Еркеғали оқуда алғыр болып өсті
Өмірбаян деректері
Еркеғали Рахмади Жабықпаевтың ұлы Рахмадиев 1930 жылғы 1 тамызда сол кездегі Семей облысы, Шұбартау ауданына қарасты (қазіргі атауы — Мәдениет ауылы) елді мекенде дүниеге келді.
Ол 6-сыныптан бастап Үлгі колхозы мектебінің интернатында оқып, білімге зерек, алғыр оқушы ретінде қалыптасты.
Музыкаға жол: ауылдан училищеге
1948 жылғы маусымда концерттік ансамбльмен Нұрғиса Тілендиев, Бекен Жылысбаев және баяншы Константин Ошлаков ауылға келеді. Олар Балқаш маңындағы ауылдарға өнер көрсетумен бірге, П. И. Чайковский атындағы училищеге дарынды жасөспірімдерді іріктеуді де мақсат етті.
Жоғары сынып оқушыларын тыңдап, сынаған комиссия төрт оқушыны таңдады. Солардың бірі — Еркеғали Рахмадиев еді.
1948 жылдың күзі: Еркеғали домбыра класы бойынша музыкалық училищеге оқуға қабылданды.
Консерватория және шығармашылық қалыптасу
Училищені ойдағыдай аяқтағаннан кейін, 1952 жылы емтихандарды жақсы тапсырып, консерватория студенті атанды. Қабылдау сынағында қобызға арналған «Трио» пьесасын және «Жасыл орман» әнін орындады.
Л. Хамидидің ұсынысымен Еркеғали профессор Евгений Брусиловскийдің класында шеберлігін жетілдіре бастады.
Дипломдық жұмыс
1957 жыл: мемлекеттік емтихан комиссиясына «Қамар сұлу» операсының бірінші бөлімін ұсынды.
Ұстазы Е. Брусиловский оның болашақта Қазақстанның көрнекті композиторы болатынын ерте таныған.
Мәскеу кезеңі және алғашқы ірі жеңіс
Білімін тереңдету мақсатында Еркеғали Рахмадиев П. И. Чайковский атындағы Мәскеу консерваториясында бір жылдық тағылымдамадан өтті.
1962 жылы Мәскеуде өткен жас композиторлар конкурсында оның хорға арналған «Балқаштағы кеш» поэмасы бірінші дәрежелі дипломмен марапатталды.
Опералар мен ірі шығармалар
«Қамар сұлу»
1963 жылғы 15 сәуірде «Қамар сұлу» операсы Абай атындағы ҚМАОБ театрында сахналанып, композитордың шығармашылық өрісін кеңейтті.
1970-жылдар: жанрлық ізденіс пен мол өнім
- Оркестрдің сүйемелдеуімен трубаға арналған «Скерцо».
- Вокалдық-хореографиялық «Қызыл киіз үй» композициясы.
- М. Әуезовке арналған лирикалық поэма-реквием.
- «Аястан» кантатасы.
- Драмалық қойылымдарға арналған музыка: «Қабаған ит», «Әке тағдыры», «Сұхбаттасу».
«Алпамыс» және «Дайрабай»
1972 жылы «Алпамыс» операсы аяқталды. Іле-шала жазылған симфониялық күй «Дайрабай» композиторға үлкен табыс әкелді.
«Тың туралы» операсы
1980 жылы Қ. Мұхамеджановтың либреттосы бойынша тың тақырыбына арналған жаңа опера дүниеге келді.
Концерттік шығармалар және орындаушылар
1980-жылдары композитор трубаға арналған оркестрлік сүйемелмен және скрипкаға арналған оркестрмен орындалатын екі концерттік туынды жазды. Бұл шығармаларды Қазақстанның әйгілі скрипкашысы, халықаралық конкурстардың лауреаты, профессор Айман Мұсақожаева және Қазақстанның халық әртісі Ю. Н. Клушкин жоғары деңгейде орындады.
1990-жылдар: камералық-вокалдық жанрға қайта оралу
1990-жылдары Еркеғали Рахмадиев өзіне жақын камералық-вокалдық жанрға қайта бет бұрды. Шаһимардан Әбілев орындаған Абай өлеңдеріне жазылған романстар циклі бірқатар театр сахналарында тыңдаушыны баурап алды.
«Абылай хан» операсы: идеялық өзек
Әбіш Кекілбаевтың либреттосына сүйенген «Абылай хан» эпикалық операсы екі бөлімнен тұрады. Шығарманың негізгі мазмұны — Қалмақ, Қоқан және Хиуа хандықтары тарапынан төнген қатерге қарсы Отанды, жерді, елді қорғау идеясы.
Операда Бұхар жырау мен Абылай хан бейнелері басты тақырыптық арқау ретінде алынады.
Шығармашылық қолтаңба
Композитор қай жанрда жазса да, жаңалыққа ұмтылуды, есте қалатын әуездік қабаттарды айқындауды мақсат етті. Оның опералары, концерттері, симфониялық поэмалары, күйлері, кантаталары, әндері мен романстары республиканың мәдени өмірінде айрықша орын алды.
Қызметі және ұйымдастырушылық еңбегі
Еркеғали Рахмадиевтің мекемелердегі қызметі студенттік шақтан басталды: ол Қыздар педагогикалық институтында оқытушы болды. Мәскеудегі тағылымдамадан кейін 1958–1959 жылдары Алматы консерваториясында фольклор кабинетін басқарды.
Басшылық қызметтері
- Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік филармониясының жетекшісі.
- 1961–1965 жылдары Қазақ КСР Мәдениет министрлігінде Көркемөнер бас басқармасының бастығы.
- 1966 жылы Абай атындағы опера және балет театрының директоры.
- 1967 жылы Құрманғазы атындағы консерваторияның ректоры.
- 1968 жылы Қазақстан композиторлар одағының төрағасы және КСРО композиторлар одағының хатшысы.
Білім мен мектеп қалыптастыру
Консерватория қабырғасында театралдық факультет пен режиссерлік бөлім ашылды. Оқу орны жыл сайын шамамен 170–200 музыка маманын дайындады.
Профессордың жетекшілігімен Ө. Несіпханов, Т. Қажығалиев, С. Еркімбеков, О. Жанияров, С. Ромашенко, В. Стригоцкий, М. Тайменкеев және өзге де дарынды композиторлар түлеп ұшты.
Министрлік қызмет
1991–1993 жылдары ҚР Мәдениет министрі қызметін атқарды.
Марапаттар мен атақтар
Музыка өнеріндегі, қоғамдық қызметтегі және ұзақ жылдарғы жемісті еңбегі үшін Еркеғали Рахмадиев Еңбек Қызыл Ту, Халықтар достығы ордендерімен, бірнеше медальмен және бірқатар республикалардың мақтау грамоталарымен марапатталды.
Сондай-ақ оған 1966 жылы Қазақ КСР-ның еңбек сіңірген мәдениет қайраткері, 1975 жылы Халық әртісі, 1981 жылы КСРО халық әртісі атағы берілді. 1980 жылы Қазақ КСР мемлекеттік сыйлығы табысталды.
Ерекше атап өтер даталар
- Еңбегі сіңген мәдениет қайраткері
- 1966
- Халық әртісі
- 1975
- Қазақ КСР мемлекеттік сыйлығы
- 1980
- КСРО халық әртісі
- 1981
Абай өлеңдеріне жазылған ән-романстар
Еркеғали Рахмадиев Абайдың бірқатар өлеңдеріне ән-романстар жазды. Олардың қатарында:
- «Көңіл құсы құйқылжыр шартарапқа...»
- «Қалың елім, қазағым, қайран жұртым...»
- «Қара қатынға...»
- «Көңілім қайтты достан да, дұшпаннан да...»
- «Жаз...»
- «Жақсылық ұзақ тұрмайды...»
Ескерту: Бастапқы дереккөзде «Санат: KZ портал Қазақша рефераттар жинағы» деп көрсетілген.