Қожеке Назарұлы (1828, қазіргі Алматы облысы Райымбек ауданы, Қарқара аулында дүниеге келіп, 1881, ҚХР, Шыңжаң - Ұйғыр автономиялық ауданы, Қызылкүрке қаласы) - күйші - сазгер
Қожеке Назарұлы туралы
Қожеке Назарұлы (1828, қазіргі Алматы облысы Райымбек ауданы, Қарқара ауылы — 1881, ҚХР, Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданы, Қызылкүрке қаласы) — күйші-сазгер. Ол Арқа, Атырау, Жетісу күй өнері мектептерінің үлгілерін жарасымды үйлестіріп, өрнегі бөлек туындылар тудырған.
Музыкалық мәнері
Оның шығармаларында төкпе, терме, шертпе күйлердің белгілері тоғысып, айрықша мәнермен орындалады. Ерекше күш-қайратты танытатын жігерлі күйлер бір сәтте жүрек қылын шертетін нәзік те сырлы сазға ұласып отырады.
Тақырыптық өзегі
Қожеке Назарұлының күйлері уақыт тынысын, зұлымдық пен адалдық, қатыгездік пен адамгершілік секілді кереғар қасиеттердің ара жігін дәл аңғартып, айқын бейнелейді.
Тарихи жағдай және тағдыр
1860 жылдары Ресей отаршылдары Жетісудың Сарыжаз, Текес, Қарқара сияқты жайлауларын зорлықпен тартып алғанын көрген күйші қазақтың би-болыстарының отаршылдық озбырлыққа деген көнбіс, тоқмейіл, жігерсіз ұстанымын әшкерелеп, «Шалқайма» күйін шығарады.
Осы шығармасы үшін патша әкімдерінен теперіш көрген Қожеке Назарұлы 1869 жылдың шамасында өзіне қарасты 25 үймен Шығыс Түркістанға көшіп кетеді. Алайда ол жақта да жергілікті билеушілер тарапынан қуғынға ұшырап, түрмеге қамалып, азаппен өлтіріледі.
Мұрасы және көлемі
Зерттеуші Мұхамед Ханафин дерегі
Мұхамед Ханафиннің мәліметіне қарағанда, Қожеке Назарұлының жүзден астам күйі болған. Бүгінде оның жүзге тарта күйі бізге жеткен.
Белгілі күйлері
Қожеке Назарұлының жоғарыда аталған шығармаларымен қатар мынадай күйлері де кең тараған:
Басылым және жинақ
1984 жылы Үрімші қаласында Шыңжаң жастар баспасынан Қожеке Назарұлының «Күй толқыны» кітабы жарық көрді. Жинаққа тоқсаннан астам күй енгізілген.
Орындаушылық дәстүрі
Бүгінде Қожеке Назарұлының күйлері Жетісу, Алтай, Ертіс, Тарбағатай, Бұратала, Іле өңірлерінде орындалады.
Дереккөз
KZ портал: Қазақша рефераттар жинағы