Айбол ағаны айтып береееем
Әпке мен сіңлі: үй ішіндегі «құпиялар» мен бала қиялы
Кейде үйдің ішіндегі ең үлкен «драма» — бір аяқ киімнің жоғалғаны, ал ең үлкен «қылмыс» — біреудің құпиясын біліп қою. Бұл шағын көріністерде Салтанат пен Гәкөннің (Гүләйымның) сөз қағысы, бала қиялының шексіздігі және әпке мен сіңлінің өзара махаббаты күлкімен аралас жылы естелікке айналады.
1) «Отын әкел» дегеннен басталған әңгіме
— Гүләйым... Гүләйым деймін... Гәкөн!
— Не?
— «Не?» демей, «ау» де!
— Аууу... (түрін тыржитып)
— Маған отын әкеліп бере қойшы. Аяқ киімімді таба алмай жатырмын.
— Ой, қойшы...
— Мен қойшы емеспін. Көрші Қонысбек ата қой бағады (күліп). Әкеп берші, Гәкөн.
— Өзің алып алшы. (мұртын тартып-тартып қойып)
— Не істеп отырсың ол жерде өзі?
— Көбелектің жаназасын шығарып жатырмыз.
Салтанаттың төбе құйқасы шымырлап кетті. Кішкентай ғана төбешік жасап, үстіне ағашты ағашқа байлап, «крест» қадап қойыпты.
— Құдай сақтасын... не деп отырсың?
— Жаңа көбелек өлтіріп едім, соны көміп жатырмын. Мазаламашы.
— Қап... сені ме. Мамам келсін, тілді алмайтыныңды бірден айтам!
— Ал мен саған кеше кешке Айбол аға келгенін айтам.
— Сен оны қайдан білесің? (сасқалақтап қалды)
— Сендер жолыққан талдың төбесінде аңдып отырдым.
— Ал біздің кездесетінімізді қайдан білдің?
— Хатыңнан оқыдым.
— Хатым?! Сен әріпті де дұрыс танымайтын едің ғой?
— Көрші Жамал апай мен оның ағасы жазуын дұрыс түсіне алмай қалған. Сосын Алтыншаш жеңгеме оқытып алдым.
Ұяттан Салтанаттың беті ду ете түсті.
— Ұят-ай... Ол кісілер де біліп қойды ма? Қап... сені ме... сені...
Ол аяқ киімін іздей бастады. Ал Гәкөн болса бір сәт тоқтап:
— Тұра тұр... қазір... көбелекке гүл қоя салайын... Марқұм жақсы көбелек еді өзі, — деп, «қабірге» гүлін қойды да, қаша жөнелді.
2) Келесі күн: «Есікті жап» пен «ота үстелі»
— Гәкөөөн, сыртқы есікті жаба салшы, жаным.
— Ой, қойшы. Өзің жауып алшы. Мен өрмекшінің аяғына ота жасап жатырмын, мазалама. Әйтпесе науқас ота үстелінде өліп кетеді...
Гәкөн қабағын түйіп алып, анасының қас теретін құралымен бірдеңені «ұқыптап» шұқылап отыр. Бұл жерде қорқыныш та бар, күлкі де бар — баланың әлемі сондай: бәрі маңызды, бәрі шын.
— Әкеңе айтамын сені, жаман қыз!
— Ал мен Айбол ағаның келгенін айта салам. Маған бәрібір.
— Айтсаң, таяқ жейсің!
— Әкеее... әпкем бар ғой ше, иә...
— Жап... жап аузыңды... болды, өзім жабам есікті. Қап, Құдай-ай...
Гәкөн ерте ме, кеш пе бәрін айтып қояды деген ой Салтанатты мазалап жүрді. Ақыры ол амалсыздан анасына Айбол туралы айтып берді. Ұрыс естіп, көз жасын көл қылған Салтанат сіңлісінің жанынан өте бере «бәрі сен үшін» дегендей ала көзімен қарап өтті. Анасының айтқанын тыңдап, Айболмен кездеспеуге бел буды.
3) Ыдыс апару: қорқытудың да шегі бар
Бірер күннен кейін:
— Гүләйым, әй Гүләйым... бар, көршінің ыдысын апарып бер.
— Апармаймын.
— Енді тура таяқ жейсің...
— Айбол ағаны айтып берем!
Салтанат бұл жолы шорт кесті:
— Бар, жүгір. Айт... айт... айта бер. Неғып тұрсың, айт. Бірақ сосын ыдысты апарып бер.
Әпкесінің мұндай «қорықпағанына» түсінбеген бұзық қыз үндемей ыдысты алып, көршіге барып келді.
Келген соң Салтанат шақырып алып:
— Неге мамама айтып бермедің? «Айтам» деп кеуіп жүр едің ғой.
— Е, жоқ. Айтпаймын ғой. Ұят емес пе? Жай сені қорқытайын деген едім...
— Қап, сен қызды ма... Сен үшін... анама сырымды ашып салдым ғой... Әй, бұзық сіңлім-ай...
Ашуланып тұрды да, артынша күлімдеп, маңдайынан иіскеп, қапсыра құшақтап алды.
Түйін
Бұл әңгіменің сәні — үлкендердің «тәртібі» мен балалардың «ғылымы» қатар жүруінде: бірі отын іздейді, бірі көбелек жерлейді, бірі есікті жаптырады, бірі өрмекшіге «ота» жасайды. Ең маңыздысы — күн соңында бәрі құшақпен аяқталады: әпкелі-сіңлілі тірліктің ең шынайы тілі сол.