Қазақша рефераттар

Менің сабақтарыма аса үлкен өзгеріс алып келген модуль Оқу үшін және оқыту үшін бағалау

Рефлексия және тәжірибе

Мектептегі тәжірибеден кейінгі мұғалім мен оқушыдағы өзгеріс

«Ұстаз білім есігін ашады, бірақ сен сол есікке өздігіңнен кір» деген батыс даналығы менің мектептегі тәжірибемнің мәнін терең ашып береді. Менің мақсатым — берген білімімді оқушы өз ынтасымен қабылдап, оны өмір жолында тиімді қолданып, елге еңбегі сіңген тұлға ретінде қалыптасуына жағдай жасау.

Тәжірибенің құрылымы және басты ұстаным

Кембридж тәсілімен оқыту бағдарламасы негізінде өз мектебімде 9-сыныппен жұмыс жасап, тізбектелген 4 зерттеу сабағын өткіздім. Табысты оқу мен оқытудың өзегі — оқу үдерісінде оқушылардың өзін еркін әрі қауіпсіз сезінуіне жағдай жасау.

Мұғалім ретіндегі басты міндет

Мұғалім ең алдымен баланың дамуын, сыни ойлауын қадағалауы керек. Осы тұрғыдан алғанда, бағдарламада көрсетілген 7 модульді сабақта жүйелі әрі орнымен қолдану оқу нәтижесін айқын арттыра алатынын байқадым.

Сынып мәдениеті: қорқыныштан сенімге

Алғашқы күннен-ақ оқушылар менімен бірлесе жұмыс жасап, сабақтың өтілу формасы мен жоспарын құруға атсалысты. Бұрынғы дәстүрлі сабақтарда байқалатын «білмей қаламын», «түсінбей қаламын» деген үрей бәсеңдеп, керісінше белсенділік пен сенімділік артты. Әр оқушы өз пікірінің құнды екенін сезіне бастады.

Тәрбиелік нәтиже

Жанашырлық күшейіп, ұйымшылдық артты. Топтық жұмыс кезінде оқушылар проблеманы анықтап, шешімге келуде бір-бірін қолдап, бір-бірінен үйренді.

«Үні естілмейтін» оқушылар

Бұрын сыныпта шетте қалып қоятын оқушылардың да пікірлері айтыла бастады. Ынтымақтастық оқушыға өзін және өзгені байқауға мүмкіндік береді.

Сабақтан мысал: экологиялық мәселе арқылы ой қозғау

Алғашқы сабақта оқушылар экологиялық проблемаларды түсініп, оларды шешу жолдарын бірлесе талқылауы керек болды. Сабақты бейнероликпен бастадым: қоршаған ортаның ластануы, себептері мен салдары көрсетілді. Мақсатым — оқушылардың бойында табиғатқа жанашырлық сезім қалыптастыру және тазалыққа тәрбиелеу.

Грамматика: жедел осы шақты оқушының өзі құрастыруы

Жедел осы шақты еске түсіру үшін оқушыларды топтарға бөліп, тапсырманы бөлістірдім: І-топ — ереже, ІІ-топ — құрылымы, ІІІ-топ — мысалдар. Бұрын грамматиканы міндетті түрде өзім түсіндіретінмін. Бұл жолы оқушылар қиналмай, өз беттерімен ізденіп, оқулықтан да, интернеттен де мәлімет тауып, тіпті қазақша болса да, бір-біріне түсіндіруге тырысты.

Түйін: тапсырма күрделенген сайын оқушының ізденімпаздығы мен жауапкершілігі де артады.

Сергіту сәттері: «жоғары сынып жасамайды» деген стереотип

Қызығушылықты ояту және сыныпта татулықты бекіту үшін әр сабағымда сергіту сәттерін өткізуге тырыстым. Оқушылар интерактивті тақтадағы әуенді жаттығуларды қайталады. Басында «жоғары сынып оқушылары мұндайды жасамайды» деген қорқыныш болды, бірақ олардың жаттығуларды ықыласпен орындағанын көріп, бұл тәсілдің тиімділігіне көз жеткіздім.

Сыни ойлау және ынтымақтастық әдістері

Оқушылардың сыни ойлауын дамыту үшін әртүрлі әдіс-тәсілдерді қолдандым. Топтастыру, Jigsaw (Жигсо), INSERT тәсілдерін бұрыннан пайдаланатынмын. Ал постер әзірлеу және қорғау сияқты тапсырмалар сабақтың динамикасын арттырды. Жеке жұмыспен салыстырғанда, топта талқылау, сұрау, бөлісу оқушыларға да, мұғалімге де тиімдірек болды.

АКТ және ұялы телефонның оқу құралына айналуы

АКТ-ны сабақтарымда бұрыннан қолданатындықтан, бұл бағытта түбегейлі өзгеріс болған жоқ: үнтаспалар, электронды оқулық, интернет материалдары тұрақты қолданылды. Алайда тәжірибе кезінде оқушылардың құзырына тағы бір заманауи құрал енді — ұялы телефон. Телефондағы грамматикалық анықтамалар, аудармашы-сөздіктер және онлайн іздеу оқушыларға айтарлықтай көмек берді.

Диалогтық оқыту: «мұғалім–оқушыдан» «оқушы–оқушыға»

Оқу мен оқытудағы жаңа тәсілдер оқушылар арасындағы диалогты күшейтіп, қарым-қатынасты «мұғалім–оқушы» моделінен «оқушы–оқушы» қадамына жақындатты. Оқушыларды көбірек сөйлету үшін кең ойлануды талап ететін сұрақтар қоюға тырыстым. Дегенмен, оқушылардың пікір айтуға (тіпті қазақ тілінде де) сараңдығы байқалды. Бұл бағытта әлі де жүйелі жұмыс керек: сөздік қорды молайту және қауіпсіз сөйлеу кеңістігін тұрақты қалыптастыру маңызды.

Инклюзия және жас ерекшелігі: әр оқушыны қамту

Тәжірибе барысында 7 модульді сабаққа кіріктіруге ұмтылып, оқушылардың жас және жеке ерекшеліктерін үнемі бақылап, саралауға тырыстым. Инклюзивті оқытуға ерекше мән беріп, сыныптағы барлық оқушының қатысуына жағдай жасауды басты мақсат еттім.

Қасанғали: сенімнің қайта оянуы

Қасанғалидың туа біткен ерекшелігі бар. Құрдастарының көзқарасы дұрыс болғанымен, ол өз күйінен қысылып, жиі оқшауланып жүретін. Тәжірибе кезінде оның көңіл күйі көтеріліп, белсенділігі артқанын байқадым. Бір тапсырмада оқушы ортаға шығып, іс-қимылмен көңіл күйін көрсетіп, қалғандары оны ағылшын тілінде сипаттауы керек еді. Қасанғали өздігінен сұранып шығып, әртүрлі бейнелерді сомдағанда ерекше қуандым. Сол күні сенім жәшігіне «Kasangali forever» деген пікір қалдырылыпты — бұл сыныптың қолдауының белгісі еді.

Бір сыныпта оқу деңгейі әртүрлі болатыны түсінікті: бірі тез қабылдайды, екіншісі тапсырманы қайта түсіндіруді сұрайды. Бұл жағдайда озат оқушылармен қосымша жұмыс жүргізуге тура келеді. Бұрын деңгейлік тапсырма мен қосымша үй жұмысына көбірек сүйенетінмін; тәжірибе барысында саралауды сабақтың өзіне кіріктірудің маңызын айқынырақ сезіндім.

Бағалау: ең үлкен бетбұрыс

Маған ең үлкен өзгеріс әкелген модуль — оқу үшін және оқыту үшін бағалау. Дәстүрлі сабақтағы 3 балдық жүйеге үйреніп қалғанымыз рас: журнал толуы керек, баға қойылуы керек. Бұрын «баға» тек оқушыны бағалауға қажет деп түсінсем, тәжірибе барысында өз жұмысымды, берген білімімді, сабақтың нәтижесін бағалау мәдениетінің де аса маңызды екенін ұқтым.

Формативті бағалау не өзгертті?

  • Оқушылардың жұпта, топта, өзін-өзі бағалауы оқытуға нақты дерек берді.
  • Бұрын бір сабақта 5–6 оқушы ғана бағаланса, енді сыныптың 60–70%-ын қамтуға мүмкіндік туды.
  • Кері байланыс сабақтарды өзгертуге, нақтылауға, жүйелеуге көмектесті.
  • Бағалау шешімдері бірлескен талқылауға айналып, әділдік сезімі күшейді.

Бақылаудағы үш оқушы: A, B, C деңгейлері

Жұмысты бастамас бұрын 9-сынып жетекшісімен кеңесіп, әр баланың мінез-құлқы мен әлеуметтік жағдайын анықтадым. Сыныппен жақындасу үшін сауалнама және деңгейлік тест алдым. Нәтижесінде үш оқушыны бақылауға алдым: Мадияр (C), Мархаббат (B), Айна (A).

Мадияр (C деңгейі)

Тұйықтау, бірақ достарымен қатынасы жақсы. Сурет салуға және домбыраға икемі бар. Пән бойынша білімі төмен, сөздік қоры аз, үй тапсырмасын жиі орындамайтын, сабаққа қатысу ынтасы әлсіз еді.

Тәжірибе барысында түбегейлі өзгеріс болды деп айта алмасам да, қызығушылығы артты: топтық таныстырылым, тірек-сызба жасау тапсырмаларында белсенділенді, сұрақ қойды, бірде өзі сұранып қорғауға шықты. Сонымен қатар Memory game ойынында ең көп сөзді есте сақтағаны оның жадысының мықты екенін көрсетті.

Бұл маған бір ой салды: «білемін» деген мүмкіндігі бар баланы дер кезінде қызықтырып, қолдай алмау — мұғалім үшін де жауапкершілік. 45 минут пен аптасына 2 сағаттың шектеуі де әсер ететіні анық.

Мархаббат (B деңгейі)

Мінезі тентектеу, бірбеткей, кейде бұзақылықпен көзге түседі. Бірақ сабаққа араласады, қатесі болса да ағылшынша сөйлеуге тырысады. Болашақта аудармашы болғысы келетінін айтты. Үй тапсырмасын жиі орындамай, кейде сабақтан қалуға сылтау іздейтін тұстары бар.

Тәжірибе кезінде оның топбасшылыққа ұмтылысы мен бәсекелестік қабілеті айқын көрінді: шығармашылық жұмыста идея ұсынып, топты ұйымдастырып, әділ бағалай алды. Тіпті жақын құрбысына төмен баға қойып, «ренжіме, бірақ сен бүгін сабаққа араласқан жоқсың» деп нақты пікір айтқаны есімде.

Қорытынды: бұл оқушыға жауапты міндеттер беру, ортада болуын қолдау қажет. Талап төмен болса, қабілетті оқушыда зерігу пайда болып, қызығушылық төмендеуі мүмкін.

Айна (A деңгейі)

Жан-жақты, ізденімпаз, тиянақты, тапсырманы жауапкершілікпен орындайды — кез келген мұғалім армандайтын құзыретті оқушы бейнесі.

Айнада күрт өзгеріс байқалмады, бірақ сабақтың осындай форматта өтуі оған ұнайтынын анық сездім: тапсырмаларға қызығып, өзге үздік оқушылармен бәсекелесуге ұмтылды. Сыныптағы жағымды атмосфера оның ынтасын күшейтті.

Өз бетінше жұмыс істеу және даму ниеті — метатанудың негізгі қырларының бірі. Оқу үдерісінің табысы ынталандыру, әлеуметтік және эмоционалдық факторлармен тығыз байланысты.

Мотивация, мінез-құлық және нәтижелі оқу

Оқушылардың мотивациясын көтеру үшін мадақтауды ұмытпауға тырыстым. Мұғалімнің мінез-құлқы, қарым-қатынасы, қолданған әдістері мен іс-әрекеті оқушыға ықпал етеді: оқу барысында оқушы оны бойына сіңіреді. Жақсы мінез-құлық оқу жетістігін тұрақтандырып, өзін-өзі жетілдіруге итермелейді. Демек, нәтижелі оқу мінез-құлық мәдениетімен де тікелей байланысты.

Кәсіби біліктілік және білімнің қоғамдық құндылығы

Білім — адам сапаларының өзгеруін басқаратын үдеріс. Сондықтан педагогикалық мамандық кәсіби біліктілікті үздіксіз дамытуды талап етеді. Оқушыны өмір барысында өзгеруге әлеуеті бар ашық жүйе деп қарастырған дұрыс.

Біліктілік — білімді меңгеру, тәжірибе және құндылық арқылы көрінетін жалпы қабілеттілік. Бүгінгі күні мұғалімнің біліктілігін арттыру — тек жеке мәселе емес, жалпықоғамдық қажеттілік. Кембридж тәсілімен оқыту бағдарламасын тек курс ретінде емес, білім берудегі нақты өзгеріске бастайтын қуатты мүмкіндік ретінде түсіну маңызды.

Үлкен мақсат: жауапты шешім қабылдайтын тұлға

Жылдам өзгеретін заманда алынған білім мен кәсіби дағдылардың негізінде еркін бағдарлай алатын, өзін-өзі іске асыратын, өзін-өзі дамытатын, өз бетінше дұрыс әрі адамгершілік тұрғысынан жауапты шешім қабылдайтын тұлға қалыптастыру — білім берудің стратегиялық бағыты. Бұл мақсатқа жетуде сындарлы оқыту теориясы мен жеті модульді ықпалдастырудың орны ерекше.

Қорытынды: сабақтың бағытын жүйелеу

Тәжірибе маған бір нәрсені нақты көрсетті: оқушыны өзгеріске жетелейтін ең тиімді орта — ынтымақтастыққа құрылған, қауіпсіз, әділ бағаланатын, диалогқа ашық сынып мәдениеті. Алдағы еңбек жолымда сабақтарымды осы бағдарлама қағидаларына сәйкес жүйелеп, әр білім алушының болашағы жарқын болуы үшін бар күшімді салуға ниеттімін.