Қазақша рефераттар

Қазақстандық патриотизмді қалыптастырудың екінші арнасы - экономикалық негіз

Отанға сүйіспеншілік және қазақстандық патриотизмнің мәні

Қай халық болмасын өз Отанын, елін, жерін сүйеді. Қазақ халқы да шығыс, әсіресе түркі дүниесіне тән дәстүрмен табиғатты, жер мен суды қадірлеуді және Отанға сүйіспеншілікті ұрпақ тәрбиесінің өзегіне айналдырып келеді. Бұл ұстаным бүгінгі күні қазақстандық патриотизм және ұлтаралық татулық ұғымдарымен жаңа мазмұнда сабақтасып отыр.

Негізгі идея

Патриотизм — бір ғана ұран емес, ол білім, тәрбие, тәжірибе арқылы қалыптасатын азаматтық сапа.

Қоғамдық тіректер

Мектеп, отбасы, еңбек ұжымы сияқты дәстүрлі институттардың ықпалы ерекше маңызды.

Нәтиже

Азаматтың өзін-өзі айқындауы, жауапкершілігі және қоғамның бірлігі нығаяды.

Идеялық бірлік және тәрбиенің рөлі

Қазақстандық патриотизм мен ұлтаралық татулық туралы әдіснамалық бағыттар Қазақстан Президенті Н.Ә. Назарбаевтың еңбектерінде кеңінен сөз болады. Ол «Қазақстанның болашағы — қоғамның идеялық бірлігінде», «Тарих толқынында» сияқты еңбектерінде қоғамды ортақ мақсатқа ұйыстыратын идеялық топтасудың қажеттігін атап өтіп, бұл міндетті жүзеге асыруда білім берудің, отбасының, еңбек ұжымының рөлін айқындайды.

Президенттің негізгі ойы: қазақстандық патриотизмге тәрбиелеу — аса маңызды идеологиялық міндет. Ол ұрпақты адасудан сақтап, алдау-арбаудың ықпалына түсірмей, елдің өркениетті дамуына үлес қоса алатын азамат тәрбиелеуге шақырады.

«Тарих толқынында» еңбегінде қазақ топырағында әртүрлі мәдениеттер мен діндердің болғаны айтылып, бұл идеялар ұлттық бірлік пен ұлтаралық келісімнің берік тұғыры ретінде ұсынылады.

Қазақстандық патриотизмнің қайнарлары

Қазақстандық патриотизмнің негізі бірнеше тарихи-мәдени қабаттан құралады. Ол ұлттық дүниетанымға ғана емес, ортақ тағдыр мен ортақ тәжірибеге де сүйенеді. Егер патриоттық тәрбиеде жүйелілік болмаса, ол құр сөзге айналып кетуі мүмкін. Өзін танымаған адам кім екенін толық түсінбейді; ал білім беру жүйесі әрдайым мемлекеттің жүргізіп отырған саяси-әлеуметтік бағытымен тығыз байланысты.

Негізгі тіректер

  • Ежелгі ұлттық салт-дәстүр, әдет-ғұрып, аңыз-ертегілер, жыр-дастандар.
  • Кеңестік дәуірдегі ортақ тәжірибе және қоғамдық сабақтастық.
  • Ұлы Отан соғысындағы қазақстандық батырлардың (түрлі ұлт өкілдерінің) ерліктері туралы тарихи деректер.
  • Мемлекеттік рәміздерді құрметтеу, ана тілін қадірлеу, туған өлкені танып-білу.

Ұлттық тәрбие: оқшаулану емес, жаңару

Қазақстандық патриоттық тәрбие бүгінгі өмірден оқшау емес. Керісінше, ол жаңа заманмен үндесіп, ұлттық тәрбиенің мазмұнын байытады. Ұлттық тәрбие дегеніміз — әлемдік идеяларды қабылдай отырып, ненің озық, ненің тозық екенін айыра алатын, ой-өрісі кең азамат тәрбиелеу.

Теңгерім қағидасы

Тек біржақты «таза ұлттық» тәрбие ұлтаралық түсініспеушілікке әкелуі мүмкін. Патриоттық тәрбиеде бұл қауіп әсіресе айқын байқалады.

Өміршеңдік өлшемі

Ескінің жаңамен сабақтастығы — тәрбиені өміршең етеді: дәстүр сақталады, ал мазмұн уақыт талабына сай жаңарады.

Егемен Қазақстан жағдайында патриотизм мен ұлтаралық татулық жаңа мағынаға ие: Қазақстанды Отаным дейтін әрбір азамат елді сүюге, қорғауға, дамуына үлес қосуға міндетті. Бұл ұстанымды ұлтқа бөлмей түсіну маңызды.

Тіл туралы байып

Орыс тілінен бас тарту туралы сөз емес: орыс тілі арқылы әлемдік, соның ішінде батыс мәдениетін тануға болады. Сонымен бірге Қазақстан азаматтары, әсіресе қазақ қауымы, қазақстандық патриотизм мен ұлтаралық келісімнің көшбасшысы болуы тиіс.

Патриоттық тәрбиенің жүйесі және іске асу алаңдары

Тәрбиенің мақсаты, міндеті, мазмұны, түрі, құрылымы, әдісі, тәсілі, принциптері мен құралдары болатыны сияқты, қазақстандық патриотизмге тәрбиелеудің де нақты мақсат-міндеттері және әдіс-тәсілдері бар. Бұл жұмыс мектепке дейінгі ұйымдардан бастап жоғары оқу орындарына дейінгі барлық білім беру деңгейінде жүйелі жүргізілуі қажет.

Оқу-тәрбие үдерісіндегі негізгі бағыттар

Отан, туған жер, атамекен, мемлекет туралы түсініктерді сабақта және сыныптан тыс іс-шараларда тереңдету.

Ұлттық салт-дәстүрді сақтау, мемлекеттік рәміздерді құрметтеу, ана тілін қадірлеу дағдыларын қалыптастыру.

Гуманитарлық пәндердің мазмұны арқылы тарихи жады мен азаматтық жауапкершілікті бекіту.

Тәрбие сағаттары, қоғамдық жобалар, мәдени-ағартушылық кездесулер арқылы құндылықтарды тәжірибеде орнықтыру.

Қалыптастыру алғышарттары: тарих, тіл, дәстүр

Қазақстандық патриотизм өздігінен қалыптаспайды. Оны орнықтыратын бірнеше алғышарт бар. Бұл — адамның жеке дүниетанымы мен қоғамдық тәжірибесін бір арнаға тоғыстыратын тіректер.

Нақты алғышарттар

  1. Қазақстан халықтарының тарихын білу және құрметтеу.
  2. Туған тілдің қадірін түсіну, тіл мәдениетін дамыту.
  3. Ұрпақтан ұрпаққа жалғасқан салт-дәстүр мен әдет-ғұрыпты сақтап, жаңғырту.
  4. Өткеннің тәрбиелік мәні бар озық қасиеттерін дамытып, қоғам игілігіне жарату.
  5. Ұлттық қадір-қасиетті арттырып, ұлт абыройына көлеңке түсіретін теріс пиғылдан аулақ болу.

Тәрбиенің түп мақсаты — есті, еңбекқор, қайырымды тұлға қалыптастыру. Қазақ педагогикалық ойында үлкенді құрметтеу, адалдық, инабаттылық, әділдік, ержүректік, намысшылдық, ізгі ниет сияқты қасиеттер ерекше бағаланады. Бұл сипаттар жүйелі тәрбиемен орнығады.

Жер-Анамен байланыс

Ата-баба дәстүріндегі Жер-Анаға деген ыстық ықылас — патриотизмнің табиғи бастауы. Адамның дарыны мен мінезіндегі көптеген қасиет туған жермен, өскен ортамен сабақтасып жатады.

Саяси және экономикалық негіздер

Қазақстандық патриотизмнің қалыптасуына көпэтносты қоғамдағы тұрақтылық пен әділеттілік тікелей әсер етеді. Ешбір этносты алаламай, барлығына толыққанды дамуға мүмкіндік беретін нақты жағдай жасау — ұлтаралық татулықтың да, ортақ отаншылдықтың да берік іргесі.

1) Конституциялық-саяси негіз

Ұлтына, дініне, жынысына, тегіне қарамастан заң алдындағы теңдік және құқықтардың нақтылы қамтамасыз етілуі — қазақстандық патриотизмді қалыптастыратын басты факторлардың бірі.

2) Экономикалық негіз

Жұмыссыздық пен әлеуметтік әл-ауқаттың төмендігі қоғамдағы сенімге кері әсер етеді. Сондықтан экономикалық өсім мен тұрақтылық — патриотизмнің де әлеуметтік тірегі.

Білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламаларында патриотизмге, төзімділікке, жоғары мәдениетке, адам құқықтары мен бостандықтарын құрметтеуге тәрбиелеу міндеттері айқындалған. Бұл жастарды этнопедагогикалық негізде тәрбиелеудің маңызын да көрсетеді.

Өзге тілді аудиторияға қазақ тілін оқыту: патриотизммен сабақтастық

Қазақ тілін оқыту әдістемесі сөз болғанда, өзге ұлт өкілдеріне қазақ тілін үйрету мәселесін бөлек қарастыру қажет. Қазіргі кезеңде орыс аудиториясында қазақ тілін оқыту — кең талқыланып, зерттеліп жатқан өзекті бағыт. Бұл ізденістер қазақша сөйлеуге үйретудің тиімді жолдарын айқындауға көмектеседі.

Зерттеу және тәжірибе бағыты

Бұл салада еңбек еткен ғалымдар мен әдіскерлер қатарында Ш.Х. Сарыбаев, И.В. Маманов, Ғ. Бегалиев, С. Жиенбаев, Т. Аяпова, Ш. Бектуров, К. Сариева, Ә. Жүнісбеков, Ф.Р. Ахметжанова, М. Жанпейісова, Ф. Оразбаева, Қ. Бітібаева және басқалар бар.

Мақсат тек тілді үйрету емес: шәкірттің Отанның қадірін сезініп, азаматтық жауапкершілігін түсінуіне, елмен рухани әрі материалдық байланысын күшейтуге ықпал ету.

Білім беру жобаларындағы басымдықтар

  • Жоғары қазақстандық ұлтжандылыққа, жоғары мәдениетке, ымырашылдыққа және құқық пен бостандықты құрметтеуге тәрбиелеу.
  • Үштілділік қағидасын іске асыру: мемлекеттік, орыс және шет тілдерін меңгеру.

Қатысымдық әдіс және аймақтық компонент: практикалық тәсіл

Өз тәжірибемде Ә. Жүнісбековтің үндестік заңы технологиясын, сондай-ақ Е.И. Пассов ұстанымдары негізінде дамыған және қазақ тілін үйретуге бейімделген Ф. Оразбаеваның қатысымдық әдіс технологиясын басшылыққа аламын. Қазақ тілі сабақтарында қатысымдық әдісті қолдана отырып, аймақтық компонентті кеңінен енгізу тиімді нәтиже береді.

Қатысымдық әдістің негізгі принциптері

1. Тіке байланыс: тілді адамнан адамға тікелей қарым-қатынас арқылы меңгерту.

2. Жеке қабілетті ескеру: әр оқушының тілдік мүмкіндігі мен қарқынына сай жұмыс.

3. Жұмыс түрлерін айқындау: тапсырмалардың орны мен қызметін алдын ала нақтылау.

4. Сатылап даму: тілдік дағдыны кезең-кезеңмен күрделендіру.

5. Динамикалық өзгеру: мазмұн мен әдісті жағдайға қарай бейімдеу.

6. Өзектілік: өмірмен байланысқан, маңызды тақырыптарды таңдау.

Тілдік қатынас тікелей жүздесу мен ауызша тілдесуге сүйенгенде ғана сөйлесім әрекеті толық іске асады. Сондықтан сабақ мақсатына сәйкес жұмыс түрлері мен тапсырмалардың жүйесі нақты белгіленуі тиіс.

Аймақтық компонент: мазмұнды жақындату

«Отан — отбасынан басталады» десек, туған облыс, қала, көше, тарихи орындар, атаулы оқиғалар мен тұлғалар туралы білім беру — оқушының патриоттық сезімін күшейтеді. 3, 4, 7-сыныптарда «Қазақстан», «Менің қалам», «Менің көшем», «Менің отбасым», «Дүкенде», «Стадионда», «Дәрігерде», «Жыл мезгілдері» сияқты тақырыптарда аймақтық материалды тиімді қолдануға болады.

Тақырыпты ашатын жұмыс түрлері

  • Диалог, инсценировка
  • Викторина, тест
  • Кеспелермен жұмыс, сурет бойынша жұмыс
  • Экскурсия
  • Оқушылардың шығармашылық жұмыстары (шығарма, тақпақ, альбом)
  • Пәндік шығармашылық жұмыстар, интеграцияланған сабақтар

Қарым-қатынас формалары

Жұптық: сөйлесу дағдысын қауіпсіз ортада қалыптастыру.

Топтық: пікір алмасуды және бірлескен шешім қабылдауды дамыту.

Ұжымдық: ортақ тақырыпта көпшілік алдында ой айту мәдениетін жетілдіру.

Практикалық нәтиже

  • Оқушылар дыбыстық ерекшеліктерді жақсы меңгереді, айтылым дағдысы нығаяды.
  • Ауызекі сөйлеу дағдысы күнделікті жұптық және топтық жұмыстар арқылы тұрақты дамиды.
  • Оқушылар сұрақ қою, жауап беру, өз ойын дәлелдеу дағдыларын жетілдіреді.

Қорытынды: ортақ Отанға ортақ жауапкершілік

Мағжан Жұмабаев айтқандай, берік денелі, ойы түзу, пайымы дәл, сұлу сөз бен сиқырлы үннен ләззат ала білетін бала — тәрбиені дұрыс алған кезде шын мәніндегі тұлғаға айналады. Демек, жалпыадамзаттық құндылықтарды меңгерген, қоғамның биік мұраттарына сай келетін жеке тұлға қалыптастыру — ортақ міндет.

Адам махаббаты мәңгі болғандай, патриотизм де мәңгілік құндылық. Патриотизмсіз өркениетті ел болу мүмкін емес. Сондықтан биік отаншылдық сезім бүгінге ғана емес, ертеңге де, болашаққа да қажет.

Түйін

Қазақстандық патриотизм — барша қазақстандықтарға ортақ қасиет: ортақ Отан, ортақ тарих, ортақ салт-дәстүр және мемлекеттік тілдің біріктіруші рөлі. Қазақстанда тұратын өзге ұлт өкілдерінің қазақ тілін білуі — қоғам бірлігін күшейтетін маңызды мәдени-азаматтық фактор.