Семіздік, май басу - ағзада артық майдың жиналуы, тері асты клетчаткасын, шарбыны, т. б. тіндер мен органдарды май басу
Семіздік (май басу) — ағзада артық майдың жиналуы; тері асты клетчаткасы, шарбы және басқа да тіндер мен органдардың майлануы. Мұндай жағдайда майдың түзілуі оның ыдырауына қарағанда жылдамырақ жүреді.
Семіздік неге пайда болады?
Көбіне семіздік ұзақ уақыт бойы артық тамақтанудың салдарынан дамиды. Алайда мәселе тек тағам мөлшері мен калориясында ғана емес: адамның атқаратын жұмысына (ой еңбегі немесе дене еңбегі) қарай организмнің тағамды қалай сіңіретіні де маңызды рөл атқарады.
Семіздікке дұрыс тамақтанбау да ықпал етеді: тәуліктік рационда сіңімді көмірсулардың, қанттың, кондитерлік және тәтті тағамдардың, сондай-ақ мал майларының (сары май, майлы ет) шамадан тыс болуы.
Белгілі бір дәрежеде тұқым қуалаушылық және дене бітімдік ерекшеліктер де әсер етеді.
Маскүнемдік және алкогольді үнемі ішу семіздікке әкелуі мүмкін: алкогольдің калориясы жоғары, әрі ішкеннен кейін тәбет ашылып, артық тамақтануға бейімділік артады.
Кейбір жағдайларда семіздік ішкі секреция бездерінің (эндокриндік) ауруларымен байланысты болады.
Семіздіктің сатылары
Семіздіктің 4 сатысы бар; олар дене салмағының әдеттегі қалыптан қаншалықты артқанына қарай ажыратылады:
1-саты
Салмақ қалыптыдан 29%-дан артық.
2-саты
Салмақ 50%-ға дейін артады.
3-саты
Салмақ 100%-ға дейін жетеді.
4-саты
Салмақ 100%-дан асады.
Ағзаға әсері және асқынулары
Семіздік кезінде зат алмасу бұзылыстары дамып, сүйек пен буынға түсетін салмақ артады. Соның салдарынан тірек-қимыл аппаратында өзгерістер пайда болуы мүмкін.
Айқын семіру тыныс алу және жүрек-қантамыр жүйелеріне де әсер етіп, өкпе мен жүрек қызметін әлсіретеді.
Артық салмақ жиі байланысты болатын қауіптер
- Қант диабеті
- Гипертония
- Стенокардия және миокард инфаркты
- Өтке тас байлану және басқа да аурулар
Емі және алдын алу бағыттары
Тамақтану
- Диета сақтау.
- Майы, көмірсуы және жалпы калориясы төмен, бірақ белогы мен витаминдері мол тағамдарды таңдау.
Дәрігерлік қолдау
- Дәрігер кеңесімен тәбетті төмендететін дәрілерді қолдану.
- Дәрігер ұсынған жағдайда «ашығу күндерін» белгілеу.
Қозғалыс және қалпына келу
- Суға шомылу, массаж қабылдау.
- Спортпен жүйелі түрде шұғылдану.
Шипажайлық ем
Шипажайлар мен санаторийлерде емделу де жалпы жағдайды жақсартуға және салмақты бақылауға көмектеседі.
Егер салмақ тез өссе немесе ентігу, қан қысымының көтерілуі, жүрек ауыруы сияқты белгілер мазаласа, дәрігерге қаралған жөн.