Түлкі сонда қасқырдың соңынан қарап тұрып
Түлкі мен қасқырдың «достығы»
Бір күні тіміскеленіп жүрген түлкінің тұсынан өтіп бара жатқан қасқыр: «Оу, туысқан, аман-есен жүрсің бе?» — деп амандасып, әрі қарай кете береді.
Түлкі қасқырдың соңынан қарап тұрып: «Бұның маған қалайша іш-бауыры елжіреп қалды? Ал мен болсам жай-жапсарын сұраған да жоқпын… Ұят болды ғой» — деп ойлайды.
Сөйтіп, кешірім сұрап, достасуды ұйғарады: «Қауқарлы аң ғой, тапқан жемтігін бөлісіп жейін» — деген есеп те ішінде жатады.
Кешірім сұрау және дос болу
Түлкі жүгіріп барып, қасқырды қуып жетеді: «Қасеке, ренжіме. Бір ойға шомып кетіп, сені байқамаппын. Кешір» — деп жалпақтайды.
Қасқыр жадырап: «Неге өкпелейін? Олай ойлама» — дейді.
Түлкі: «Ендеше, бұдан былай айырылмас дос болайық» — деп өтінеді.
Қасқыр көңілденіп: «Қаласаң, достасайық» — деп келіседі.
Содан бері екеуі жұптарын жазбайды. Қасқыр азық тапса, бөлісіп жейді. Ал түлкі аңға шықса, көбіне құр қайтады. Уақыт өте келе, қасқырдың іші қынжыла бастайды.
Күшіктер және есік қаққан қасқыр
Жаз шыға түлкі үш күшік табады. Енді қасқырдың тапқан жеміне күшіктер де ортақтасады. Мұны сезген түлкі бір күні жем іздеуге шығарда: «Мен жоқта қасқыр келе қалса, есікті ашпаңдар» — деп ескертеді.
Бірінші келуі
Түлкі кеткеннен кейін қасқыр келіп, есікті қағады: «Ашыңдар есікті!» Күшіктер: «Үйде апамыз жоқ» — деп ашпай қояды.
Екінші келуі
Қасқыр тағы айналып келіп қағады. Күшіктер бәрібір ашпайды. Ашуға булыққан қасқыр ақырып талап етеді, бірақ олар көнбейді.
Ақыры қасқыр табалдырықтың астын тырмалап қазып, ішке кіріп кетеді де түлкінің екі күшігін ұстап алып, жеп кетеді. Бір күшік іннің түбіндегі тар қуысқа тығылып, аман қалады.
Қайғы және айла
Әлден уақытта түлкі азық тауып келеді. Күшіктерін шақырғанда, жалғыз қалған күшігі ғана шығып: «Екі серігімді қасқыр жеп кетті. Мен қуысқа тығылып аман қалдым» — деп боздайды.
Түлкі зар еңіреп жылағаннан кейін, ызаға булығып: «Есікті неге аштыңдар?» — деп ақырады.
Күшігі шындықты айтады: «Біз ашпадық. Ол табалдырықтың астын қазып кірді. Біз не істей аламыз?»
Түлкі сабырға келіп, әкелген етін қазанға салады да, күшігін жұмсайды: «Мен қамыр илейін, сен барып қасқырды шақырып кел».
Қақпан: төрдегі ор
Күшік қасқырға барып: «Қасеке, апам асқа шақырып жатыр» — дейді. Қасқыр әуелде қипақтайды, бірақ ет дегенді естіген соң еріп келеді.
Қасқыр келгенше, түлкі төрдің төбесінен ор қазып, ішін қып-қызыл шоққа толтырып, үстін киізбен жауып қояды. Өзі болса, қонақ күткендей сыпайы отыра береді.
Қасқыр кіргенде түлкі сыр бермей: «Төрге шығып отырыңыз, дастарқан жаяйын» — дейді. Тіпті: «Балам жалғыз отыр екен, екеуі ойнауға кетті дейді» — деп, күшіктердің жоғын білдірмейді.
Қасқыр алшаңдап төрге беттейді. Төрге шығып отыра бергенде, киіз жабылған орға тарс етіп құлап түседі.
Шоқ лаулап, қасқырды өртей бастайды. Түлкі жоғарыдан төніп: «Екі күшігімді сен жедің. Енді жалғызымды жұтпақсың ба?» — дейді.
Қасқыр: «Ендігәрі тиіспеймін, дос едік қой. Шығарып алшы» — деп жалбарынады.
Түлкі: «Өртен, өртен» — деп қарқ-қарқ күледі.
Қасқыр әбден күйіп, сирағының тарамысы тырысып, жүрісі қиындаған соң ғана түлкі оны сыртқа шығарып алады. Қасқыр зарлап: «Енді қайтіп жан бағамын?» — дейді.
Жалған ем және соңғы соңы
Түлкі аяғансып сөйлеген болады: «Қанша қастық істесең де, досым едің. Емін де айтайын» — дейді де, таудың бөктеріндегі ошағанға аунасаң жазыласың деп кеңес береді.
Қасқыр ошағанға аунаған сайын, тікен инеше қадалып, жаны одан сайын қиналады. Қан-жоса болып түлкіге қайта келеді: «Түке, көмектес! Өне бойым қан болды» — деп жалбарынады.
Түлкі тағы да: «Онда анау тұзды көлге барып түс. Сол жараңды ширатады» — деп алдайды.
Жанын қоярға жер таппаған қасқыр тұзды көлге жүгіріп барып түседі. Тұз жарасын одан әрі дуылдатып, ақыры қасқыр азаппен өледі.
Сөйтіп, түлкі қасқырдан кегін қайтарыпты.
Түйін
- Жалған достық — өз пайдасын ғана көздеген жерде ұзаққа бармайды.
- Қомағайлық пен қиянат — түбі опық жегізеді.
- Айла кейде қорған болады, бірақ оның да бағасы ауыр.