Қазақтың көркем тілі - қазақ тілі қазақтың көркем әдебиетінде

Кітап — білімнің бұлағы, қайнар көзі. XXI ғасырда кітапсыз өмір сүру мүмкін емес екені анық. Кітап қана адамға дәл әрі мәнді білім береді, өйткені ол ойды тереңдетіп, пайымды кеңейтеді.

Адам кітаптың әр бетін ашқан сайын жаңа әлеммен танысып, тылсым табиғатты, тың құндылықтарды үйренеді. «Наданмен дос болғанша, кітаппен дос бол» деген сөз бекер айтылмаған: кітап білімге құштарлықты оятады, адамның көкжиегін кеңейтеді.

Адамзаттың қол жеткізген ұлы игіліктерінің бірі — білім қазынасы. Ол ұрпақтан ұрпаққа ауызша да, жазбаша да, көркем әдебиет арқылы да жетеді. Кітап — сан ғасырлық ақыл-ойдың жемісі, тарих пен тағылымның алтын сандығы; алдыңғы ұрпақтың кейінгі ұрпаққа қалдырған рухани өсиеті.

Техника дамыған сайын «кітапханалардың болашағы жоқ» деген пікір айтылып қалады. Алайда бұл уәжбен келісу қиын. Компьютер мен гаджеттер, әсіресе ұзақ қолданылғанда, адамның денсаулығына, оның ішінде көзіне зиян келтіруі мүмкін.

Сондықтан болашақ өз қолымызда: кітапхананың маңызы бар екенін нақты іспен дәлелдеу қажет. Кітапхана — тек кітап сақтайтын орын емес, оқу мәдениеті қалыптасатын, талғам мен ойлау тәрбиеленетін орта.

Кітапты талғап оқу, түсіну, түйсіну және алған әсерді өмір қажетіне жарата білу — адамның білігі мен білімін, пайымы мен парасатын айқындайтын маңызды шарт. Дегенмен бүгінгі таңда осы асыл қазынаны оқу деңгейі төмендеп отырғаны байқалады.

Шекспирдің «Кітап маған тақтан да қымбат» деген тұжырымы оқуға берілетін құндылықтың биіктігін көрсетеді. Бірақ өкінішке қарай, балалардың көркем әдебиетке өздігінен қызығушылығы азайды, әдебиетке құлықсыздық пайда болды.

Бұл мәселеге назар аудару — қоғамның рухани әлемін жұтаңдатпай сақтаудың бір жолы. Мақсат — «кітап неге оқылмайды?» деген сұраққа жан-жақты жауап іздеу және қазақ балаларын қазақ әдебиетінен алшақтатпайтын нақты амалдарды бірге табу.

Менің ойымша, қазіргі кезде оқырман баланың қызығушылығын арттыру үшін балабақша–мектеп–кітапхана–мұғалім–ата-ана арасындағы байланысы үзілмейтін жүйе қажет. Бала балабақша табалдырығын аттаған күннен бастап кітаптың қадірін ұғынуы тиіс: жыртпауға, сызбауға, боямауға үйрету — ең алғашқы қадам.

Бірінші сыныпта оқулық туралы түсінік беру, кітаппен жұмыс мәдениетін қалыптастыру маңызды. Мысалы, «Әліппе» пәні аяқталғаннан кейін кітапханашылар мен мұғалімдер бірлесіп жылдық жоспар құрып, балалар кітапханасында «Біздің кітапхана» секілді акцияларды тұрақты ұйымдастырса, нәтиже күшейеді.

Оқырман мен кітап оқитын қоғамды қалыптастыруда ата-ана, мектеп және кітапхана қызметі жоғары деңгейде, жүйелі түрде ұйымдастырылуы тиіс. Сылтаулар көп болғанымен, түпкі сұрақ біреу: әдеби кітап оқылуы үшін әр тарап қандай нақты күш жұмсауы керек?

Кітапханашылардың айтуынша, жас ұрпақты әдебиеттен алшақтататын ақпарат түрлері көп, ал қазақ тіліндегі балаларға арналған әдебиеттер саны да, кейде сапасы да жеткіліксіз. Баланың жасына лайық, тілі жатық, көркем безендірілген кітаптардың қазақ тілінде көбірек әрі сапалы басылып шығуы — уақыт талабы.

Сондай-ақ балаларға арналған әртүрлі саладағы ана тіліндегі энциклопедиялар тапшылығы да сезіледі. Қазақтың көркем тілі — қазақ көркем әдебиетінде. Әр ұлттың әдебиеті мен тілі ең алдымен сол ұлттың өзіне қажет.

Бүгінгі қазақ қоғамының алдында тұрған маңызды міндет — жас ұрпақты кітапқа, әсіресе қазақ тілінде жазылған кітапқа баулу. 2 сәуір — Халықаралық балалар кітабы күні балалардың күнделікті дағдысына айналса, игі іс болар еді.