Арзан бағаға алған шығар
Аңыз-әңгіме: Қасқыр мен түлкі
Қарны ашқан қасқыр тамақ іздеп, арсалаңдап келе жатады. Сол кезде оған түлкі жолығады.
Кездесу
Түлкі: «Қасеке, жолың болсын! Қайда жортып барасың?»
Қасқыр: «Түкем, қарным ашты. Тамақ іздеп барамын».
Түлкі: «Менің де қарным ашып келе жатыр еді. Бірге іздейік».
Қасқыр: «Ал, түке, ендеше баста».
Сөйтіп, қасқыр мен түлкі бірге жорта жөнеледі.
Айдаладағы «олжa»
Бір мезетте олар төңкеріліп жатқан қойдың тегенедей құйрығына тап болады. Қуанғаннан қасқырдың екі көзі сексеуілдің шоғындай жайнап кетеді.
Қасқыр: «Түке, түке, бұл неғылған батпан құйрық? Тегіннен-тегін айдалада жатқан құйрық?!»
Түлкі ойланғансып, қипаңтай жауап береді: «Бір алаңғасар базарға барған шығар. Арзанға алған шығар. Қанжығасына бос байлап, содан түсіп қалған шығар».
Қасқыр: «Сонда да мен осыдан қауіптеніп тұрмын».
Түлкі: «Қорқатын болсаң, мен-ақ жей салайын».
Сәтті пайдалану
Түлкі құйрыққа ұмтыла бергенде, қасқыр «Тоқта, тоқта!» деп арс ете қалады. Түлкі жалт беріп, құйрығын бұлғаңдатып, шоңқып отыра кетеді.
Ашқарақ қасқыр былқылдақ құйрыққа ауыз салып жібереді.
Түлкі: «Қасеке, мені де ескерсеңші! Олжаға ортақ емеспіз бе?»
Қасқыр ала көзімен ажырая қарап, тісін ақситып: «Былжыррама…» — дейді де, қойдың тегенедей құйрығын төрт-ақ асап, толғап-толғап, қылғи салады.
Қарны тойып, қарық болған қасқыр аузын кере қарыс ашып, ыңыранып бір керіледі де, жорта жөнеледі. Іші біліп, мұртынан күліп, түлкі соңынан еріп келеді.
Түлкі: «Апырай, қасеке-ай, әлгі май құйрықтан тым болмаса бір асам дәм татырмадыңыз-ау?»
Қасқыр: «Түке-ау, мұрныңа майдың иісі барғаны да жетпей ме!»
Айла мен жазаның соңы
Біраздан кейін қасқырдың көзі алақтап, тілі салақтап, жанын қоярға жер таппай дөңбекшиді.
Түлкі қу сықылықтап: «Е-е… құйрық жейтін батырмысың, жан бергелі жатырмысың?!»
Қасқыр әрең тіл қатып: «Емің бар ма, түлкіжан… Түкешім, аясаңшы ағаңды…»
Түлкінің «кеңесі»
Ішіне у барғанын сезген түлкі: «Удың емі — су. Су ішсең, жаның қалады, сәті түссе», — дейді.
Қасқыр бар қалған күшін жинап, суды тілімен жалап-жалап алады да, қалпақтай ұшып түседі.
«Міне, саған батпан құйрық — айдалада тегіннен-тегін жатқан құйрық!»
— дейді де, түлкі өз жөніне кете барады.
Түйін
- Ашкөздік ақылды тұмшалайды.
- Тегін олжа көбіне қауіптің белгісі.
- Айлакер сөз аңғал жанды оңай жетелейді.