Ол әскери борышын Ауғанда өтепті
Соғыстан оралған үн
Ол әскери борышын Ауғанстанда өтеген. Ән салатын. Аспапты бауырына қысып алып, бір сәт үнсіз томсарып қалатыны бар. Сосын әуеден әлдебір дыбыстарды тыңдап тұрғандай күй кешетін.
«Аспап та шаршайды»
Бірде осылай ойнап отырып, аспабын қабырғаға сүйей салды да:
— Ол шаршап тұр.
— Музыкалық аспап та шаршай ма?
— Неге шаршамасын? — деді ол. — Мұны аспаптың құлақ күйі келмей тұр деп шатастыруға болмайды. Мен оның құлақ күйін келтірдім. Бірақ ол ән салғысы келіп тұрған жоқ. Демек, оның да көңіл күйі жоқ. Сондықтан оған тыныштық беру керек.
Осы сөздердің өзінен-ақ оның музыкаға жай құрал ретінде емес, тірі дүниедей қарайтыны аңғарылады: аспаптың да «күйі» бар, оған да тыныс керек.
Соғыс туралы бір-ақ теңеу
— Соғыс деген қандай болады екен? — деп сұрайды одан.
— Соғыс деген заманақыр, — дейді ол мұндайда. — Заманақыр — соғыс деген. Оған бұдан артық қандай теңеу табуға болады?
Оның жауабы қысқа болғанымен, салмағы ауыр: соғысты түсіндіретін сөз іздемейді, соғыстың өзі-ақ бәрін түсіндіреді.
Үйге оралғаннан кейінгі үнсіздік
Қуанышқа сыя алмаған күй
«Маған түсініксіз жағдайлар әскерден келгеннен кейін басталды», — дейтін ол.
Үйде менің келу құрметіме жұрт жиналып, қуанып отырды. Ал мен ішімнен: «Мына жұрт неге қуанып жатыр? Неге күледі? Олар онда не болып жатқанын білмейді ғой» — деп ойладым.
Жігіттер иығымнан қағып: «Әу, оянсайшы, жігітім! Мұнда қыздар келіп жатыр ғой» — дейді.
Бірақ сол сәттен бастап оны еш нәрсе қызықтырмай қалғандай еді. «Бұл — соғыстың зардабы», — дейтін.
Жиі айтылатын ән
Ол ән салып отырғанда, әсіресе мына бір әнді жиі қайталайтын:
Ажарың көктемдегі ашық таңдай,
Жанарың түскен жанды жасытқандай.
Жасыңнан жалын шашып жарқ еткенде
Қалады қандай жігіт ғашық болмай.
Өзін «солдатпын» деп сезіну
Мақтаныш пен талап
Ол өзін солдатпын деп есептейтін. Сол сөзді мақтаныш көрді. Тіпті өмірде әр ер-азамат өзін солдат сезінуі керек деп қайта-қайта айта беретін.
Ішкі тәртіп
Бұл сөздің астарында тек әскери атақ емес, ішкі тәртіп, жауапкершілік, өзіне-өзі талап қою бардай естілетін. Бірақ оның үнінде соғыс әкелген ауыр салмақ та сезіліп тұратын.