Қара сұлбаны қарғыс атсын

Бетон үйдің қоңырауы шолпы сылдырындай сыңғыр ете қалды. Қолына ыстық кофені ала берген Серафима дір ете түсті. Таң атпастан бейсауат жүрген біреу ме деп елеңдеді. Бірақ қарадан-қарап шошып кеткеніне өзі де таңырқады.

Дегенмен өмір бойы әлдебіреуді елеңдей күтіп келе жатқан аңсар сезім сырғыған сынаптай соғып өтті. Ауыр денесін әрең қозғаған әйел темір есіктің “көзінен” қарады. Қабат үйдің кіреберіс алаңқайында екі адам тұр: ұзын бойлы, қара киімді қарт келесі қабатқа көтерілер баспалдақтың қашағашына сүйеніпті. Қасындағысы немересі шығар — тым жас көрінді.

Бұл еріксіз есік ашты. Қарт табалдырықтан аттар-аттамастан қасындағы жас жігітке: “Сен сыртта күте тұр!” — деді. Екі бөлмелі пәтердің қонақ бөлмесіндегі креслоға келіп отырса да, қара пальтосын иығынан тастамады, өңірін ғана ашып қойды. Кіршіксіз ақ көйлегі мен қара костюмі көрінді.

Соня “Кофе ішесіз бе?” дегенде қарт басын изеді. Сонда ғана байқады: қара құлақшынын умаждай қыса ұстаған салалы саусақтары дірілдеп, еті қашқан иықтары да қара пальтоның астында селкілдеп кетіпті. Әлде кәріліктен, әлде жүйкеден.

Қара сұлбаның сыры

Кофе құйып жатып Соня өзіне ерте ме, кеш пе біреу келетіндей болып тұратын ұры сезімін ойлады. Ол сезімге тап басып сенбесе де, жалғыздықтан елегізген сәтте бой алдыратын. Ішкі бір интуициясы сездіретін. Сондайда есік жаққа елегізе қарап, елеусіз қорқынышқа сыр беріп қоятын. Бұл үрей кейде әке-шешесі туралы түсінде де көрінетін.

Бірақ өмір бойы күткені дәл осы селкілдеген қарт болады деп ойламаған. Кресло алдына қойылған шыны үстел үстіндегі фарфор кесені қолына алса да, қария іше алмады. Аузы кемсеңдеп кетті. Нұры семе бастаған қой көздері ғана мейірімге толы екен.

Соня іш тартып қалды. Суық тартқан өңі сұп-сұр болды. Сыр бермеуге тырысты. Қария болса сөзін үзбей, балкон терезесіне қадала берді; бір қолымен қу тізесін уқалап, бір қолымен құлақшынын умаждап отырды.

Қарт селк ете түсті. Қолындағы құлақшыны еденге түсіп кетті. Бірақ сезбегендей, қос тізесін уқалай берді. Соняның сабырын сұрап, сөзін бөлмеуді өтінді. Сосын суып қалған кофені езуінен ағыза-тамыза ішіп салды да, ауыр күрсінді.

Соня тістенген күйі бір-ақ сұрақ қойды:

Қарт сүйретіле орнынан тұрды. Ұзын бойы тіреудей сорайып, қара пальтосы шұбалаңдай қозғалды. Есік тарс жабылды. Қара киінген қара сұлба ғайып болды.

Тас түрме

Тас едені — сыз, тас қабырғасы — мұз. Таңертеңгі әңгімеден кейін Соня түрмеге тіксініп кірді. Ала көлеңке дәлізбен өз бөлмесіне өтті. Жартылай жер астына батқан жертөле бөлмеге кішкентай темір торлы терезеден күн сәулесі де мардымды түспейді.

Құзғын сәріден келген қара сұлбаның кесірінен жұмысына да кешігіп жетті. Бұл түрмеші болып істегелі қанша жыл өтті: он тоғызында Ішкі істер мектебін бітіріп, генерал әкесінің ұйғарымымен түрме табалдырығын аттаған. Содан бері қырық жылдай уақыт өтіпті. Тас түрме де мұның бетон баспанасындай “үйіне” айналған.

Түрме ішіндегі байланыс телефоны шар ете қалды. Соня қарадай шошып кеткен күйіне күйінді де, тұтқаны көтерді. Бүгінгі “іс” белгіленді: 10:30. Тұтқаны орнына қойып, темір сейфті ашты. Ішінде қаз-қатар тізілген бес тапанша тұр. Бұл жолы “Макаровты” таңдады. Оқшантайын шығарып, оқтарын тексерді. Сейфті жауып, тапаншаны жалпақ белдігіндегі былғары қорапқа салды.

Дәлізге шықты. Ұзын дәліз күңгірт. Төбедегі жарық та көмескі. Соня түкпірге қарай қозғалды. Өз жүрегінің дүрсілін ғана естіді. Бұл жертөле қабат бос әрі тып-тыныш: қара көлеңкеде өзі ғана келеді, өз дүрсілін өзі ғана тыңдайды. Он тоғыз жасынан бері.

Тар дәліз түкпіріне жетті. Әлдебір темір есікті кілттерін сылдыратып ашты. Ар жағынан дыбыс естілмесін деп киізбен қапталған ауыр емен есіктің де кілтін салды. Бөлмеге кіріп, күңгірт жарығын жақты да, екі есікті мұқият жапты.

Сағатына қараса — он жарым. Қарсы қабырғадағы алақандай екі “үкі” темір қақпақшаға барып, бірін айналдыра ашты. “Үкі көзінен” күңгірт сәуле көрінді. Ортасындағы қап-қара түймені басты: өзі тұрған бөлменің жарығы өшіп, “үкі” тесіктен күлгін сәуле құйылды.

Күлгін түсті күңгірт бөлменің қақ ортасында біреу теріс қарап отыр: таныс орындық, темір құлақшаға кісенделген екі қол, ту сыртынан көрінген тақыр бас. Қара киім. Қара сұлба.

Қара күз, қара ой

Қала ішін де жалғызілікті әйелдің көңіліндей қарасуық жайлады. Қара күздің ызғары қарыған бақ ішін ұзақ аралап, сызды ауасын сіміре жұтып, кештетіп келсе де, үйге сыймады. Тәбеті де тартпады. Ерте жатып қалды. Қарадай қалжырағанына налыды. Қара сұлбаны қарғыс атсын: орнықты ойын ойран-топан еткен де, суық ақылын айран-асыр қылған да — сол.

Бірақ өмір бойы елегізіп күткені де сол емес пе? Иә, күткен. Біреуді — біреу емес, бәлкім, әлдебір ер адамды. Ал күткені — қаусаған қарт — қара сұлба болып шықты. Мінезі ауыр еді. Тәңірі солай жаратқан. Қарттың “әкең сондай сабаз жан” деуі де рас шығар.

Түннің бір уағы болды. Ұйқысыздықтан жүйкесі сыр беріп, қарадай қасірет шекті: қара сұлбаға қатулы, өлі әкесіне күйінулі, тірі әкесіне кектенулі. Ал түрмедегі қаталдық — оның қызметі, мұңсыз міндеті.

Ол жазалағандар — кісі өлтірген, сәби зорлаған қылмыскерлер. Ондайдан оның ары таза екеніне салқын санамен сенетін. Бірақ бүгін сол сенім де көңілге демеу бола алмады.

Түс

Әлден уақытта көзі ілінді. Қала да қалың ұйқыда. Соня ұйқыға енді ден қойған сәтте түс килікті — ең жазықсыз, ең жайлы түс.

Соня түс ішінде: “Әке!” — деп айқай салды. Өз дауысынан өзі оянып кетті. Таң сібірлепті. Түс ғайып. Ақшыл перде көгілдір тартып, өз-өзінен қозғалып тұр екен.

Төбесінен тас құласа да тырс етпейтін жан еді, бірақ қойнынан қара жылан өргендей атып тұрды. Поезд доңғалағының дүрсіліндей жүрегінің мазасыз соғысын естіді — түрме дәлізінде жалғыз келе жатқанда өзі ғана еститін дүрсіл.

Дереу ас үйге ұмтылды. Сүріне-қабына жетіп су ішті. Әлден уақытта кешегі қара сұлба секілді қап-қара киінген Серафима үйінен сусып шығып жөнелді. Асыққаннан есігін де бекітпеді. Әлдебір қияметке бел буғандай. Қалтасындағы тапаншаның салқын құндағын қолымен қысып-қысып қояды.