Дүниетанымның мәні


Ғылыми дүниетанымды қалыптастыруға сан түрлі факторлар ықпал жасайды. Олардың құрамында адам өмірінің материалдық жағдайлары , өмір сүріп отырған микро және макро ортасы , көпшілік хабарларды тарату құралдары , оқыту мен тәрбиелеу кіреді. Ғылымда бұл фкторлардың бірдей күшпен және тиімді әсер етпейтіні белгілі . Сондықтан болашақ мұғалімдер дүниетанымды бағдарлы қалыптастыратын факторларды басқаруды үйрену керек .
Дүниетанымның психалогиялық құрылымы танымдық , эмоциондық және еріктік сияқты құрамаларды қамтиды . Білім жеке көзқарас сенімге айналу үшін оны тек ойластырып қана қоймай , терең сезіну , қоғамдық өмір және іс-әрекетпен салыстыруы керек .
Дүниетанымды қалыптастыру өткінші процесс емес . Ол адам өмірін түгел қамтиды . Оқушының жалпы дамуында бұл процесс тұрақты және үздісіз өзгерістерге ұшырайды . Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру оларды осы заманғы ғылыми біліммен қаруландыруға сүйенеді. Бұған мектепте оқытылатын барлық пәндердің қатынасы бар .
Мектепте оқытылатын жаратылыстану , математика ғылымдары табиғаттың құбылыстары мен процестері және заңдылықтары туралы белгілі ұғым жүйесін жасайды . Ботаника , жалпы биология курстарын оқу , мектептің оқу – тәжірибе учаскелерінде , оқушылардың өндірістік бригадаларында шәкірттер жұмыс істей жүріп , өсімдіктердің даму процесін адам баласының толық меңгере алатындығына көзі жетеді .
Физика , химия заңдарын білу және сол пәндер бойынша тәжірибе жасау оқушылардың дүниенің пайда болуы мен дамуы туралы түсінігін , дүниетанымдылық көзқарсын және сенімін нығайтады . Физика , астрономия сабақтарында адам ойының табиғаттың сырын бірте – бірте ашуы , тануы және заңдарын пайдалануы туралы оқушылар түсінік алады . Бұл жөнінде ғарышкерлердің космосқа ұшуы , оның кеңістігін зерттеу пән мұғалімдерін бай материалдармен қамтамассыз етеді .
Оқушылардың дүниетанымын қалыптастыруда гуманитарлық ғылымдардың алатын орны ерекше . Тарих , әдебиет сабақтарында қоғамрың дамуы туралы шәкірттердің диалектикалық – материалистік көзқарастары қалыптасады , олар адам өмірінің мәніне , мұраттарының , мінез – құлқының бағыттылығына , іс - әрекетінің мақсатын анықтауға түсінеді .
Тарих курсы қоғамның даму заңдарын түсінуге мүмкіндік жасайды . Әдебиет адамдар арасындағы қарытынасқа жаңа өмірге , еңбекке жастардың дұрыс көзқарасын тәрбиелейді . Әдебиет сабақтарында оқушылар өмір шындығымен , Отандық және дүние – жүзілік мәдениеттің барлық прогресшіл дәстүрлермен , идеялық байлығымен танысады .
Сонымен мектепте оқыту оқушылардың дүниетанымын қалыптастырудың маңызды құралдарының бірі . Олай болса оқыту процесінде бірқатар психологиялық және педагогикалық шарттар жүзеге асырылуы керек .
1.Мұғалімнің ғылыми дүниетаным негіздерін қалыптастыру іс әрекеті кезеңдерінің нақты жоспарлауын қамтамассыз ету . Бірінші кезеңде мектеп оқушыларының дүниетанымын қалыптастыру ісінің жүйесінде әрбір пәнінің орнын анықтау , пән аралық байланысты айқындау , негізгі филдософиялық , саяси - әлеуметтік және адамгершілік идеяларды бөліп алу маңызды . Екінші кезеңде мұғалім оқушыларды айқындалған идеяларды мағыналы ойлауға жетелейді , оларды пәндерді оқудың уақыты бойында логикалық және деректік сипатына қарай күрделенетін ретпен тізбектей орналастырып , бірнеше басқышқа бөледі. Үшінші кезеңі дүниетаным қорытындыларын топтауды міндет етеді . Төртінші кезеңде оқытылатын материалдан шығатын дүниетаным қорытындыларын тақырыптарға сәйкес бөлу және оларды сабақ жоспарларында , оқшылардың өзіндік жұмысы үшін берілетін тапсырмаларды белгілеу жүзеге асады . Бесінші кезеңде оқушылардың оқуын , ғылыми дүниетану негіздерін қалыптастыруды басқаруға көмектесетін оқушылар танымдық іс- әрекеттің тәсілдерін , оқытудың әдістері мен формаларын анықтайды .
2. Табиғат пен қоғамдық өмірдің танылуға тиісті құбылыстарына оқушылардың жеке қатынасын қалыптастыру . Дүниетаным идеяларын меңгеруге оқушының белсенді және орынды қатынасы оның ақиқат екендігіне сенімін қалыптастырады .
3. Алған білімді меңгеру , қолдану және үздіксіз бекітудің бірлігі . Білім тек саналы ойлау жұмысының нәтижесінде алынып , тәжірибеде тексеріліп , іс-әрекеттің жетекші идеясына айналса ғана дүниетаным сипатын алады .
4. Оқушының адамгершілік қатынас тәжірибесін жүйелі жинауы . Адамгершілікті көзқарастарты қалыптастыру , тереңдету мен бекіту , оқушыны қоршаған орта , оны қоғамның – саяси белсенділікке , өз бетіндік іс - әрекет және жауапкершілікке итермелейтіндей жағдайға қоюды талап етеді .
5. Мұғалім – ғылыми дүниетаным иесі және оны жүзеге асырушы . Жалпы , оқушының дүниетанудағы жәрдемшісі мұғалім. Ол рухани жан дүниесі бай идеялық , психологиялық және әдістемелік даярлығы бар , ой - өрісі кең және берік көзқарасты адам болуы керек .
Мектепте , үйелмен және өндірісте оқушылардың қоғамдық пайдалы еңбегінің , олардың қоғамда өз роліне , бақытты өмір сүруіне түсінуінің , өзінің алатын орнын біреуінің маңызын атап кеткен жөн . Өйткені еңбек процесінде оқушылар әр түрлі ұжымдармен , жеке адамдармен қарым – қатынас жасау арқылы білім және практикалық дағдыны игереді , қоғамдық қатынастар тәжірибесін иемденеді . Осының нәтижесінде оқушылардың адамгершілік көзқарасы , сенімі мен сезімі дамиды .
Ғылыми – атейістік тәрбиенің негізгі мксаты дүниенің материалды біртұтас екендігі жөнінде оқушылар көзқарастарының жүйесін қалыптастыру . Ең маңыздысы оқушылар жас шамасының мүмкіндігіне сай дүниеде мәңгі қозғалыста және диалектикалық дамитын материялдан басқа ешнәрсенің жоқ екендігін түсінуінде .
Міндет – оқушыларды жаратылыстан тыс күшке сенуді жоққа шығаратын ғылыми атеизммен қаруландыру .
Тәрбие процесін басқару өте қиын , ол еш уақытта бірқалыпты жағдайда өтпейді . Белгіленген мақсаттан ауытқып кетушілік болады .Өйткені педагогтар мен ата – аналар тарапынан баланың дамуында адамгершілік қасиеттерінің қалыптасуында ағаттық , педагогикалық қателіктер жіберіледі .
Осының нәтижесінде тәрбиесі қиын балалар – бұлар оқуға , еңбекке , қоғамдық өмірге ықыласы жоқ балалар . Олар дөрекі , әдепсіз , барлық жарамсыз әдеттерге еліктеуге бейім келеді . Мұндай тәрбиесі қиын балаларды тудыратын себептердің бірі – үйелмен тәрбиесіндегі кемшілік , яғни балаларын оқытуда , тәрбиелеуде ата – аналардың жауапкершілік сезімінің жоқтығы бала мінезінде мейрімсіздікті , яғни қатыгездікті, дөрекілікті , өзімшілдікті туғызады .
Екінші себеп – бұл үйелмендегі сәтсіздік-маскүнемдік, ұрыс- төбелес, ұрлық, ата-аналардың және басқа үйелмен мүшелерінің жеңілтек мінез құлқы, ал бәрінен жаманы ажырасу – неке бұзу


Ұқсас жұмыстар
Коммерциялық ақпарат пен коммерциялық кұпия мәні және оны қорғау
Аудиттің мәні және оның нарықтық экономика жағдайындағы ролі
Ақшаның мәнi мен пайда болу тарихы
Қаржының мәнi, функциялары және ролi
Педагогикалық процестің мәні мен мазмұны, құрылымы, қозғаушы күштері мен принциптері
Ақшаның атқаратын функциясы және мәні
Еңбек ақының мәні, түрлері және принциптері.
Шетел мемлекеттері экономикасының мемлекеттік реттелуінің мәні мен әдістері
Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні мен рөлі
Кәсіпкерлік істің мәні және маңызы


Көмек