Тапсырма
«Арыстан мен тышқан» бейнематериалын қара: https://www.youtube.com/watch?v=YaTPyh51toQ
Тыңдалым мәтіні
Бір күні арыстан тоғайда ұйықтап жатады. Бір тышқан оның үстіне шығып алып, ойнай бастайды. Арыстан оянып кетеді. Ол тышқанды ұстап алады. Тышқан оған: «Кешіріңізші. Бір күні мен де сізге көмектесемін ғой», — дейді. Арыстан оның сөзіне күледі: «Сен маған қалай көмектесесің? Өзің кіп-кішкентайсың», — деп, тышқанды босатып жібереді. Бірде арыстан торға түсіп қалады. Одан шығу үшін бар күшімен секіреді, бірақ шыға алмай, ашуланып ақыра бастайды. Сол жерден өтіп бара жатқан тышқан арыстанды көреді де, тордың жібін кеміріп, оны босатады.
Сұрақтарға жауап бер
- Арыстан тордан қалай босанды?
- Мысал неге үйретеді?
Кесте тапсырмасы
Төмендегі іс-әрекетті жасаған кейіпкерді жаз.
Дескриптор
- Мәтін бойынша сұрақтарға жауап береді.
- Іс-әрекеті арқылы кейіпкерді анықтайды.
Бөлімше 1.4 — Мәтіндегі негізгі және қосалқы мәліметтерді түсіну
Оқу мақсаты
3.1.4.1 Тыңдаған мәтіннің тақырыбын, жағымды және жағымсыз кейіпкерлерді, мұғалімнің қолдауымен оқиғалар ретін анықтау.
Бағалау критерийі
- Жағымды және жағымсыз кейіпкерлерді атайды.
- Мәтіндегі оқиғалардың ретін анықтайды.
Ойлау дағдылары
Қолдану.
Тапсырма
«Қарға мен түлкі» мысалын тыңда.
Қарға жерден ірімшік тауып алады. Ірімшікті тістеп алып, ағашқа келіп қонады. Оны бір түлкі көреді. Түлкі қарғаға келіп: «Қарғажан, сен қандай әдемісің! Сенің даусың да әдемі. Бір ән айтып берші. Сенің даусыңды естігім келеді», — деп мақтай бастайды. Қарға түлкінің сөзіне сеніп, қарқ етеді. Сол сәтте ірімшік жерге түсіп қалады. Түлкі ірімшікті жеп қояды.
Талқылау сұрақтары
- Саған мысалдағы қай кейіпкер ұнады немесе ұнамады? Неліктен?
Оқиға ретін анықта
Сөйлемдердің ретін тауып, 1–6 деп белгіле.
- Қарға өтірік мақтауға сеніп, қарқ етеді.
- Қарға ірімшік тауып алады.
- Түлкі қарғаны мақтайды.
- Түлкі қарғаны көреді.
- Ірімшік жерге түсіп қалады.
- Түлкі ірімшікті жеп қояды.
Дескриптор
- Жағымды/жағымсыз кейіпкерлерді атап, себебін түсіндіреді.
- Мәтіндегі оқиға ретін дұрыс анықтайды.
Айтылым
Бөлімше 2.1 — Сөздік қорды толықтыру
Оқу мақсаты: 3.2.1.1 Берілген тақырыпқа қатысты сөздерді табу және сөйлеу барысында қолдану.
Тапсырма: Берілген суреттерге қатысты сөздерді жаз. Сол сөздерді пайдаланып, сурет бойынша әңгіме құрастыр.
Дескриптор
- Суретке қатысты сөздерді табады.
- Сурет бойынша шағын әңгіме құрастырады.
- Тірек сөздерді орынды пайдаланады.
Бөлімше 2.2 — Берілген тақырып бойынша ойын жеткізу
Оқу мақсаты: 3.2.2.1 Берілген тірек сөздер негізінде 3–4 сөйлеммен сөйлеу.
Тапсырма
Суретке қара. Тірек сөздерді пайдаланып, сурет бойынша сөйле.
Тірек сөздер: жаз мезгілі, тиін, саңырауқұлақ, бұтақ, кептіреді, қысқа дайындалады, іліп қояды, жинайды.
Дескриптор
- Суретке сәйкес сөйлемдер құрастырады.
- Тірек сөздерді орынды қолданады.
- Сөйлеу барысында тілдік нормаларды сақтайды.
Бөлімше 2.3 — Түрлі жағдаяттарда қарым-қатынасқа түсу (диалог)
Оқу мақсаты: 3.2.3.1 Белгілі тақырыптағы әңгімеге қатысу, сұхбаттасын түсіну және олардың ойын толықтыру.
Жұптық жұмыс
«Мысалдар» тақырыбында диалог құрастыр. Диалогта мына мәселелер қамтылсын:
- Мысалдың кейіпкерлері
- Мысалдағы негізгі оқиғалар
- Мысалдың ғибраты
Керекті сөздер мен сөз орамдары: қай мысал?, басты кейіпкерлері кім?, олар не істеді?, ғибраты не?, неге үйретеді?
Дескриптор
- Берілген мәселелерді қамтып, тақырыпқа сәйкес диалог құрастырады.
- Сұхбаттасына сұрақ қояды және сұрақтарға орынды жауап береді.
- Тілдік нормаларды сақтайды.
Бөлімше 2.5 — Тыңдау/көру материалдары негізінде ойын айту
Оқу мақсаты: 3.2.5.1 Оқылған/тыңдалған материал бойынша өз пікірін дәлелдеу (мысалы: «Менің ойымша…», «Менің көзқарасым бойынша…», «Себебі…»).
Тапсырма: «Шын дос»
Мұқан есепті шығара алмай отырды. Ойына Сәкен түсті. Жүгіріп Сәкенге келді. Сәкен есебін шығарып қойыпты. Мұқан есепті көшіріп алғысы келді, бірақ Сәкен дәптерін бермеді. Мұқан досына ренжіп, есікке қарай беттеді. Сәкен досын тоқтатты. Екеуі ұзақ отырып есеп шығарды. Мұқан досына риза болып, үйіне қайтты.
Дескриптор
- Кейіпкерлерді атайды.
- Жағымды кейіпкерді анықтап, себебін түсіндіреді.
- Оқиғаға қатысты дәлелді пікір айтады.
- Тілдік нормаларды сақтайды.
Оқылым
Бөлімше 3.1 — Оқу түрлерін қолдану
Оқу мақсаты: 3.3.1.1 Мәтінді (немесе бөлімдерін) мәнерлеп оқу, шолып оқу, рөлге бөліп оқу.
Тапсырма
Мәтінді оқы. Мәтіннің мазмұны бойынша кестені толтыр.
Түлкі — жыртқыш аң. Түсі сұрғылт сары. Жүні жұмсақ. Орманда, ашық жерлерде, өзен-көл жағалауында, тауда мекендейді. Күндіз інінде жатады, ал түнде қорегін іздейді. Ұсақ жәндіктермен, көбінесе, тышқандармен қоректенеді. Түлкінің бірнеше түрі бар. Ақ және қызғылт сары түлкілер де болады.
| Атауы | Сипаты | Мекені | Қорегі | Қосымша ақпарат |
|---|---|---|---|---|
| — | — | — | — | — |
Дескриптор
- Мәтінді қатесіз, түсініп оқиды.
- Мәтіннен кестеге сәйкес ақпаратты анықтайды.
Бөлімше 3.2 — Мәтіннің мазмұнын түсіну
Оқу мақсаты: 3.3.2.1 Жиі қолданылатын сөздер мен фразалардан құралған шағын мәтіндегі негізгі ойды түсіну.
Тапсырма: «Шындық бәрінен қымбат»
Асан ойнап отырып қымбат кесені сындырып алды. Оны ешкім көрген жоқ. Анасы жұмыстан келді де: «Кесені кім сындырды?» — деп сұрады. «Мен», — деді Асан ақырын ғана. «Шыныңды айтқаның үшін рақмет!» — деді анасы.
Анасы баласына не үшін алғыс айтты?
Саған баланың іс-әрекеті ұнады ма? Неліктен?
Асан қандай бала деп ойлайсың?
Асаннан қандай үлгі алуға болады?
Автор бұл мәтін арқылы нені айтқысы келді деп ойлайсың?
Дескриптор
- Мәтін мазмұны бойынша сұрақтарға жауап береді.
- Кейіпкердің іс-әрекетіне қатысты пікірін негіздейді.
- Мәтіннің негізгі ойын тұжырымдайды.
Жазылым
Бөлімше 4.1 — Мәтінді түрлі формада ұсыну
Оқу мақсаты: 3.4.1.1 Тірек сөздер, сызбалар, суреттер, символдарды қолдана отырып мәтін құрастыру, постер құру.
Тапсырма
Суретке қара. Тірек сөздерді пайдаланып, сурет бойынша мәтін құрастырып жаз.
Тірек сөздер: демалыс, маса, кітап оқып жатыр, ызыңдады, мазасын алды, қонды, кітаппен ұрды, құмыраны сындырды.
Дескриптор
- Сурет мазмұнына сәйкес мәтін құрастырады.
- Тірек сөздерді орынды қолданады.
- Сөйлем құрылымын сақтайды.
- Бас әріп пен тыныс белгілерін дұрыс қолданады.
Бөлімше 4.2 — Мазмұнын жазу (тыңдаған/оқыған/көрген)
Оқу мақсаты: 3.4.2.1 Оқылған аудио/бейне материалдың мазмұнын тірек сөздерді қолданып жазу.
Тапсырма: «Өгіз бен бақа»
Бір күні өгіз су ішуге көлге келеді. Көлде бір бақа отырады. Ол өгіздің су ішкенін көреді. Бақа өгіз сияқты үлкен боламын деп су іше бастайды. Ол басқа бақадан: «Қарашы, мен анау өгіз сияқты үлкен болдым ба?» — деп сұрайды. «Жоқ, өгіз үлкен, ал сен кішкентайсың. Сен өгіз сияқты бола алмайсың», — дейді екінші бақа. Бақа тағы да су ішеді: «Енді қарашы, өгіз сияқты болдым ба?» — дейді. «Жоқ, сен әлі кішкентайсың», — дейді қасындағы бақа. Бақа су іше береді. Ақыры оның денесі жарылып кетеді.
1) Мәтін бойынша суреттердің ретін тап (сандармен белгіле).
3) Осы тірек сөздерге сүйеніп, мәтіннің мазмұнын жаз.
Дескриптор
- Мәтін мазмұны бойынша суреттердің ретін анықтайды.
- Мәтін мазмұнын жүйелі жазады.
- Тірек сөздерді орынды қолданады.
- Сөйлем құрылымын сақтай отырып жазады.
Тілдік дағдылар
Бөлімше 5.1 — Грамматикалық нормаларды сақтау
Оқу мақсаты: 3.5.1.1 Мұғалімнің қолдауымен заттың атын, сынын, іс-қимылын білдіретін сөздер мен көмекші сөздердің мағынасын ажырату және ауызша/жазбаша сөйлеуде қолдану.
Тапсырма
Суретке қара. Кестедегі сұрақтарға жауап беретін сөздерді тауып жаз: Кім? Не? Қандай? Не істейді?
Жазған сөздерді пайдаланып, сурет бойынша шағын мәтін құрастырып айт.
Дескриптор
- Заттың атын білдіретін сөздерді анықтайды.
- Заттың сынын білдіретін сөздерді анықтайды.
- Заттың қимылын білдіретін сөздерді анықтайды.
- Суретке сәйкес жүйелі мәтін құрастырады.
- Сөздерді мағынасына сәйкес қолданады.
Орфография және пунктуация: жаттығулар
Тыныс белгілері
Сөйлемдердің соңына тиісті тыныс белгісін қой (нүкте, сұрақ белгісі, леп белгісі):
- «Аққу, шортан һәм шаян» мысалы не туралы
- «Арыстан мен тышқан» мысалының басты кейіпкері кім
- Даусыңыз қандай әдемі
- Аққу, шортан және шаян жүкті неліктен тарта алмады
- Алақай, атам маған мысалдар кітабын сыйлады
- Мен мысал оқуды жақсы көремін
Дыбыстардың емлесі
Көп нүктенің орнына тиісті әріпті қойып жаз:
Екі сөзбен сөйлем құрастырып жаз.