Ақтау - Маңғыстау облысының орталығы (1973 - 88 жылдары және 1990 жылдан), қала, теңіз және әуе порты
Географиясы және мәртебесі
Ақтау — Маңғыстау облысының орталығы (1973–1988 жылдары және 1990 жылдан бері), қала, теңіз және әуе порты. Ол Каспий теңізінің шығыс жағасында орналасқан. Қаланың шығысынан 40 км жерде әйгілі Қарақия ойысы жатыр.
Орналасуы
Каспий теңізінің шығыс жағалауы
Жақын нысан
Қарақия ойысы (40 км)
Қалыптасуы және атауы
Маңғыстау түбегінде мұнай, газ, уран және өзге де қазба байлықтардың игерілуіне байланысты қаланың іргетасы 1959 жылы қаланды. 1963 жылы Ақтауға қала мәртебесі берілді. 1964–1991 жылдары қала Шевченко деп аталып, кейін тарихи атауы қайта қалпына келтірілді.
Әкімшілік құрамы
Ақтау қалалық әкімшілігінің құрамына Маңғышлақ және Өмірзақ кенттері кіреді.
Халқы және көпұлтты орта
Қала халқы 2006 жылғы дерек бойынша 187,6 мың адамды құрады. Ақтауда қазақтармен қатар көптеген ұлт өкілдері тұрады, бұл қаланың әлеуметтік және мәдени кеңістігін байыта түседі.
Өнеркәсіп және экономика
Ақтауда облыстың басты кәсіпорындары шоғырланған. Химия өнеркәсібі дамыған: газ өңдеу және пластмасса зауыттары, металлургия комбинаты жұмыс істейді. Негізгі өнімдеріне минералдық тыңайтқыштар, күкірт қышқылы, жасанды аммиак және полистирол жатады. Сонымен бірге тамақ және жеңіл өнеркәсіп, тұрмыстық қызмет көрсету кәсіпорындары да тұрақты жұмыс істейді.
Негізгі өндіріс салалары
- Химия өндірісі
- Газ өңдеу
- Пластмасса өндірісі
- Металлургия
Негізгі өнімдер
Құрылыс шикізаты және инфрақұрылым
Қаланың құрылыс ұйымдары Ақтау өңіріндегі қиыршық құм қоспалары, құрылыс құмы, ұлутас және керамзит шикізаты кен орындарын пайдаланады. Бұл материалдар қаланың сәулеттік келбетін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды.
Энергетика және су тұщыландыру
1972 жылы Ақтауда әлемде алғаш рет нейтрондарға негізделген БН-350 реакторы бар энергия комбинаты іске қосылды. Соның нәтижесінде қала мұнай өнімдерімен қатар атом энергиясын да пайдаланды. Атом электр станциясының қуатымен теңіз суын тұщыландыратын қондырғы жұмыс істеді.
Маңызды ерекшелік
БН-350 реакторы — Ақтаудың индустриялық тарихындағы ерекше бетбұрыс: энергетика, өндіріс және су ресурстарын қамтамасыз ету бір жүйеге тоғысты.
Ғылым және мәдениет
Ақтау — республиканың батысындағы ғылыми және мәдени орталықтардың бірі. Мұнда Қазақстан Республикасы Ғылым академиясына қарасты Ботаника бағы, мұнай-газ ғылыми-зерттеу және жобалау институты, университет, Қазақ ұлттық техникалық университетінің бөлімшесі, арнаулы орта оқу орындары бар. Сондай-ақ музыкалық, спорт және жалпы білім беретін мектептер, Абай атындағы мәдениет сарайы, облыстық театр, тарихи-өлкетану мұражайы, телерадиостудия, кітапханалар, қонақ үйлер және медициналық мекемелер қызмет көрсетеді.
Қала құрылысы және сәулет
Қаланың бас жоспары 1968 жылы бекітілді. Ақтаудың архитектуралық ансамблін жасаған сәулетшілер, конструкторлар және құрылысшылар тобы Лениндік (1966) және КСРО Мемлекеттік (1977) сыйлықтарға ие болды. Қатал табиғи жағдайда тұрғын орта құрып, қаланы көгалдандырып, сумен қамтамасыз еткені үшін халықаралық сәулетшілер одағының алтын медалі және Патрика Аберкромби атындағы сыйлық берілді.
Құрылыс материалдарының бейнесі
Ұлутастан салынған көпқабатты үйлер сыртқы сымбатымен де, ішкі көркемдігімен де көз тартады.
Көгалдандыру мәдениеті
Су тапшылығына қарамастан, қала жақсы көгалдандырылған: көшелерде әсем бұталар көп, тұрғын үйлер арасына шағын скверлер мен гүлзарлар жасалған.
Теңіз жағалауы және демалыс аймағы
Теңіз жағалауы халықтың демалуына және су спортын дамытуға қолайлы. Каспий теңізінің бойында профилакторийлер, әсем коттедждер, қоғамдық тамақтану орындары және демалушыларға мәдени қызмет көрсететін нысандар бар, жақсы жабдықталған демалыс аймағы қалыптасқан.
Курорттық келбет
Әсемдігі жағынан Ақтау Кавказдың Қара теңіз жағалауындағы көптеген курортты өңірлерден кем түспейді.