Жара жұқпа жарақат нөтижесінде сыртқы жамылғыш қабат тұтастығының бұзылуы төн

Жұқпалы аурулар: негізгі ұғымдар және эпидемиялық процесс

Жұқпалы (инфекциялық) аурулар адамзатқа ерте заманнан белгілі. Бұрын олар жаппай таралуы мен ауыр өтуіне байланысты әртүрлі атаулармен (індет, жаппай ауру) сипатталған. Көп уақыт бойы бұл құбылыстар «миазма» — ауаның улы булануы туралы түсінікпен байланыстырылды.

Жұқпалы аурулар туралы ғылымның қалыптасуында әртүрлі қоздырғыш микробтардың ашылуы шешуші рөл атқарды. Infectio латын тілінен аударғанда «ластану» дегенді білдіреді. Жұқпалы ауру қоздырғыш ағзаға енгеннен кейін дамиды және ол ауру адамнан сау адамға берілуі мүмкін. Белгілі бір жағдайларда ауру кең таралып, індетке (эпидемияға) айналады.

Қоздырғыштар және жұқпа көзі

Ауру туғызатын микробтарға бактериялар, вирустар, спирохеталар, саңырауқұлақтар жатады. Көптеген қоздырғыштар сыртқы ортада ұзақ сақталмайды; олардың өмір сүріп, көбейетін негізгі ортасы — адам немесе жануар ағзасы. Сондықтан адам да, залалданған жануар да жұқпа көзі болуы мүмкін.

Жұқпа көзі кейде тасымалдаушы болуы мүмкін: клиникалық тұрғыдан сау көрінетін адам қоздырғышты бөліп шығарады. Мысалы, кейбір инфекциялар кезінде (іш сүзегі, тырысқақ) адам өзін жақсы сезінгенімен, белгілі бір уақыт қоздырғыш тарата алады.

Зооноздар және табиғи-ошақтық ерекшелік

Зооноздардың көпшілігі табиғи-ошақтық сипатта болады: олар белгілі бір климаттық-географиялық аймақтарда жиі кездеседі. Мұндай ошақтарда қоздырғыштың табиғи сақтаушылары ретінде жабайы жануарлар, ал таратуда ерекше рөл атқаратын тасымалдаушылар ретінде жәндіктер мен кенелер болуы мүмкін.

Эпидемиялық процесс және эпидемиялық ошақ

Қоздырғыштар паразиттік өмір салтын ұстанады: белгілі бір уақыт бойы қожайын ағзасында қажетті қорекпен қамтамасыз етіледі, ал кейін жаңа қожайынға өту қажеттілігі туындайды. Бұл берілу механизмі арқылы жүзеге асады.

Клиникалық айқын немесе жасырын түрде қайталанып отыратын, өзара байланысқан жұқпалы жағдайлардың үздіксіз тізбегі эпидемиялық процесс деп аталады.

Эпидемиялық ошақ — инфекция көзін қоршаған аумақта, нақты жағдайда жұқпаны таратуға қабілетті орын.

Эпидемиялық процестің үш негізгі буыны

Эпидемиялық процестің пайда болуы үшін үш фактордың бірлескен әрекеті қажет:

Жұқпа көзі (ауру адам, залалданған жануар немесе тасымалдаушы)
Берілу механизмі (қоздырғыштың бір ағзадан екіншісіне өту жолы)
Қабылдағыш ағза (жұқтыруға бейім адам)

Жұқпалы аурулардың берілуіне қарай жіктелуі

Қоздырғыштың ағзада орналасуына және берілу механизміне байланысты жұқпалы аурулар 4 негізгі топқа бөлінеді: ішек жұқпалары, тыныс алу жолдарының жұқпалары, қан жұқпалары және сыртқы қабат (жамылғыш) жұқпалары.

1) Ішек жұқпалары

Бұл топта қоздырғыштар көбіне ішекте орнығып, сыртқы ортаға негізінен нәжіспен бөлінеді. Жұқтыру көбіне ауыз арқылы: азық-түлік, ауыз су немесе лас қол арқылы жүреді.

Мысалдар: іш сүзегі, тырысқақ, ішек уыты инфекциялары.

2) Тыныс алу жолдарының жұқпалары

Қоздырғыштар тыныс алу жолдарының шырышты қабықшаларында өсіп-өніп, сыртқы ортаға жөтелу, түшкіру, қатты сөйлеу кезінде бөлінетін ұсақ тамшылар арқылы таралады. Сау адамға жұқпа тыныс алу жолдарына түсу арқылы жұғады.

Мысалдар: тұмау, табиғи шешек, дифтерия.

3) Қан жұқпалары

Бұл топта қоздырғыштар көбіне қанға түсіп, онда орнығады. Жұқтыру жиі қансорғыш буынаяқтылардың (бүрге, маса және т.б.) шағуы арқылы жүзеге асады.

Мысалдар: бөртпе сүзек, безгек, оба.

4) Сыртқы қабат (жамылғыш) жұқпалары

Жұғу сау адамның терісы немесе шырышты қабықшасы арқылы қоздырғыштың енуінен болады. Берілу факторлары: төсек-орын жабдықтары, киім, ыдыс-аяқ, су, сондай-ақ шырыш, ірің немесе қабықпен ластанған заттар.

Кей жағдайларда жарақат нәтижесінде тері тұтастығы бұзылып, жұқпа енуі жеңілдейді.

Мысалдар: түйнеме, туляремия, саңырауқұлақтық аурулар.

Аса қауіпті жұқпалар

Өте ауыр өтетін, өлім-жітімі жиі кездесетін және жұғу деңгейі жоғары болғандықтан адамдар арасында тез таралатын (жоғары контагиозды) аурулар аса қауіпті жұқпалар деп аталады.

Оба Тырысқақ Шешек

Қосымша тақырыптар

Осы бөлім аясында тұмау, A, B, C, D, E және G вирусты гепатиттері, кене энцефалиті сияқты жұқпалы аурулар туралы да мәліметтер қарастырылады.