Пуароға көзін аларта қарап

Бір күні кешкісін ескі досым Джеральд Паркердің үйінде отырдық. Үй иесінен басқа тағы бес-алты адам бар. Әдетте Паркер отырған жерде әңгіме қалай да баспана іздеу мәселесіне ауысып кететін — бұл жолы да солай болды.

Әңгіме Лондоннан пәтер табудың қиыншылығы туралы еді. Соғыстан бергі уақытта Паркер кемінде бес-алты рет көшкен: бір жерге орнықпай жатып-ақ арзан үй көрсе, дүние-мүлкін арқалап көшеге шыға жөнелетін. Әуелде бұл оған пайда әкелетіндей көрінетін, ал кейін көшіп-қону — табыс көзі емес, күнделікті әдетке айналды.

Әңгіме ақырында күйеуімен бірге келген ашаң жүзді, сымбатты келіншек — Робинсон ханымға келіп тоқтады. Мен оларды бұған дейін көрмеппін.

Ол қуанышын жасыра алмай: «Сәті түсіп, ақыры баспана таптық — Монтегю үйлерінен» деді.

Паркер бірден елең етті. Монтегю үйлері Найтсбриджде — биік әрі әдемі, қымбат пәтерлерімен аты шыққан орын. Ал Робинсон ханымның айтуынша, олар пәтерді жылына бар болғаны 80 фунтқа алған. Бірақ бір шарт бар: ішіндегі жиһазын 50 фунтқа сатып алу керек болыпты.

Оның әңгімесіне қарағанда, олар Стоссер мен Пол деген агенттерге барған. Ол агенттер әдетте жылына 400–500 фунттан төмен пәтер ұсынбайды екен, әрі «пара» сұрайтын әдеті де бар көрінеді. Бұл жолы олар да «болмаса да көрейік» деп кіргенде, агенттер «80 фунттық бір пәтер бар» деген.

Ең қызығы: әлгі пәтер кітапқа тіркелгеніне біраз уақыт болыпты, оны көруге талай адам жіберілген. Арзан пәтер болса, әлдеқашан-ақ қағып кетуі тиіс емес пе? Бірақ «алдыңғылар хабарсыз кеткендей», агенттер кейінгілерді де жібере беріпті.

Робинсондар сол үйге таксимен жетіп барғанда, күтпеген жерден баспалдақпен асыға түсіп келе жатқан Эльзи Фергусонды кездестіріпті. Ол да пәтер іздеп жүрген таныстары екен. Фергусон ханым: «Пәтер әлдеқашан беріліп қойыпты» депті.

Бірақ Робинсондар көтеріліп барса — пәтер бос. Қызметші бәрін көрсеткен, үй иесімен сөйлескен, мәселе сол жерде шешілген. Ертең келісімге қол қоямыз, арғы күні көшіп кіреміз деп қайтыпты.

Мен бұл әңгімені тыңдап отырып, дәл сол сәтте Пуароның жанымызда болмағанына өкіндім. Өйткені ол кейде менің «байқағыштығымды» жеткілікті бағаламайтындай көрінетін.

Ертеңінде Пуароны әдейі сынап көрмек болып, болған жайды түгел айтып бердім. Ол сырттай қызыққандай болды да, Лондондағы пәтер бағаларын мұқият сұрастырып алды.

Бір сағаттай уақыттан кейін Пуаро серуендеп қайтты. Көзі күлімдеп, әлденеге толқып тұр.

«Қолымыз бос. Демек, бұл істі бастан-аяқ тексеруге мүмкіндігіміз бар», — деді ол.

Сөйтсе, ол жаңа ғана үй иесінің агентінен Монтегю үйлеріндегі пәтерлердің қалыпты бағасын біліп келіпті: жылына шамамен 350 фунт. Ал Робинсондардың «80 фунты» — түсініксіз.

Пуаро Робинсон ханымның шын айтып тұрған-айтпағанын да сұрады. Мен оның сымбатын мақтап сипаттап бердім: бойы биік, көзі көк, шашы қызғылт-сары алтын түстес.

«Стелла екен», — деп атын да айттым. Пуаро сөзімді бөліп күліп жіберді: «Стелла — жұлдыз. Ал жұлдыздар сәуле шашады! Ұқтың ба?» деп қалжыңдады да, дереу іске көшті: Монтегю үйлеріне барып, нақты сұрастырамыз деді.

Біз бірнеше блоктан тұратын, жуырда жөндеуден өткен әдемі үйлерге бардық. Есіктің алдында швейцар тұр екен. Пуаро: «Ерлі-зайыпты Робинсондар осы үйде тұра ма?» — деп сұрады.

Швейцар қысқа қайырды: «Төртінші пәтер, үшінші қабат». Сосын Пуаро: «Олар мұнда қашаннан бері тұрып жатыр?» — дегенде: «Алты айдан бері» деді.

Мен аң-таң болдым. Өйткені Робинсон ханым «ертең келісімге қол қоямыз, енді ғана кіргелі отырмыз» деген еді.

Пуаро маған қулана қарап: «Қош, Гастингс? Әдемі әйелдер әрдайым ағынан жарыла ма?» — деді. Мен үн қатпадым.

Ол бірден жоспар құрды: агенттер арқылы сол үйден жоғары қабаттан пәтер жалдап, бақылау орнатамыз деді.

Бізге сәті түсіп, бесінші қабаттағы сегізінші пәтердің жабдығымен бірге жалға берілетінін білдік. Бағасы — аптасына 10 гинея. Пуаро ойланбастан бір айға жалдап алды.

Ертесіне уақытша қонысымызға көшіп кірдік. Пәтеріміз Робинсондардан екі қабат жоғары, дәл солардың төбесіне орналасқан.

Келесі күні — жексенбі. Түстен кейін Пуаро сыртқы есікті толық жаппай, сәл ашық қалдырды. Төменнен тықыр естілгенде, мені жанына шақырып: «Баспалдақтың қоршауынан еңкейіп қара. Таныстарың емес пе? Бірақ байқап қалмасын», — деді.

Төмен қарап едім — расында да Робинсондар. Аздан соң пәтерден сәнденіп киінген тағы бір жас әйел шықты. Оның артынан қызметші де сыртқа бет алды.

Пуаро терең тыныстап: «Жақсы. Енді пәтер бос қалуы керек», — деді.

Мен не істегелі жүргенімізді сұрадым. Пуаро бірден ас үй жақтағы ыдыс жуатын бөлмеге кіріп, сырттан көмір көтеретін шағын лифтінің жібін тарта бастады.

«Қоқыс/көмір лифті арқылы төмен түсеміз. Ешкім байқамайды. Жексенбі күні ағылшындар концертке барады немесе түскі астан кейін мызғып алады — бұл бізге ыңғай», — деді ол.

Біз ағаш қорапқа мініп, үшінші қабатқа дейін жайлап төмендедік. Ыдыс жуатын бөлменің есігі ашық екен. Пуаро мұны маңызды белгі санады: күндіз ешкім кілттемейді, демек кез келген адам жоғары-төмен еркін қозғала алады.

Ол қалтасынан құрал-сайманын шығарып, есік тетігін келесіде лифтпен түскенде оңай ашылатын қылып икемдеп қойды. Үш минутта бітірді де, біз қайта жоғары көтерілдік.

Дүйсенбі күні Пуаро күні бойы сыртта жүрді. Кешке келіп, жайланып отырып: «Саған бір нәрсе айтайын. Бұл — өзің жақсы көретін фильмдердегідей оқиға. Бірақ қиял емес», — деді.

Оның айтуынша, алты ай бұрын Америкадағы бір министрліктен теңіз флотына қатысты аса құнды жобалар ұрланған. Онда кеме тоқтайтын маңызды бекіністердің орналасуы көрсетілген болуы мүмкін. Құжаттар бөтен елдің қолына түссе — үлкен олжа.

Күдік Луиджи Вальдарно деген итальян жігітке түскен: қағаз жоғалған күні ол көзден ғайып болған. Екі күннен соң Нью-Йорктің шығыс шетінен өлі табылған — атып кеткен. Ал құжаттар жоқ.

Вальдарно көбіне Эльза Харт деген әнші қызбен бірге жүрген. Бірақ ол қыздың шыққан тегі беймәлім. Вальдарно өлген соң, Эльза Харт та ғайып болған. Пуароның болжамынша, ол әртүрлі бүркеншік атпен жүретін халықаралық жансыз болуы әбден мүмкін.

Соңғы дерек: күдікке ілінген жапондықтардың бірі екі апта бұрын Англияға келіпті. Демек, Эльза Харт та Англияда болуы ықтимал.

Пуаро тағы бір деректі қосты: бүгін таңертең бір қараторы, шетелдікке ұқсайтын адам төртінші пәтерде кім тұратынын сұрастырыпты. Сондықтан бүгін түнде төменгі пәтерде кірпік қақпай отыруға тура келеді.

Ол маған тапаншамды ала жүруді ескертті. Мен келістім.

Түнгі сағат он екіде біз көмір лифтіне түсіп, үшінші қабатқа сырғып жеттік. Пуаро икемдеп қойған ағаш есік бірден ашылды. Біз пәтерге кіріп, ас үй арқылы залға өттік те, есікті жартылай ашық қалдырып, екі орындыққа жайғастық.

«Енді күтеміз», — деді Пуаро көзін жұмып.

Күту маған шексіз көрінді. Ұйықтап кетем бе деп қорықтым. Бірақ кейін білсем, бар болғаны бір сағат жиырма минуттай ғана өтіпті: әлсіз тықыр естілді.

Сәлден соң жұлқа тартқан дыбыс шықты. Ойылған жерден сәуле жылт етті де, қайта өшті. Есік ақырын ашыла бастады. Біз қабырғаға жабысып, қыбыр етпей тұрдық. Қасымнан жанай өткен адамның демін сездім. Ол қол шамын жарқ еткізіп жаққан сәтте Пуаро: «Ұмтыл!» — деді.

Екеуміз бірдей бас салдық. Пуаро жүннен тоқылған жеңіл мойын орағышпен бұзып кірген адамның басын тұмшалап тастады. Мен қолын бұрап ұстап, қанжарын жұлып алдым. Іс тым тез, әрі у-шу шығармай тынды.

Тапаншамды суырып, қарсыласудың пайдасыз екенін аңғарттым. Тұтқын жуасып, Пуаро оған тез-тез сыбырлап бір нәрселер айтты. Әлгі адам басын изеді.

Пуаро жол бастап, пәтерден шығып, баспалдақпен төмен түсті. Тұтқын соңынан ерді. Мен қаруымды қолыма ұстап, арттарынан ілестім.

Сыртқа шыққанда Пуаро: «Ана бұрышта такси күтіп тұр. Қаруыңды маған бер — енді қажет бола қоймас», — деді.

Мен күмәндандым: «Қашып кетсе ше?» Пуаро жымиып қана: «Қашпайды», — деді.

Таксиді алып келгенімде, мойын орағыш тұтқынның бетінен төмен сырғып кеткен екен. Сонда ғана аңғардым: бұл адам жапон емес.

Пуаро дауыстамай: «Дұрыс байқадың. Бұл — жапон емес, итальян», — деді.

Таксиге отырған соң, Пуаро жүргізушіге Темзаның оңтүстігіндегі бір мекенжайды айтты. Мен тұтқынның көзінше сұрақ жаудырғым келмеді — жұмбақтың шешуі көңілімді одан сайын мазалады.

Біз жолдан аулақтау шағын үйдің алдына келіп тоқтадық. Сол кезде қарсы жақтан теңселе басып келе жатқан масаңдау біреу Пуароны қағып кете жаздады. Пуаро ашуланып, әлгіге бірдеме айтпақ болғанда...